Else Beekman
In heel Spanje zijn grote waterreservoirs gebouwd die tot op heden nauwelijks worden gebruikt. Deze ongebruikte stuwmeren beschikken simpelweg over nog geen, of onvoldoende leidingen waardoor ze niet het water leveren dat ze zouden moeten doen. Zelfs tijdens ernstige droogteperiodes blijft dit probleem door bestuurlijke complexiteit opgelost.
Ongebruikte stuwmeren
Een goed voorbeeld is het stuwmeer van Siles in de provincie Jaén. Na een investering van 57 miljoen euro werd dat tien jaar geleden geopend. Het meer is goed voor 30 hectometer water, ware het niet dat er nog steeds geen infrastructuur is om het water te gebruiken voor irrigatie van de uitgestrekte olijfboomgaarden. Landbouwers in de Sierra de Segura kunnen er nog steeds geen gebruik van maken, terwijl de watervoorraden in de provincie op slechts iets meer dan 30% van de capaciteit staan.
Een soortgelijk verhaal speelt in Granada. Daar werd het stuwmeer van Rules (langs de snelweg Motril – Granada) al in 2004 opgeleverd. Terwijl de provincie gebukt gaat onder droogte en waterreservoirs op dit moment gemiddeld voor slechts 29 procent gevuld zijn, staat het water in het Rules-stuwmeer tot bijna 70 procent. Toch zijn de leidingen die nodig zijn om het volledig beschikbaar te maken voor 15.000 ha landbouw en gemeenten aan de Costa Tropical voor een groot deel nog in aanbouw. Volgens een recent bericht in Granada Hoy moeten die werkzaamheden in juni 2026 zijn voltooid.
Niet alleen verspilling, maar ook schade
Het probleem beperkt zich niet tot deze twee locaties. Andere voorbeelden zijn onder meer Alcolea (Huelva). Dit stuwmeer is nooit op volle capaciteit in werking gekomen. De bouw van de dam viel jarenlang stil en bovendien is de waterkwaliteit nog onderwerp van onderzoek. Daardoor hebben irrigatie‑ of distributienetwerken nog geen betekenisvolle werking.
Bij stuwmeer Mularroya in Zaragoza zijn de dam en infrastructuur grotendeels voltooid, maar de feitelijke inzet van het water voor irrigatie, industrie en drinkwatervoorziening is nog in de testfase en definitieve ingebruikname ligt nog in de toekomst.
In geval van het stuwmeer van Castrovido in de gemeente Salas de los Infantes (Burgos) werd de bouw voor opslag van 44 hm3 water in 2020 afgerond, maar zit er anno nu nog steeds geen water in. Een lekkageprobleem zou daarvan de oorzaak zijn. Herstelwerkzaamheden komen maar niet op gang en worden steeds vertraagd. Wel werd hiervoor een onderhoudscontract à 200.000 euro per jaar (publiek geld) afgesloten terwijl vulling nog niet eens is begonnen.
In al deze gevallen van ongebruikte stuwmeren is er fors geïnvesteerd in grote waterprojecten, maar zijn de aansluitende voorzieningen nooit gerealiseerd. Dat is niet alleen economisch inefficiënt, het is ook ecologisch onverantwoord. Rivieren worden aangepast of ingeperkt voor stuwmeren die vervolgens geen functie hebben. Het gevolg: een verstoord ecosysteem zonder tastbare voordelen voor de bevolking.
Complexe bestuurlijke wirwar
Waarom is dit probleem zo hardnekkig? Volgens experts geraadpleegd door Xataka ligt de oorzaak vooral in de versnippering van verantwoordelijkheden. De Spaanse centrale overheid is doorgaans verantwoordelijk voor het aanleggen van de grote dammen. Maar de bouw van secundaire infrastructuur zoals leidingen en irrigatienetwerken ligt vaak bij regionale overheden, waterschappen of gemeentes. Zodra er discussie ontstaat over wie welk deel moet betalen of uitvoeren, raken projecten verstrikt in juridische en administratieve rompslomp. Soms verlopen vergunningen, andere keren worden aanbestedingen niet gegund of worden milieuregels aangescherpt. En dan verdwijnt het hele plan in een la.
Politiek aantrekkelijk, maar praktisch nutteloos
Grote stuwmeren zijn zichtbare projecten waar politici zich graag aan verbinden en goede sier mee maken. Maar het onzichtbare deel van leidingen, pompen en zuiveringsstations, is minstens zo belangrijk. Juist daar stokt het vaak, omdat het minder publiciteit oplevert, maar wél veel investering en afstemming vergt.
Kritiek van een wateringenieur
Ook vanuit technische hoek klinkt scherpe kritiek op de deels ongebruikte stuwmeren. Ingenieur Manuel J. González, gespecialiseerd in waterbeheer en infrastructuur, wees op LinkedIn op de schrijnende vertragingen rond het Béznar-Rules-systeem in Granada. Hij hekelt het gebrek aan duidelijke planning, de versnippering van het project in elf deelprojecten, de bureaucratische vertragingen en het uitblijven van structurele financiering. De kosten zijn bovendien door inflatie flink gestegen ten opzichte van de oorspronkelijke raming van 302 miljoen euro in 2018. González ziet in dit alles een fundamenteel gebrek aan een samenhangend, technisch onderbouwd waterbeleid dat verder kijkt dan politieke symboliek.
En de droogte dan?
Op dit moment staat Spanje als geheel er beter voor dan een jaar geleden. Al zijn de verschillen tussen regio’s groot. Van alle regio’s baren vooral de watervoorraden in Murcia (op 23,65% van de capaciteit), Navarra (31,21%), La Rioja (38,31%), Valencia (39,88%) en Andalusië (42,61%) zorgen.
In Andalusië staat de provincie Almería er bar slecht voor met slechts 7, 14% van zijn capaciteit gevuld, gevolgd door Granada met net geen 30%. In de regio Valencia beschikt vooral de provincie Alicante over slechts 21,27% van de totale capaciteit aan water.
Opmerkelijk in dit verband is dat zelfs de aanhoudende droogte van de afgelopen jaren met tal van waterbeperkingen tot gevolg geen verandering heeft gebracht in de behandeling of prioriteitsstelling van het vol benutten van de stuwmeren. Terwijl boeren, dorpen en industrie kampen met waterschaarste, blijven reservoirs vol water deels ongebruikt. De frustratie daarover groeit. De Asociación Española de Operadores Públicos de Abastecimiento (AEOPAS) stelt op basis van een rapport dat er dringend behoefte is aan een nationale coördinatie die prioriteit geeft aan deze ‘vergeten’ waterprojecten. “We kunnen het ons anno 2025 niet langer permitteren om waterinfrastructuur te bouwen die we niet afmaken”, aldus een woordvoerder.
Waarom het verwijderen van dammen in Spanje niet tot meer droogte of overstromingen leidt