Judith Goeree
Acht tegen honderd miljoen. Jaarlijks doden haaien wereldwijd ongeveer acht mensen, terwijl mensen naar schatting honderd miljoen haaien doden. Toch is het de haai die als monster te boek staat. Een nieuwe tentoonstelling in Barcelona wil dat beeld veranderen. Met tien levensgrote haaien en interactieve ervaringen laat wetenschapsmuseum CosmoCaixa zien waarom deze dieren eerder bescherming verdienen dan onze angst.
Hoe een film ons bang maakte voor haaien
Onze angst voor haaien is voor een belangrijk deel aangewakkerd door de film Jaws uit 1975. Sindsdien denken veel mensen bij een haaienvin meteen aan gevaar.
Kim McKay, directeur van het Australian Museum in Sydney, kwam naar Barcelona voor de opening. Volgens haar heeft de film weinig met de werkelijkheid te maken. Zowel schrijver Peter Benchley als regisseur Steven Spielberg hebben later spijt betuigd over de angst die hun werk veroorzaakte.
Haaien jagen niet op mensen, benadrukt McKay. Als een haai iemand bijt, gebeurt dat vaak uit verwarring of als verdedigingsreactie. Volgens haar vallen wereldwijd jaarlijks ongeveer acht dodelijke slachtoffers. Mensen doden daarentegen naar schatting honderd miljoen haaien.
Ouder dan de dinosaurussen
Wie de tentoonstelling binnenloopt, staat oog in oog met een witte haai van bijna vijf meter. Het is een van de tien levensgrote modellen, waaronder een tijgerhaai, een hamerhaai en de uitgestorven Helicoprion. Deze verre verwant van de huidige haaien had een spiraalvormig gebit dat op een cirkelzaag leek.
Haaien bestaan al 450 miljoen jaar. Ze zwommen door de oceanen voordat de dinosaurussen verschenen en overleefden vijf keer een periode waarin het grootste deel van het leven op aarde verdween. Tegenwoordig leven er meer dan vijfhonderd haaiensoorten in de wereldzeeën.
Zintuigen die mensen niet hebben
Met een interactief 3D-model kunnen bezoekers in Barcelona ontdekken hoe een hamerhaai zijn omgeving waarneemt. Zijn brede kop zit vol zintuigen die de zwakke elektrische velden opvangen die elk levend dier uitstraalt. Zo vindt hij zelfs prooien die zich onder het zand verstoppen.
Bezoekers mogen de tand van een witte haai en de kaak van een megalodon aanraken, en voelen hoe ruw een haaienhuid is. Daarna stap je een nagebouwde zeetank in, waar allerlei soorten om je heen zwemmen. Voor kinderen zijn er workshops. Wie wil, kan zich zelfs aanmelden om een nacht tussen de haaien door te brengen
Leven met haaien kan ook anders
In verschillende gemeenschappen rond de Stille Oceaan maken haaien al eeuwenlang deel uit van de cultuur. Op Hawaï geldt de bloei van de wiliwiliboom als teken dat vrouwelijke tijgerhaaien naar de kust komen om hun jongen te krijgen.
Bijzonder is ook het verhaal van Paul de Gelder. Als duiker bij de Australische marine verloor hij bij een haaienaanval zijn rechterbeen en een deel van zijn arm. Toch zet hij zich tegenwoordig in voor de bescherming van haaien.
De grootste bedreiging komt van de mens
Ongeveer een derde van de haaiensoorten wordt met uitsterven bedreigd. Vooral overbevissing, bijvangst en de handel in haaienvinnen vormen een gevaar voor hun voortbestaan.
Volgens het Australian Museum, dat de tentoonstelling samenstelde, zijn haaien onmisbaar voor het evenwicht in de oceanen. De tijgerhaai wordt er niet voor niets de vuilnisman van de zee genoemd: hij eet vrijwel alles wat hij tegenkomt. Aan het einde van de route mogen bezoekers stemmen over wat iedereen zelf kan doen om haaien te beschermen, zoals geen restaurants bezoeken waar haaienvinnensoep op de kaart staat en campagnes voor duurzamere vismethoden steunen.
Haaiententoonstelling in Barcelona bezoeken
De tentoonstelling Tiburones: los guardianes del océano (Haaien, hoeders van de oceaan) is tot en met 26 september 2027 te zien in CosmoCaixa. Het wetenschapsmuseum van de Fundació “la Caixa” is gevestigd in een modernistisch gebouw aan de Carrer d’Isaac Newton 26, in het hoger gelegen deel van Barcelona.
Het museum is doorgaans dagelijks geopend van 10.00 tot 20.00 uur. De entree bedraagt 8 euro en kinderen onder de 16 jaar mogen gratis naar binnen. De tentoonstelling is inbegrepen.
Een bezoek laat zich goed combineren met een stedentrip naar Barcelona. Voor jong en oud is het een verrassend alternatief voor de bekende bezienswaardigheden. En misschien kijk je daarna met andere ogen naar de haaien die ook in de Middellandse Zee leven.