Else Beekman
Spanje wil, samen met vier andere EU-landen, vaart maken met een Europese energiebelasting op extra winsten van energiebedrijven. Volgens de initiatiefnemers is zo’n heffing nodig nu de oorlog in Iran de prijzen van olie en gas opdrijft. Uit een brief die Reuters heeft ingezien, blijkt dat zij Brussel oproepen snel met een nieuw Europees instrument te komen om burgers tegen de gevolgen van sterke prijsstijgingen te beschermen.
De ministers van Economie van Spanje, Duitsland, Italië, Portugal en Oostenrijk trekken samen op. Hun brief van vrijdag 3 april is gericht aan Wopke Hoekstra, de Eurocommissaris voor Klimaat. Daarin vragen zij Brussel om snel met een voorstel te komen voor een tijdelijke heffing op zogenoemde ‘overwinsten’ van energiebedrijven.
Volgens de ministers is zo’n Europese energiebelasting nodig om burgers te beschermen tegen de gevolgen van de sterk gestegen prijzen voor olie en gas. De olieprijs is inmiddels gestegen tot rond de 100 dollar per vat, tegenover ongeveer 70 dollar vóór het uitbreken van het conflict.
Een gezamenlijke heffing kan helpen om de inflatie af te remmen, zonder de druk op nationale begrotingen verder te verhogen, zo stellen zij ook. “Bedrijven die profiteren van oorlogsomstandigheden moeten ook bijdragen aan het verlichten van de lasten voor huishoudens,” staat in de brief, waar persbureau Reuters over bericht.
Herhaling van eerdere crisismaatregelen
De oproep is niet nieuw. Tijdens de energiecrisis van 2022, na de Russische inval in Oekraïne, voerde de Europese Unie al een vergelijkbare belasting in. Die maatregel had als doel de onverwachte winsten van energiebedrijven deels naar de samenleving terug te laten vloeien.
De huidige situatie vertoont duidelijke gelijkenissen. Sinds eind februari, toen de spanningen rond Iran escaleerden, zijn de energieprijzen opnieuw fors gestegen. De gasprijzen in Europa liggen inmiddels ruim 70 procent hoger dan voor het conflict. Ook de olieprijs is sterk opgelopen. Daarmee krijgt de onrust op de energiemarkt gevolgen voor huishoudens én voor transport, industrie en inflatie in de eurozone.
De vijf landen geven in hun communicatie niet aan hoe hoog de nieuwe Europese energiebelasting zou moeten zijn of welke bedrijven idealiter precies onder de regeling vallen.
Zorgen over energievoorziening
Naast de prijsstijgingen speelt ook de leveringszekerheid een rol. De Europese Commissie maakt zich zorgen over de beschikbaarheid van geraffineerde olieproducten, zoals diesel en kerosine. Die zijn essentieel voor transport en luchtvaart.
Europa zet de afgelopen jaren meer in op duurzame energie- Desondanks blijft het continent sterk afhankelijk van import van fossiele brandstoffen. Daardoor blijven internationale conflicten directe gevolgen hebben voor de Europese energiemarkt.
Kritiek uit de energiesector
Niet iedereen is overtuigd van de maatregel. De Duitse Brandstof- en Energievereniging, die raffinaderijen en tankstations vertegenwoordigt, zei dat de indruk dat bedrijven ongerechtvaardigd profiteerden onjuist was en dat er geen rechtvaardiging is voor een belasting op overwinsten.
“Ons primaire doel is om de levering van brandstoffen en motorbrandstoffen in Duitsland te handhaven onder steeds moeilijkere omstandigheden,” aldus de organisatie in een per e-mail verzonden verklaring.
Intussen lopen de economische zorgen in Europa verder op. De inflatie in de eurozone is in maart gestegen naar 2,5 procent, tegenover 1,9 procent in februari. Hogere energieprijzen werken bovendien door in transportkosten en dagelijkse uitgaven.
Politieke en economische afweging
De Europese Commissie bestudeert inmiddels verschillende opties. Naast een mogelijke belasting kijkt Brussel ook naar andere maatregelen, zoals prijsplafonds en lagere energiebelastingen voor consumenten. Nadat Rusland de gasleveringen had stopgezet, voerde de EU in 2022 ook een reeks noodmaatregelen in. Die omvatten een EU-breed prijsplafond voor gas, een belasting op de overwinsten van energiebedrijven en doelstellingen om de vraag naar gas te verminderen.
Of en wanneer de Europese energiebelasting er komt, is nog onzeker. Lidstaten moeten het eerst eens worden over de precieze invulling. Wel lijkt de druk toe te nemen om snel met een gezamenlijke Europese aanpak te komen.