Else Beekman
De regio’s Valencia en Murcia kregen de afgelopen dagen opnieuw te maken met extreem weer. Zware regenbuien legden het openbare leven plat, straten veranderden in kolkende rivieren en de hulpdiensten draaiden overuren. De Spaanse weerdienst AEMET waarschuwt: dit is geen toeval meer, maar een patroon. Extreme regen aan de Spaanse oostkust lijkt het nieuwe normaal.
Sinds 1965 houdt AEMET gegevens bij over extreme neerslag. Vooral sinds 2010 valt op dat zware buien veel vaker voorkomen dan voorheen. Waar zulke stormen vroeger jaren uit elkaar lagen, zien we ze nu meerdere keren per jaar.
In januari 2020 leek storm Gloria nog uitzonderlijk, met ongekende hoeveelheden regen. Maar inmiddels is dat record ruimschoots gebroken door de DANA van 2024.
Code rood voor Valencia en Almería wegens stortbuien en overstromingsgevaar
Ook Europese datasets signaleren verontrustende trend
Internationale databronnen zoals Copernicus en EarthArXiv bevestigen de bevindingen van AEMET. In het westelijke Middellandse Zeegebied nemen korte, hevige stormen toe. Ze ontstaan snel, brengen in korte tijd enorme hoeveelheden regen, en blijven vaak langdurig op één plek hangen. Dat maakt de schade des te groter.
Waarom vallen deze buien vooral aan de oostkust?
Experts wijzen op de opwarming van het zeewater als één van de belangrijkste oorzaken. Het water in de Middellandse Zee is de afgelopen jaren duidelijk warmer geworden. Warmer water verdampt sneller en voedt de atmosfeer met vocht. Zodra dat vocht botst met koude luchtlagen op hoogte, ontstaan krachtige buien.
“We hebben van de Middellandse Zee een snelkookpan gemaakt,” zei José Millán, voormalig directeur van CEAM, al eens treffend.
Temperatuur Middellandse Zee op recordhoogte en warmer dan Caribisch gebied
Oktober 2024: Dodelijke DANA treft Valencia
Een recent en schrijnend voorbeeld was de verwoestende DANA eind oktober 2024. In de provincie Valencia viel lokaal liefst 720 liter regen per vierkante meter, in slechts twaalf uur. Dorpen liepen volledig onder, afwateringen overstroomden en trokken tienduizenden auto’s met zich mee. De schade was ongekend: 230 doden, duizenden mensen die alles kwijtraakten, afgesloten wegen en huishoudens zonder gas of stroom.
Volgens onderzoekers van het Instituto de Geociencias (IGEO) was de regenval door klimaatverandering naar schatting zo’n 20 procent intenser dan in een wereld zonder opwarming.
Wat zegt de wetenschap over de toekomst?
Wetenschappers onderzochten de DANA met verschillende methoden: statistische analyses, historische vergelijkingen en een zogenoemde ‘storyline’-benadering. Ze simuleerden het weer in een denkbeeldig klimaat zonder menselijke invloed.
De uitkomst? Hoewel zulke stormen niet per se veel vaker lijken voor te komen, zijn ze tegenwoordig wel duidelijk heftiger. Zonder klimaatverandering zou de regenval in oktober op sommige plekken tot een vijfde minder intens zijn geweest.
Meer regen in minder dagen
Volgens AEMET-expert Rubén del Campo verhoogt het opgewarmde zeewater, momenteel gemiddeld 1,3°C boven pre-industriële niveaus, de regenintensiteit met 12 tot 15 procent. Vooral bij oostenwind en in combinatie met het bergachtige landschap aan de oostkust.
Klimaatmodellen van onder meer de Universiteit van Zaragoza voorspellen dat het aantal regendagen langs de Spaanse oostkust afneemt, maar dat de buien die wél vallen, veel zwaarder worden. In regio’s als Valencia en Alicante kan de intensiteit van extreme regenval met meer dan 20 procent toenemen – en bij aanhoudend hoge uitstoot zelfs tot 61 procent.
Voorbereiden op een extremer klimaat
De conclusies zijn duidelijk: meer regen, in kortere tijd, met grotere gevolgen. Gemeenten en regio’s langs de Spaanse oostkust staan voor de urgente taak hun infrastructuur, waterbeheer en noodplannen aan te passen aan een klimaat waarin extremen steeds vaker de norm zijn. Voorbereiding is geen luxe, maar noodzaak – om schade te beperken en vooral: om levens te redden.
Bouwen in overstromingsgebieden: duizenden Spaanse gemeenten omzeilen wetgeving