Judith Goeree
Terwijl Europa steeds strengere milieuregels invoert, groeit in Spanje een schimmige industrie: illegale afvalhandel. Georganiseerde criminele netwerken smokkelen dagelijks tonnen stedelijk en industrieel afval het land binnen, voornamelijk uit Frankrijk en Italië, maar ook steeds vaker uit België en Duitsland. Spanje lijkt de rol van Zuid-Europa’s vuilnisbelt over te nemen van Italië, met desastreuze gevolgen voor het milieu en de volksgezondheid.
De reden waarom criminele netwerken Spanje als afvalbestemming kiezen, is simpel: de lage kosten en de zwakke controlemechanismen. In Frankrijk kost de verwerking van een ton stedelijk afval ongeveer 250 euro, terwijl in Spanje diezelfde ton slechts 50 euro kost. Bij een vrachtwagen met 20 ton afval en dagelijks 10 tot 20 vrachtwagens die Spanje binnenrijden, lopen de winsten snel op.
Daarnaast zijn de straffen voor illegale afvalhandel relatief laag. Boetes zijn vaak een fractie van de winst die met deze praktijken wordt behaald, en veroordelingen blijven zeldzaam. Dit maakt Spanje een aantrekkelijk doelwit voor de afvalmaffia, die enorme hoeveelheden afval verplaatst met valse documenten.
De sluiproute van Europees afval
Volgens de Spaanse natuurbeschermingsdienst SEPRONA wordt afval vaak verkeerd gelabeld om douanecontroles te omzeilen. Stedelijk afval wordt bijvoorbeeld als plastic of papier bestempeld, zogenaamd voor recycling. Maar in werkelijkheid belanden deze ladingen op stortplaatsen of, in het ergste geval, in illegale afvalbergen of verbrandingsinstallaties zonder de juiste milieuregels.
Naast stedelijk afval komt ook industrieel afval Spanje binnen. Daaronder bevinden zich gevaarlijke stoffen zoals oliën, oplosmiddelen en chemisch bouwafval. Deze materialen vereisen gespecialiseerde verwerking, maar eindigen vaak op stortplaatsen of worden illegaal begraven, met grote risico’s voor bodem- en waterverontreiniging.
Welke regio’s worden het zwaarst getroffen?
Catalonië, Aragón en Valencia zijn de belangrijkste regio´s voor de illegale afvalimport. Dit komt doordat deze regio’s veel afvalverwerkingsbedrijven hebben, waar criminelen zich gemakkelijk kunnen verschuilen achter legitieme activiteiten. Ook Baskenland ziet afvaltransporten aan de grens. De meeste illegale ladingen verplaatsen zich echter verder landinwaarts.
Recentelijk heeft de Guardia Civil een internationaal opererende criminele organisatie ontmanteld. De bende smokkelde jaarlijks ongeveer 40.000 ton onverwerkt stedelijk afval vanuit Italië naar Spanje. Sinds 2021 heeft deze groep meer dan 19 miljoen euro verdiend door het afval illegaal te dumpen op stortplaatsen in onder andere Tarragona en Cuenca
Wat kan Spanje hiertegen doen?
Om de illegale afvalhandel in Spanje tegen te gaan, pleiten experts voor strengere controles en internationale samenwerking. Momenteel ontbreekt een goed functionerend pan-Europees informatiesysteem. Dit maakt het lastig om te controleren welke ladingen een land verlaten en in een ander land aankomen.
Daarnaast moeten boetes en straffen omhoog. Illegale afvalhandel wordt door de Spaanse milieupolitie (SEPRONA) sinds 2020 als georganiseerde misdaad bestempeld, maar de vervolging blijft complex. Het aanpakken van de verantwoordelijke netwerken vereist langdurige onderzoeken, die gemiddeld twee jaar duren.
SEPRONA benadrukt dat de enige manier om deze praktijk effectief te bestrijden, is door criminele organisaties financieel te raken en gevangenisstraffen op te leggen. Alleen zo kan Spanje voorkomen dat het definitief de vuilstortplaats van Europa wordt.
Illegale vuilstort is een groeiend probleem dat actie vereist
Met de groeiende hoeveelheid afval en de steeds strengere milieuwetten in Noord-Europa is de kans groot dat de illegale afvalstromen richting Spanje alleen maar toenemen. Zonder stevige regelgeving en betere handhaving blijft Spanje een lucratief afvoerputje voor criminele netwerken, met alle gevolgen van dien voor het milieu en de volksgezondheid.
Lees ook: Spaanse zeeën lijken steeds meer op vuilnisbelt