Judith Goeree
Op de avond van 23 juni verandert Spanje. Zodra de zon ondergaat, lopen stranden vol, worden vreugdevuren aangestoken en verzamelen families en vrienden zich voor een van de meest bijzondere nachten van het jaar. De nacht van San Juan markeert voor veel Spanjaarden het echte begin van de zomer.
Hoewel San Juan in heel Spanje wordt gevierd, zijn het vooral de kustplaatsen die de toon zetten. Op stranden langs de Middellandse Zee en de Atlantische kust verzamelen zich op 23 juni honderdduizenden mensen voor kampvuren, vuurwerk en de traditionele middernachtduik. Toch leeft het feest ook in het binnenland, waar vreugdevuren, muziek en lokale tradities de komst van de zomer markeren.
Een feest met eeuwenoude wortels
Officieel is San Juan de vooravond van de feestdag van Johannes de Doper op 24 juni. De oorsprong van het feest ligt echter veel verder terug.
Al vóór de komst van het christendom vierden bewoners van het Iberisch Schiereiland rond de zomerzonnewende de langste dagen van het jaar. Vuur speelde daarbij een centrale rol. Het moest beschermen tegen kwade invloeden en zorgen voor voorspoed in de maanden die volgden.
Toen de kerk deze viering opnam in de christelijke kalender, kreeg het feest de naam van Johannes de Doper. Veel van de oude gebruiken bleven echter bestaan.
Vuur dat het oude achterlaat
Vuur is nog altijd het belangrijkste symbool van San Juan.
Op veel plaatsen worden vreugdevuren ontstoken als teken van zuivering en vernieuwing. Mensen verbranden briefjes met zorgen, slechte gewoontes of gebeurtenissen die ze achter zich willen laten. Het vuur symboliseert een nieuw begin.
Vooral aan de kust van Andalusië en de regio Valencia horen de vlammen al generaties lang bij de viering. Wel gelden tegenwoordig steeds vaker beperkingen vanwege brandgevaar, milieuvoorschriften en de grote drukte op de stranden.
De zee als symbool van een nieuwe start
Waar vuur staat voor loslaten, staat water voor vernieuwing.
Langs de Spaanse kust wachten duizenden mensen tot de klok twaalf uur slaat. Daarna rennen ze de zee in. Sommigen nemen een korte duik, anderen springen over de golven of wassen hun gezicht met zeewater.
Volgens oude volksverhalen brengt dat geluk, gezondheid en voorspoed voor de rest van het jaar.
Voor veel deelnemers draait het inmiddels minder om het bijgeloof dan om het gezamenlijke moment. Families, vrienden en bezoekers vieren samen de start van de zomer.
Wensen, golven en kleine rituelen
San Juan kent talloze lokale tradities.
Veel mensen schrijven een wens op voor de komende maanden. Anderen zetten juist iets op papier wat ze willen vergeten en gooien het vervolgens in het vuur.
Ook het springen over kleine vuren is een bekende gewoonte. Afhankelijk van de streek gebeurt dat drie, zeven of negen keer. Het zou bescherming bieden tegen ongeluk en ziekte.
Aan zee bestaan weer andere rituelen. Zo springen sommige mensen drie keer over een golf of lopen ze achteruit het water in om een wens te laten uitkomen.
Alicante viert dagenlang feest
Nergens wordt San Juan zo uitbundig gevierd als in Alicante.
De Hogueras de San Juan behoren tot de grootste volksfeesten van Spanje. Dagenlang staat de stad in het teken van optochten, vuurwerk, muziek en enorme kunstwerken van hout en papier-maché.
Op de laatste avond gaan deze indrukwekkende creaties in vlammen op. Dat spektakel trekt jaarlijks honderdduizenden bezoekers.
Sardines en kruiden in Galicië
In Galicië heet het feest San Xoán en heeft het een sterk folkloristisch karakter.
Naast vreugdevuren spelen kruiden een belangrijke rol. Veel inwoners verzamelen aromatische planten en laten die een nacht in water trekken. De volgende ochtend wassen zij hun gezicht met dat water, dat bescherming zou bieden tegen ongeluk en ziekte.
Ook gegrilde sardines horen er onlosmakelijk bij. Op veel plaatsen hangt de geur van houtvuur en vis de hele nacht in de lucht.
Andalusië trekt massaal naar het strand
Voor veel Andalusiërs betekent San Juan vooral een avond aan zee.
In plaatsen als Málaga, Marbella, Estepona en langs de kusten van Granada en Almería trekken complete families met koelboxen, eten en stoelen naar het strand.
Sommige gemeenten verbranden zogenoemde júas, poppen die gebeurtenissen of personen uit het afgelopen jaar symboliseren. Andere plaatsen kiezen voor vuurwerkshows, concerten of gezamenlijke middernachtduiken.
Ook in het binnenland leeft San Juan
Wie denkt dat San Juan alleen aan zee wordt gevierd, heeft het mis.
Ook in dorpen en steden in het binnenland worden vreugdevuren ontstoken en zomerfeesten georganiseerd. In delen van Castilla y León, Aragón, Extremadura en Baskenland maken kampvuren en volksfeesten al eeuwen deel uit van de traditie.
Dat maakt San Juan uniek. Het is een nationaal feestgevoel, maar nergens wordt het precies hetzelfde gevierd.
Drukker dan een gewone zomeravond
Wie San Juan wil meemaken, houdt rekening met drukte. Vooral in populaire kuststeden zijn stranden uren voor middernacht al vol. Gemeenten zetten extra openbaar vervoer in en sluiten soms wegen af rond de kust. Vaak gelden speciale regels voor vuurwerk, glaswerk, alcohol en open vuur.
Dit jaar komt daar nog iets bij. De Spaanse weerdiensten waarschuwen voor de eerste hittegolf van de zomer, die naar verwachting zondag 21 juni begint en tot woensdag 24 juni aanhoudt — precies rond de nacht van San Juan. De hittepiek wordt verwacht op 23 juni zelf, met temperaturen in het binnenland tot ver in de dertig graden en uitschieters tot boven de veertig in de riviervalleien. Ook ’s nachts blijft het op veel plekken warm.
Omdat San Juan vaak op drukke stranden wordt gevierd, waarschuwen gemeenten en hulpdiensten ieder jaar voor de risico’s van vuurwerk, alcohol en nachtelijk zwemmen. Bezoekers wordt aangeraden de aanwijzingen van reddingsdiensten op te volgen en rekening te houden met de drukte.
In 2026 is 24 juni bovendien een officiële feestdag in onder meer Catalonië, de regio Valencia en Galicië. Vervoer, winkels en lokale diensten kunnen er die dag anders uitzien dan normaal.