Judith Goeree
In Brussel zijn het zelden de grote toespraken die de onderlinge verhoudingen blootleggen. Vaker zit de betekenis in kleine details: wie samen optrekt, wie afhaakt, en wie ontbreekt. Deze week was dat laatste het geval. Terwijl een groep Europese leiders zich op initiatief van de Italiaanse premier Meloni voorafgaand aan een top boog over de toekomst van de Europese economie, bleef Spanje buiten beeld. Een moment dat de afstand tussen Madrid en Rome zichtbaar maakte.
Een overleg buiten de officiële top
In de aanloop naar de informele EU‑top in het Belgische Alden Biesen over de economische koers van de EU organiseerden Italië, Duitsland en België een afzonderlijke bijeenkomst met een groot deel van de lidstaten. Het overleg had een praktisch karakter en draaide om het uitwisselen van standpunten over het versterken van de Europese concurrentiekracht, het vereenvoudigen van regelgeving en het vergroten van de economische weerbaarheid tegenover de Verenigde Staten en China.
Negentien landen en de Europese Commissie namen deel aan het vooroverleg, maar Spanje was er niet bij. Volgens de Spaanse krant El País lag dat niet aan een vergeten uitnodiging, maar aan een principieel meningsverschil.
Bezwaar uit Madrid
De discussie begon al eerder, tijdens het voorbereidende overleg tussen diplomaten. Toen duidelijk werd dat er een vooroverleg zou komen met een beperkte groep landen, liet Madrid weten daar weinig voor te voelen.
Het argument van Spanje is dat besluitvorming thuishoort binnen het formele kader van de Europese Raad, waar alle 27 lidstaten gelijkwaardig deelnemen. Vooroverleg in kleinere kring verschuift volgens Spanje de echte besluitvorming naar een selecte groep landen.
Madrid verzette zich dus tegen het idee van de bijeenkomst zelf. De organisatoren besloten daarop Spanje niet uit te nodigen.
Het resultaat is paradoxaal. Spanje klaagde niet over het ontbreken van een uitnodiging, maar over het principe van zo’n voorafgaand overleg. Vanuit regeringskringen werd benadrukt dat het geen formele klacht of diplomatiek protest betrof. Spanje wilde vooral duidelijk maken dat het dit soort ‘voorclubs’ onwenselijk vindt.
Twijfel over het frame ‘niet uitgenodigd’
Niet iedereen deelt de lezing dat Spanje is buitengesloten. De Belgische premier Bart De Wever stelde dat alle lidstaten waren geïnformeerd en dat sommige landen ervoor kozen niet deel te nemen. Normaal zijn dit soort voorbereidende bijeenkomsten beperkt tot een tiental landen, zei hij; nu waren het er negentien, wat het karakter van een bijna-top gaf. Dat maakte de bijeenkomst volgens hem “niet erg elegant”, maar niet exclusief bedoeld.
Geen clash tussen leiders
De spanning bleef beperkt tot ambtelijk niveau. Er kwam geen formeel protest en geen openlijke botsing tussen premier Pedro Sánchez en zijn Italiaanse collega Giorgia Meloni. Tijdens de officiële top spraken zij elkaar onder vier ogen, zonder zichtbare frictie.
In Rome wordt het vooroverleg gezien als een praktische coördinatiesessie. Volgens Italiaanse bronnen bracht Sánchez tijdens dat gesprek ook geen bezwaar naar voren over zijn afwezigheid bij de eerdere bijeenkomst.
Pedro Sánchez in openbaar gevecht met ‘technooligarchen’
Verschillende opvattingen over Europa
Onder het incident ligt een bredere tegenstelling. Sánchez profileert zich nadrukkelijk als voorstander van gezamenlijke Europese besluitvorming, met alle lidstaten aan tafel. De Unie als één geheel. Meloni kiest voor een pragmatischer benadering. Zij zoekt vaker gelijkgestemde landen om vooraf posities af te stemmen en tempo te maken.
Ook Duitsland en België steunen dat idee van voorbereidende afstemming. De organisatoren willen het overleg voortaan voor elke Europese top herhalen, waardoor het geen eenmalige episode is maar een vaste werkwijze lijkt te worden. Twee stijlen die naast elkaar kunnen bestaan, maar soms botsen.
Een signaal zonder drama
De bijeenkomst in Alden Biesen leverde geen besluiten op. Er werd niet gestemd en niets vastgelegd. Formeel stelde het weinig voor. Toch bleef het voorval hangen. Het maakt zichtbaar hoe de Europese politiek verandert. Minder gezamenlijke voorbereiding, meer overleg in wisselende coalities. Minder openlijke confrontaties, meer stille positionering achter de schermen.
Voor Madrid zit daar precies de moeite. De regering van Pedro Sánchez vreest dat dit soort vooroverleggen de besluitvorming feitelijk naar kleinere groepen verschuift, nog vóór alle lidstaten aan tafel zitten. Landen die niet deelnemen, lopen het risico pas later aan te haken bij afspraken die al grotendeels zijn voorgekookt. Volgens Spanje tast dat het uitgangspunt van gelijkwaardigheid binnen de Unie aan.
Spanje keert zich fel tegen VS én Europa om aanpak Venezuela