Else Beekman
Spanjaarden mogen 29 november weer hun stem uitbrengen voor een nieuwe landelijke regering. De campagne is amper van start, terwijl op sociale media steeds vaker het woord pucherazo opduikt, Spaans voor sjoemelen met stembussen. Zo sorteren de verspreiders ervan vast voor op het idee dat de verkiezingsuitslagen niet te vertrouwen zullen zijn, terwijl bewijs hiervoor ontbreekt.
Dat blijkt uit een analyse zien van VerificaRTVE, de factcheckredactie van de publieke omroep. De redactie bekeek ruim 50.000 berichten op X en YouTube waarin het woord pucherazo wordt genoemd. Die zijn allemaal verstuurd tussen 5 september en 8 oktober. De analyseperiode eindigt drie dagen na de aankondiging van de verkiezingen.
Een uitspraak van het Hooggerechtshof als startschot
Eind augustus had nog bijna niemand het over fraude want toen draaide al het nieuws om de migratiecrisis in Ceuta. Op 8 september kwam daar verandering in toen het Hooggerechtshof voorlopig het stemrecht opschortte van mensen in het kiesregister voor Spanjaarden in het buitenland die hun nationaliteit via de zogeheten ‘ley de nietos’ kregen. Zij mogen alleen stemmen als kunnen aantonen dat familieleden in ballingschap gingen. De maatregel volgde op een verzoek hiertoe van Vox en Iustitia Europa.
Binnen een dag verdrievoudigde het aantal berichten over een pucherazo. Vermeldingen van de ley de nietos werden zelfs vier keer zo talrijk. Op 9 september bereikte de discussie haar hoogtepunt van vóór de aankondiging.
Om hoeveel kiezers het precies gaat, is lastig te zeggen. Volgens de regering waren van de ruim 2,4 miljoen aanvragen er 544.722 goedgekeurd, en stonden eind maart zo’n 306.000 mensen in het buitenlandse kiesregister, schrijft Euronews. Een definitieve uitspraak van het Supremo laat nog op zich wachten.
Stemmen per post ineens in het vizier
Op 2 oktober volgde een nieuwe piek. Het Congres stemde die dag twee woningdecreten weg en verschillende media speculeerden over vervroegde verkiezingen. Drie dagen later, op 5 oktober om negen uur ‘s ochtends, kondigde Pedro Sánchez de verkiezingen aan. Die dag verschenen liefst bijna 6.000 berichten over een pucherazo. De week ervoor lag het dagrecord nog op 1.314.
Steeds meer raakte de ley de nietos op de achtergrond. Het ging nu vooral over stemmen per post. Een paar minuten na de aankondiging riepen Vox-leider Santiago Abascal en de Madrileense regiopresident Isabel Díaz Ayuso kiezers op om in het stemlokaal te stemmen en niet per post. Daarop stegen van 4 op 5 oktober de berichten over stemmen per post met 1.792 procent. Een week eerder ging nog maar 2,4 procent van de fraudeberichten daarover. Volgens factchecker Maldita.es verspreidden accounts de uitspraken van Abascal in vier talen, waaronder Duits en Frans.
Op 7 oktober zakte de golf alweer in, met 42 procent minder berichten dan de dag ervoor.
Deskundigen zien geen verkiezingsfraude bij poststemmen
VerificaRTVE legt ook uit waarom het systeem wel betrouwbaar is. Mensen die per post stemmen, moeten zich drie keer identificeren. Hun stemmen worden op dezelfde manier geteld als de stemmen in de stembus. Deskundigen zeggen dat er in ruim veertig jaar democratie geen sprake is geweest van grootschalige fraude met postuitbrengen. Als je per post wilt stemmen in Spanje, kun je dat aanvragen tot en met 19 november. Vervolgens komen de stemformulieren tussen 9 en 22 november binnen. In 2023 vroegen ruim 2,6 miljoen kiezers een poststem aan, zo’n 7 procent van het electoraat.
Bedrijf Indra telt geen stemmen
Bij elke verkiezing duikt het gerucht op dat het bedrijf Indra de stemmen telt. De verspreiders van dat gerucht suggereren dat er daarom met de uitkomst geknoeid kan worden. VerificaRTVE ontkrachtte dat verhaal echer al in 2021, 2023 en eerder dit jaar. Toch schoten de berichten over Indra op 5 oktober dit jaar met 1.133 procent omhoog om een dag later weer met bijna 39 procent te dalen. Indra verzorgt in werkelijkheid alleen het doorsturen van gegevens tijdens de voorlopige uitslag. Burgers die per loting voor het stembureau zijn aangewezen tellen de stembiljetten.
Nederlanders en Belgen die in Spanje wonen kunnen niet stemmen voor de nationale verkiezingen. Volgend jaar in mei kunnen zij wel hun stem uitbrengen bij de gemeenteraadsverkiezingen.