Else Beekman
Rond het Palacio de Liria in het centrum van Madrid dreigen tientallen gezinnen hun huis te verliezen. De Casa de Alba heeft laten weten dat hun huurcontract niet zal worden verlengd, terwijl de bewoners vrezen dat hun woningen uiteindelijk plaatsmaken voor winstgevender toeristische projecten.
In de straten rond het Palacio de Liria, de residentie van de hertog van Alba, staan meerdere historische woongebouwen die al decennialang eigendom zijn van de adellijke familie. Het gaat onder meer om vijf portalen in de calles Manuel en Duque de Liria, gebouwd eind jaren twintig van de vorige eeuw en ooit bedoeld voor personeel en aan de familie gelieerde huurders.
Veel huidige bewoners – sommige gezinnen wonen er sinds de jaren zeventig – betalen relatief bescheiden huren voor een centrale wijk vlak bij Plaza de España. Juist die combinatie van lage huren en een zeer gewilde locatie maakt hen nu extra kwetsbaar.
Casa de Alba probeert illegale putten bij Doñana te regulariseren
Brieven zonder verlenging: “technische redenen en renovatie”
De afgelopen weken hebben naar schatting tussen de 40 en 50 huishoudens een brief in de bus gekregen van Bala Investment, de nieuwe vastgoedbeheerder van de Casa de Alba. In die brief staat dat hun huurcontract bij afloop niet zal worden verlengd, onder verwijzing naar “technische redenen” en geplande renovaties van de gebouwen.
Volgens Spaanse media gaat het om een proces dat op termijn tot circa 75 getroffen gezinnen kan leiden, al is nog niet iedereen officieel aangeschreven. Bewoners spreken van grote onzekerheid: zij weten dat ze op enig moment moeten vertrekken, maar niet binnen welke termijn en zonder dat er concrete alternatieven in de buurt zijn.
Vrees voor toeristische appartementen
Officieel benadrukt de Casa de Alba dat het om een rehabilitación van verouderde panden gaat, binnen de geldende stedelijke regels. In de wijk leeft echter sterk het vermoeden dat de woningen na renovatie worden omgezet in toeristische appartementen of andere, lucratievere vormen van verhuur.
Die vrees is niet uit de lucht gegrepen. In 2024 werd al bekend dat de familie Alba twee gebouwen aan de Calle Princesa 22 en 24, pal tegenover het Palacio de Liria, wil samenvoegen en ombouwen tot een complex van 66 toeristische appartementen met in totaal 268 bedden. Volgens het gepresenteerde bedrijfsplan zou dat project een geschatte jaaromzet van rond de 2 miljoen euro opleveren, bij een investering van ongeveer 5,6 miljoen euro die in zo’n drie jaar terugverdiend kan zijn.
Bewoners rond de calles Manuel en Duque de Liria vrezen dat hun gebouwen nu een vergelijkbaar pad volgen, al is voor dit specifieke project nog geen openbaar economisch plan bekend.
Spanningsveld tussen erfgoed, toerisme en wonen
De kwestie raakt aan een breder debat in Madrid. Een debat dat gaat over toeristische appartementen, monumentaal erfgoed en de positie van vaste bewoners in het centrum. De gemeente heeft de laatste jaren de regels voor viviendas de uso turístico aangescherpt, met speciale plannen die verspreide toeristenverhuur in woongebouwen in de historische binnenstad beperken en eerder sturen naar volledig voor toerisme bestemde blokken.
In dat licht oogt het logisch dat grote eigenaren als de Casa de Alba hun bezit rond Palacio de Liria herstructureren of renoveren. Ze zoeken binnen deze nieuwe kaders naar rendabele modellen. Tegelijkertijd zetten mensen vraagtekens bij de sociale verantwoordelijkheid van een familie met een groot patrimonium. Een erfgoed dat bovendien deels is beschermd, fiscaal bevoordeeld en historisch sterk met de stad verbonden. Dit contrasteert met de bewoners met relatief lage inkomens die hun buurt dreigen kwijt te raken.
Geen nieuwe vergunningen meer voor toeristische verhuur in Madrid
Menselijke gevolgen voor de bewoners
Voor de getroffen gezinnen is de situatie vooral zeer concreet en persoonlijk. Velen wonen al tientallen jaren in dezelfde straat en hebben kinderen op scholen in de buurt. Ze weten heel goed dat vergelijkbare huurwoningen in de wijk nu voor aanzienlijk hogere prijzen worden aangeboden.
Een deel van de bewoners probeert zich te organiseren. Samen zoeken ze steun bij media en politieke partijen. Ook onderzoeken ze juridische mogelijkheden om de uitzettingen uit te stellen of voorwaarden af te dwingen. Anderen zijn noodgedwongen alvast op zoek naar woningruimte verder van het centrum. Daar zijn huren nog enigszins te betalen, maar liggen wel hun sociale netwerken en voorzieningen verder weg.
Het Huis van Alba, Casa de Alba in Spanje
Hertogin Cayetana de Alba
De Casa de Alba is een van die families die in Spanje bijna mythische proporties hebben. Hun verhaal begint in de 15e eeuw bij het hertogdom Alba de Tormes in Castilië. Van daaruit groeide het uit tot een dynastie die eeuwenlang overal haar stempel op drukte. Ze verzamelden niet alleen paleizen (onder andere Liria in Madrid, Las Dueñas in Sevilla), maar ook enorme landgoederen. Daarnaast vergaarden ze kunstschatten en een indrukwekkende rij adellijke titels. En altijd stonden ze dicht bij de macht. Van Fernando Álvarez de Toledo, de gevreesde “Grote Hertog van Alba” die in de 16e eeuw de Nederlanden in zijn greep hield, tot Jacobo Fitz‑James Stuart. Laatstgenoemde was de diplomaat die in de 20e eeuw Londen vertegenwoordigde. Hij liet het na de Burgeroorlog verwoeste Palacio de Liria weer herrijzen.
In de tweede helft van de vorige eeuw kreeg de familie vooral een gezicht dankzij Cayetana de Alba. Deze hertogin van Alba was een grote mediapersoonlijkheid. Al haar stappen werden tot aan haar dood in 2014 breed uitgemeten. Nu is het haar zoon, Carlos Fitz‑James Stuart, die de erfenis draagt. Hij beheert een geschat familievermogen van zo’n 3 miljard euro. Daarbij moet hij balanceren tussen erfgoedbehoud, publieke verwachtingen en de harde logica van vastgoed. Precies dat spanningsveld is nu terug te zien in de straten rond het Palacio de Liria.
ETA-slachtoffer verstrikt in strijd met vastgoedinvesteerders in Madrid