Judith Goeree
De regering van Pedro Sánchez heeft vrijdag een omvangrijk pakket met crisismaatregelen goedgekeurd om de economische gevolgen van de oorlog rond Iran te beperken.
In het kort
- Spanje komt met een noodpakket van circa 5 miljard euro door de Iran-oorlog.
- Het pakket bevat 80 maatregelen om stijgende energieprijzen en inflatie te beperken.
- De btw op energie en brandstof gaat omlaag en belastingen worden verlaagd.
- Huishoudens en bedrijven krijgen steun om oplopende kosten op te vangen.
- Ook huurprijzen worden mogelijk tijdelijk beperkt.
Waarom Spanje ingrijpt
De oorlog heeft directe impact op de Spaanse economie. Door spanningen rond olie- en gasroutes en aanvallen op energie-infrastructuur zijn de energieprijzen sterk gestegen. Huishoudens merken dat aan hogere rekeningen voor gas en elektriciteit. Tegelijk neemt de inflatiedruk toe en groeit de onzekerheid over de economische groei als het conflict aanhoudt.
Wat houdt het noodpakket in?
Om die gevolgen op te vangen grijpt de regering in met een breed pakket maatregelen. Het gaat om twee koninklijke besluiten met samen 80 maatregelen. Die moeten vooral de stijgende energieprijzen temperen en huishoudens en bedrijven beschermen tegen oplopende kosten. In totaal wordt ongeveer 5 miljard euro vrijgemaakt.
Lagere btw op elektriciteit en brandstof
Een van de belangrijkste ingrepen is de verlaging van belastingen op energie.
- Btw op elektriciteit daalt van 21% naar 10%
- Elektriciteitsbelasting (IEE) zakt naar 0,5%
- Btw op benzine en diesel gaat ook naar 10%
Daarnaast wordt de belasting op elektriciteitsproductie (IVPEE) tijdelijk geschrapt. Energiebedrijven betalen deze belasting normaal over de stroom die zij opwekken en berekenen die kosten vaak door aan klanten. Daardoor wordt de elektriciteitsprijs gedrukt.
Steun voor sectoren met hoge brandstofkosten
Sectoren die sterk afhankelijk zijn van brandstof krijgen gerichte ondersteuning:
- 20 cent per liter korting voor transport, landbouw en visserij
- Accijnzen op brandstof omlaag naar het EU-minimum
Met deze maatregelen wil de regering voorkomen dat hogere brandstofkosten doorwerken in transportprijzen en uiteindelijk in voedselprijzen.
Ook gas en butaan onder prijsmaatregelen
Ook andere energiebronnen vallen onder het pakket. De btw op aardgas, pellets en brandhout wordt verlaagd naar 10%.
Voor butaan en propaan geldt bovendien een prijsplafond, zodat de kosten voor huishoudens niet verder oplopen. In Spanje maken veel huishoudens nog gebruik van gasflessen (butaan), vooral in oudere woningen en buiten de grote steden.
Volgens het Spaanse energiebureau IDAE gebruiken miljoenen huishoudens deze vormen van energie, met name in landelijke gebieden waar alternatieven beperkter zijn.
Bescherming voor kwetsbare huishoudens
De regering verlengt het sociale energietarief (bono social eléctrico), een regeling voor huishoudens met een laag inkomen of beperkte middelen.
Deze groep krijgt korting op de elektriciteitsrekening:
- ongeveer 42,5% voor kwetsbare huishoudens
- tot 57,5% voor zeer kwetsbare huishoudens
De regeling blijft gelden tot eind 2026. Daarnaast mogen energieleveranciers bij deze huishoudens de stroom niet afsluiten, ook niet bij betalingsproblemen.
Het gaat vooral om gezinnen met een laag inkomen, gepensioneerden met een minimumuitkering en grote gezinnen die aan inkomensgrenzen voldoen.
Bedrijven krijgen korting en flexibiliteit
Bedrijven krijgen maatregelen om concurrerend te blijven:
- Energie-intensieve industrie krijgt een korting van 80% op bepaalde kosten
- Meer flexibiliteit in energiecontracten
- Strenger toezicht door de mededingingsautoriteit CNMC
Daarnaast komen er belastingaftrekken voor investeringen in duurzame energie, zoals zonnepanelen, laadpunten voor elektrische auto’s en warmtepompen.
Ontslagverbod bij bedrijven met staatssteun
De regering voert opnieuw een arbeidsmaatregel in die ook eerder tijdens crises werd gebruikt. Bedrijven die overheidssteun ontvangen, mogen geen werknemers ontslaan om redenen die verband houden met de energiecrisis. Daarmee wil het kabinet voorkomen dat bedrijven de gevolgen van de crisis afwentelen op werknemers.
Huurprijzen twee jaar bevroren
In een apart koninklijk besluit komt de regering maatregelen op de woningmarkt. Huurcontracten die in de loop van 2026 aflopen, mogen bij verlenging gedurende twee jaar niet vrij worden verhoogd. De huurprijs blijft in principe gelijk en mag alleen worden aangepast volgens de inflatie (IPC).
De maatregel is bedoeld om te voorkomen dat huurprijzen plots sterk stijgen in een periode van hoge kosten voor huishoudens. Volgens schattingen gaat het om ongeveer 600.000 contracten.
De huurbevriezing kwam er na druk van coalitiepartner Sumar en moet nog worden goedgekeurd door het parlement.
Wat betekent dit in de praktijk?
Voor inwoners betekent dit vooral dat de stijging van energie- en brandstofkosten wordt afgeremd. Toeristen kunnen daardoor mogelijk iets minder betalen aan de pomp dan zonder deze maatregelen het geval zou zijn.
Heb je een woning in Spanje, dan kan de huurbevriezing gevolgen hebben voor verhuur of huurverlenging, omdat prijzen minder vrij aangepast kunnen worden. Voor emigranten en ondernemers bieden de maatregelen enerzijds bescherming tegen oplopende kosten, maar brengen ze ook extra regels met zich mee.