Else Beekman
Spanje heeft voor het eerst sinds 1995 nieuwe regels voor de aanpak van aardbevingen. Bij de richtlijn is een actuele kaart van het aardbevingsrisico in Spanje gevoegd. Daarbij is een lijst met gemeenten waar de zwaarste schokken mogelijk zijn, in te zien. Op die lijst staan ook onder Nederlanders en Belgen geliefde vakantiebestemmingen Málaga, Nerja, Torrevieja, Alicante en Murcia.
Op 6 oktober keurde de ministerraad de nieuwe richtlijn goed. Vier dagen later stond de tekst in het Boletín Oficial del Estado (BOE). Daarmee is deze sinds 11 oktober van kracht en vervalt de oude richtlijn uit 1995.
Deze Directriz Básica de Planificación de Protección Civil ante el riesgo de terremotos legt vast hoe de overheid, de regio’s en de gemeenten zich moeten voorbereiden op een zware beving. Die informatie is gebaseerd op wetenschappelijke inzichten van de afgelopen dertig jaar en op lessen van eerdere bevingen. De BOE-tekst noemt hierbij historische bevingen zoals die van Granada in 1431 en Málaga in 1680 tot Torrevieja in 1829 en Lorca in 2011.
Risicokaart is geen voorspelling
De kaart drukt het risico uit als een kans. Op bijvoorbeeld een plek met intensiteit VIII is elk jaar een kleine kans van ongeveer 0,2 procent dat de grond minstens zo hard schudt. Die kans geldt elk jaar opnieuw. Over een periode van vijftig jaar loopt hij daardoor op tot ongeveer 10 procent. Andersom is er dus 90 procent kans dat het in die vijftig jaar niet gebeurt. Deskundigen noemen dit een terugkeerperiode van 475 jaar.
Vijftig jaar is gekozen omdat die termijn in de buurt ligt van de levensduur van een gemiddeld gebouw. De kaart geeft zo een beeld van wat een huis of school in zijn bestaan redelijkerwijs aan bevingen kan meemaken.
Het gaat om het risico en nadrukkelijk niet om een voorspelling. In de richtlijn wordt daarom benadrukt dat er geen methode bestaat waarmee precies aardbevingen, hun zwaarte, het moment of de locatie voorspeld kunnen worden. Op basis van eerdere bevingen en de geologie kunnen onderzoekers wel aangeven waar het risico op aardbevingen het grootst is.
De kaart werkt met een getal voor de intensiteit en zegt iets over de gevolgen van een beving op een bepaalde plek en niet over de kracht van de beving zelf. De richtlijn kent drie drempels:
- Intensiteit VI of hoger: in dit gebied moet de autonome regio een speciaal noodplan voor aardbevingen hebben.
- Intensiteit VII of hoger: gemeenten in deze zone staan op een aparte lijst en moeten een eigen lokaal plan maken.
- Intensiteit VIII of hoger: dit niveau kan flinke schade veroorzaken, vooral aan kwetsbare gebouwen.
Welke provincies vallen onder het aardbevingsrisico in Spanje?
De zone met intensiteit VI of hoger is groot. Hij omvat geheel of gedeeltelijk de volgende gebieden:
- Andalusië: Almería, Cádiz, Córdoba, Granada, Huelva, Jaén, Málaga en Sevilla
- Comunidad Valenciana: Alicante, Valencia en Castellón
- Murcia
- Canarische Eilanden: Santa Cruz de Tenerife en Las Palmas
- Catalonië: Barcelona, Girona, Lleida en Tarragona
- Aragón: Huesca, Zaragoza en Teruel
- Galicië: A Coruña, Lugo, Ourense en Pontevedra
- Extremadura: Badajoz en Cáceres
- Baskenland: Álava en Guipúzcoa
- Navarra, La Rioja, Albacete, Soria, Ceuta en Melilla
Let wel dat het risico per gebied verschilt en de precieze grenzen kun je op de kaart zien. De Balearen en Madrid staan niet in de opsomming.
Hier is de hoogste intensiteit mogelijk
De lijst met intensiteit VIII of hoger beperkt zich tot de drie regio’s Andalusië, de Comunidad Valenciana en Murcia:
Málaga
De stad Málaga zelf en Antequera staan erop. Ook een groot deel van de Axarquía is opgenomen, met onder meer Vélez-Málaga, Torrox, Nerja, Frigiliana, Cómpeta, Algarrobo en Sayalonga. De westelijke Costa del Sol staat niet op deze lijst.
Granada
Hier gaat het om ruim negentig gemeenten. Daaronder zijn de stad Granada en vrijwel de hele omliggende Vega, recent nog getroffen door een bevingenreeks, maar ook Loja en Lanjarón. Aan de Costa Tropical staan Almuñécar, Salobreña en Motril op de lijst.
Alicante
Het zuiden van de Costa Blanca valt in deze zone. Torrevieja, Orihuela, Guardamar del Segura, Pilar de la Horadada, Rojales, San Miguel de Salinas, Algorfa en Los Montesinos staan erop. Ook de steden Alicante, Elche en Santa Pola zijn opgenomen.
Murcia
Hier gaat het om de stad Murcia en omliggende gemeenten als Molina de Segura, Alcantarilla, Alhama de Murcia, Totana en Fuente Álamo.
Verder staan Iznájar (Córdoba) en Alcalá la Real (Jaén) op de lijst. De volledige lijst staat in bijlage III-B van de BOE-tekst.
Granada hoogste aardbevingsrisico op Iberisch Schiereiland
Het Spaanse geografische instituut IGN noemt de omgeving van Granada een van de gebieden met het hoogste aardbevingsrisico op het Iberisch schiereiland. Eind 2020, begin 2021 en deze zomer was het daar ook onrustig. Rond Atarfe, Pinos Puente en Santa Fe werden toen honderden bevingen gevoeld.
Wat moeten gemeenten doen?
De regio’s stellen de noodplannen op en geven daarin aan hoe gemeenten hun eigen plan moeten maken. Gemeenten met intensiteit VII of hoger moeten in elk geval zo’n lokaal plan hebben. Daarin staan bijvoorbeeld evacuatieroutes, verzamelpunten en informatie voor inwoners.
Kleine gemeenten met minder dan 5.000 inwoners mogen met een vereenvoudigd plan werken. De provinciebesturen kunnen deze dorpen daar technisch bij helpen.
De richtlijn noemt toerisme uitdrukkelijk als risicofactor omdat in het hoogseizoen er in een gebied veel meer mensen kunnen zijn dan waarop de hulpdiensten zijn ingericht. Plannen moeten ook daar rekening mee houden.
Waarschuwingen via ES-Alert
Aardbevingswaarschuwingen moeten ook via ES-Alert verlopen. Mobiele telefoons in een getroffen gebied krijgen dan zonodig een waarschuwing. Voor inwoners komt er verder voorlichting over wat je moet doen voor, tijdens en na een beving. De risicokaarten moeten ook openbaar te raadplegen zijn.
Na een beving moeten inspecteurs snel kunnen bepalen welke huizen nog veilig zijn. Daarvoor bevat de richtlijn een standaardformulier voor een eerste schadebeoordeling. Hoe sneller duidelijk is welke woningen bewoonbaar zijn, hoe minder mensen opvang nodig hebben.