Else Beekman
De spanning tussen Washington en Madrid is woensdag verder opgelopen. Trump maakte bekend dat hij minister van Financiën Scott Bessent opdracht heeft gegeven om alle handel met Spanje stop te zetten. Dat deed hij tijdens de NAVO-top in het Turkse Ankara. “Ik sprak met Duitsland, met Frankrijk, met het Verenigd Koninkrijk, met Italië… Met Spanje heb ik niet gesproken. Spanje is een verloren zaak. We willen geen zaken meer met Spanje doen,” zei Trump, staand naast NAVO-secretaris-generaal Mark Rutte.
Al is het niet de eerste keer dat Trump dit soort dreigende uitspraken jegens Spanje doet, wel is het de meest expliciete tot nu toe. “Het is een verschrikkelijke bondgenoot,” voegde hij toe over de rol van Spanje binnen de NAVO.
Al maanden oplopende ruzie
De aanleiding gaat verder terug dan alleen de top in Ankara. Spanje weigerde eerder dit jaar toestemming te geven voor het gebruik van de Amerikaanse militaire bases Rota en Morón door Amerikaanse toestellen, in het kader van de Amerikaanse operatie tegen Iran. Die weigering viel bij Trump duidelijk verkeerd. Vorige week bevestigde de Amerikaanse ambassadeur bij de NAVO, Matt Whitaker, al Trump’s “teleurstelling” over zowel dat veto als over Spanje’s weigering om de defensie-uitgaven te verhogen naar 5% van het bbp.
Spanje is binnen de NAVO het enige land dat zich niet heeft gecommitteerd aan die 5%-doelstelling, die vorig jaar zomer in Den Haag door de bondgenoten werd afgesproken als stip op de horizon voor 2035. De Spaanse regering houdt vast aan een eigen doel van 2 tot 2,1% van het bbp, en wijst erop dat een hogere defensie-uitgave ten koste zou gaan van sociale voorzieningen.
Rutte nam het in Ankara opvallend genoeg juist voor Spanje op, al deed hij dat met de nodige lof richting Trump: “U noemde Spanje, en u heeft er zelfs voor gezorgd dat Spanje naar 2% is gegaan. Ze hebben vorig jaar een grote stap gezet, dus er zijn nog problemen op te lossen, maar zelfs met Spanje zou ik willen benadrukken dat ze de 2% hebben gehaald.”
Wat een handelsbreuk zou betekenen
Trump sprak zelfs over de mogelijkheid van een volledig handelsembargo: geen enkel Spaans product zou de Verenigde Staten meer in mogen, en andersom. Sectoren als olijfolie, wijn, ham en toerisme zouden daar zwaar onder te lijden hebben. Volgens het Spaanse ministerie van Economie exporteerde Spanje in 2025 voor 16,7 miljard euro aan goederen naar de VS. Daartegenover bedroeg de import vanuit de VS meer dan 30 miljard euro, goed voor een Spaans handelstekort van ruim 13,4 miljard euro. Zo vertegenwoordigt de bilaterale handel tussen beide landen zo’n 4 tot 5% van het Spaanse bbp.
Met name olijfolie geldt als kwetsbare sector: volgens de sector zijn er nauwelijks alternatieve leveranciers die de VS in dezelfde hoeveelheden kunnen bevoorraden als Spanje. Ook wijn en ham worden vaak genoemd als producten die een klap zouden krijgen.
Vooralsnog blijft het bij woorden. Er zijn geen officiële documenten of bevelen ondertekend, en de Spaanse regering heeft niet formeel gereageerd op de uitspraken van woensdag. Eerdere dreigementen van Trump, ook tijdens zijn eerste ambtstermijn, bleven regelmatig zonder concreet vervolg.
Madrid houdt voet bij stuk
De Spaanse regering reageert tot dusver relatief kalm op de escalerende retoriek. Bronnen binnen de regering laten weten te beschikken over “de nodige middelen om mogelijke gevolgen op te vangen, sectoren die geraakt zouden kunnen worden te ondersteunen en toeleveringsketens te diversifiëren.” Moncloa, het Spaanse presidentiële paleis, wijst er bovendien op dat de Verenigde Staten juist een handelsoverschot heeft ten opzichte van Spanje – de VS profiteert dus meer van de relatie dan Spanje – en dat de Europese Unie een gezamenlijke markt is waarbinnen geen individuele lidstaat kan worden geïsoleerd.
Premier Pedro Sánchez bracht een uitgebreid dossier aan cijfers naar Ankara om zijn punt te maken. Zijn land heeft de meeste militairen gestationeerd op de oostflank van de NAVO. Verder heeft het sinds 2020 de defensie-uitgaven met 146% verhoogd (gecorrigeerd voor inflatie) – de vierde grootste relatieve stijging binnen de NAVO. Ook staat het op de zevende plaats wat betreft het nakomen van militaire capaciteitsafspraken. Tot slot is Spanje de achtste grootste leverancier van militaire steun aan Oekraïne, met zo’n 3,8 miljard euro sinds de Russische invasie in 2022.
Bredere context: geen goed jaar voor de trans-Atlantische relatie
De uitspraken van Trump komen niet uit het niets. Het afgelopen jaar liep de relatie tussen Washington en Madrid geleidelijk verder vast. Eerder deze week nog verweet Trump verschillende Europese bondgenoten – waaronder Spanje, Italië, Duitsland, Frankrijk en het Verenigd Koninkrijk – dat ze onvoldoende steun toonden tijdens de Amerikaanse operatie tegen Iran. “Ze hebben ons teleurgesteld,” zei hij daarover. Spanje kreeg daarbij de scherpste kritiek: “Spanje is een complete ramp. Spanje is verschrikkelijk, zelfs vanuit jullie eigen perspectief. Ze willen niets betalen, ze denken dat ze hun eigen gang kunnen gaan.”
Trump gebruikte de top in Ankara ook om zijn aanspraken op Groenland te herhalen (“Groenland zou onder controle van de Verenigde Staten moeten staan, niet van Denemarken”) en dreigde opnieuw met het terugtrekken van Amerikaanse troepen uit Europa als de NAVO hem blijft “teleurstellen”.
Wat betekent dit voor gewone Spanjaarden?
Voor nu blijft het bij scherpe verbale aanvallen zonder concrete maatregelen. Toch voedt de onzekerheid de zorgen in exportsectoren als de olijfolie- en wijnindustrie, die al langer worstelen met eerdere Amerikaanse importheffingen. Trump kondigde eerder dit jaar al een algemeen invoertarief van 15% aan op een breed pakket producten uit de EU. Dat was na een uitspraak van het Amerikaanse Hooggerechtshof die eerdere “wederkerige” tarieven ongeldig verklaarde.
Voor inwoners en bezoekers van Spanje verandert er vooralsnog niets concreets. Wel is duidelijk dat de trans-Atlantische spanningen dit jaar niet gaan liggen, en dat de NAVO-top in Ankara – die woensdag wordt afgesloten – eerder verdeeldheid dan eenheid lijkt te hebben blootgelegd.