Else Beekman
De Zuid-Spaanse kustplaats Palomares ging decennialang gebukt onder de erfenis van een nucleair ongeluk. Nu is er opnieuw controverse ontstaan. De regering van Andalusië, de Junta de Andalucía, heeft namelijk groen licht gegeven voor een toeristische wijk van 1.600 woningen en een hotel, pal naast een radioactief besmet gebied. Dat is nog niet alles, de geplande wijk ligt ook midden in een kwetsbaar natuurgebied dat gedeeltelijk als overstromingszone geldt. Milieuorganisaties slaan alarm.
Palomares, onderdeel van de gemeente Cuevas de Almanzora in de provincie Almería, werd wereldnieuws toen er op 17 januari 1066 vier waterstofbommen neerstortten na een botsing tussen twee Amerikaanse vliegtuigen. De bommen ontploften nooit, toch liet het incident sporen van radioactiviteit achter in de bodem. De grond werd gedeeltelijk gesaneerd, maar nog steeds bewaakt het Spaanse centrum voor kernenergie en milieu (CIEMAT) neen afgebakend terrein vanwege aanwezige plutonium- en americiumdeeltjes.
Ondanks dit alles heeft de Junta nu toch een positief milieuoordeel afgegeven voor het bouwproject van ontwikkelaar Bahía de Almanzora S.L., mits aan technische voorwaarden wordt voldaan. Hierop volgde felle kritiek van onder meer de milieugroepen Grupo Ecologista Mediterráneo (GEM) en Ecologistas en Acción. Beide hebben zich met formele bezwaren tegen het project hebben uitgesproken.
Overstromingsgevaar en illegale bouw bedreiging voor 25.000 mensen in Madrid
Kwetsbare natuur en stijgende zeespiegel
Volgens de milieuorganisaties bedreigt het project op ernstige wijze de laatste onbebouwde kuststrook tussen Vera en de riviermonding van de Almanzora. De geplande woningen en hotel liggen deels in een overstromingsgevoelig gebied waar de zeespiegel stijgt en stormen steeds extremer worden. Bovendien ligt de bouwgrond op een plek met waardevolle duinen, flora en fauna.
In het milieubeoordelingsrapport erkent de Junta deze risico’s, maar noemt ze “beheersbaar”. Ze stellen dat duinen verplaatst kunnen worden en restwater via pompen kan worden afgevoerd. Milieuactivisten wijzen echter op het gevaar van pompuitval en vervuiling van beschermde zeegebieden. Ook wijzen ze op de extra druk op de watervoorziening. De regio heeft al jaren te maken met ernstige watertekorten. De waterreserves van Almería liggen volgens embalses.net op dit moment op slechts 7,14% van hun capaciteit. De Ecologistas voegen daar aan toe dat de stuwdam van Cuevas zelfs nog lager staat: op slechts 5,6%.
Radioactieve zone blijft punt van zorg
Een belangrijk twistpunt is de nabijheid van de radioactieve zone. Hoewel de Junta en het gemeentebestuur volhouden dat het project buiten de besmette zone valt, vrezen milieu-experts dat bouwactiviteiten saneringswerkzaamheden bemoeilijken en bewoners blootstellen aan risico’s via windverplaatsing of contact met dieren die de afzetting negeren.
Ecologistas en Acción benadrukt bovendien dat de bodem in het gebied nog steeds deeltjes plutonium en americium bevat, die bij graafwerkzaamheden opnieuw kunnen worden verspreid via lucht, water of fauna. Zij willen dat de autoriteiten het voorzorgsbeginsel in acht nemen en pleiten voor een bouwstop totdat de radioactieve gronden volledig zijn afgevoerd.
Fuensanta Alcalá van het GEM benadrukt: “Je bouwt geen toeristendorp op een plek waar nog altijd nucleaire controle nodig is. Dat is vragen om problemen.”
Nieuw megalomaan project wil een soort Dubai maken van Salamanca
Onhoudbare groei
Ecologistas en Acción wijst er verder op dat de geplande 1.600 woningen het aantal bestaande woningen in Palomares in feite verdubbelen. De huidige bevolking van ongeveer 2.000 mensen zou met duizenden toenemen, terwijl het gemeentelijk woningplan slechts een groei van 8% tot 2035 voorziet. Volgens hen is het voorgestelde project daarom niet alleen vanuit milieu-perspectief, maar ook ruimtelijk en juridisch onhoudbaar.
Plannen voor waterzuivering
De projectontwikkelaars hebben aangekondigd een eigen installatie te bouwen voor de regeneratie van afvalwater (ERAR), die wordt geïntegreerd in de nieuwe rioolwaterzuiveringsinstallatie van Cuevas del Almanzora. Daarmee willen ze voorkomen dat ongezuiverd water in zee terechtkomt. Volgens de ingediende plannen zal jaarlijks circa 560.000 m³ water worden hergebruikt. Daarvan zou ongeveer 409.000 m³ bestemd zijn voor irrigatie van een nabijgelegen golfbaan van Desert Springs, Europa’s eerste woestijngolfresort dat al jaren operationeel is en waarvan de ontwikkelaars ook betrokken zijn bij de nieuwe megawijk. De rest is bedoeld voor agrarisch gebruik.
Reactie van de gemeente
Het gemeentebestuur van Cuevas de Almanzora toont zich echter ongevoelig voor de kritiek. Zowel onder het huidige socialistische bestuur als onder voorgaande (PP) werd het plan nooit tegengehouden. De gemeente stelt dat de geplande urbanisatie slechts een klein deel van de 16 kilometer lange kust betreft en dat de regio “recht heeft op toeristische ontwikkeling”. In een verklaring benadrukte een gemeentewoordvoerder: “We kunnen niet achterblijven terwijl andere kustgemeenten hun toeristische infrastructuur blijven uitbreiden. Cuevas verdient ook een stuk van die economische taart.” De gemeente stelt bovendien dat 80% van haar kustlijn al beschermd is en dat het hier gaat om “de enige beschikbare zone voor gecontroleerde ontwikkeling”.
De promotor ziet de urbanisatie zelfs als kans om het negatieve imago van Palomares te doorbreken. Volgens de plannen zou het gebied veranderen in een trekpleister voor buitenlands toerisme, vergelijkbaar met het nabijgelegen Mojácar.
Vergeten lessen van het verleden?
Volgens de milieugroepen herhaalt de geschiedenis zich. Ze doelen op eerdere projecten in de provincie waar ontwikkelaars begonnen met bouwen, maar hun projecten nooit afmaakten. Nog steeds herinneren leegstaande straten en nutteloze infrastructuur hieraan. Een concreet voorbeeld is San Juan de los Terreros, waar ooit een vergelijkbare urbanisatie begon met de aanleg van wegen en verlichting, maar waar de woningen uitbleven en het terrein uiteindelijk werd overgelaten aan verval. De risico’s in Palomares, zowel vanuit milieuperspectief als sociaal, zijn volgens hen te groot om genegeerd te worden.
In het kort:
- De Junta de Andalucía gaf een positief milieuoordeel voor 1.600 woningen en een hotel in Palomares.
- Het project grenst aan radioactief besmet terrein en ligt deels in een overstromingsgebied.
- Milieuorganisaties vrezen voor schade aan kwetsbare duingebieden en onvoldoende waterbeschikbaarheid.
- Bouwactiviteiten kunnen mogelijk radioactieve deeltjes in beweging brengen, aldus Ecologistas en Acción.
- De gemeente verdedigt het project als noodzakelijke economische en toeristische ontwikkeling voor de regio.
- Vergelijkbare projecten in de regio liepen eerder vast, met leegstand en publiek verlies als gevolg.
Verdubbeling aantal woningen in overstromingsrisicogebieden in Spanje