Else Beekman
De Spaanse oud-premier José Luis Rodríguez Zapatero is officieel in beeld gekomen in het onderzoek naar de omstreden redding van luchtvaartmaatschappij Plus Ultra. Rechter José Luis Calama van de Audiencia Nacional heeft hem opgeroepen om op 2 juni als verdachte te verschijnen.
In het kort
- Zapatero is als verdachte opgeroepen in de zaak rond de redding van Plus Ultra.
- De airline kreeg 53 miljoen euro staatssteun, maar die steun was vanaf het begin omstreden.
- Justitie onderzoekt mogelijke beïnvloeding, witwassen en verdachte geldstromen.
- De zaak is politiek gevoelig voor de PSOE en zet ook de regering-Sánchez onder druk.
Het nieuws sloeg dinsdag in Madrid in als een bom. Niet alleen vanwege de naam Zapatero, nog altijd een invloedrijke figuur binnen de socialistische PSOE, maar ook omdat de economische recherche UDEF tegelijkertijd huiszoekingen uitvoerde. Dat gebeurde in onder meer het kantoor van de oud-premier en drie bedrijven die volgens justitie relevant kunnen zijn voor het onderzoek.
Reddingssteun die al langer vragen oproept
Van de regering-Sánchez kreeg Plus Ultra in 2020, midden in de coronacrisis, 53 miljoen euro staatssteun uit het Spaanse staatsfonds voor strategische bedrijven. Die beslissing was vanaf het begin omstreden. De vraag die critici stelden was of de kleine luchtvaartmaatschappij wel belangrijk genoeg was voor de Spaanse economie om zo’n reddingsoperatie te rechtvaardigen. De maatschappij vloog van Madrid naar bestemmingen in Midden- en Zuid-Amerika, zoals Venezuela, Peru en de Dominicaanse Republiek.
Die politieke discussie is nu veranderd in een strafrechtelijk onderzoek. De rechter ziet na onderzoek aanwijzingen voor onder meer witwassen, beïnvloeding, valsheid in geschrifte en deelname aan een criminele organisatie. Hij wil nu weten of geld uit de reddingsoperatie uiteindelijk is gebruikt in constructies rond verdachte geldstromen met banden naar Venezuela.
Zakelijke banden met een hoofdrolspeler
De verdenking tegen Zapatero draait niet om de vraag of hij de staatssteun formeel heeft toegekend. Die beslissing lag bij de regering en het staatsfonds voor strategische bedrijven. Justitie kijkt vooral naar wat er mogelijk achter de schermen is gebeurd: politieke invloed, zakelijke belangen en geldstromen rond de redding van Plus Ultra.
De naam van Zapatero kwam nadrukkelijker naar voren na de arrestatie van zakenman Julio Martínez Martínez in december. Hij geldt als een goede bekende en zakelijke relatie van de oud-premier. Zijn consultancybedrijf Análisis Relevante had banden met Plus Ultra en zou nog geld tegoed hebben gehad van de luchtvaartmaatschappij op het moment dat die staatssteun kreeg. Bij een huiszoeking in de woning van Martínez Martínez vond de politie ruim 300.000 euro aan contant geld.
Zapatero heeft eerder erkend dat hij via Análisis Relevante betaald kreeg voor internationale advieswerkzaamheden. Volgens Spaanse media gaat het om zeker 450.000 euro. Ook het marketingbedrijf van zijn dochters factureerde aan de onderneming van Martínez Martínez.
De oud-premier heeft steeds volgehouden dat alles volgens de regels verliep. Tijdens een eerdere hoorzitting in de Senaat zei hij dat de betalingen tegenover echte diensten stonden en netjes werden gefactureerd. Ook ontkende hij betrokken te zijn geweest bij de toekenning van de steun aan Plus Ultra.
Spoor naar Zwitserland
De zaak kreeg een nieuwe wending toen de Spaanse justitie informatie ontving uit Zwitserland. Daar loopt een onderzoek naar de Nederlands-Zwiterse financier Simon Leendert Verhoeven. Via verschillende bedrijven zou hij kredieten hebben verstrekt aan Plus Ultra.
Volgens de Spaanse aanklagers kan een deel van de staatssteun zijn gebruikt in internationale financiële constructies. Juist dat mogelijke verband met witwassen en georganiseerde criminaliteit maakt dat de zaak nu bij de Audiencia Nacional ligt.
Gevoelige zaak voor de PSOE
Voor de Spaanse politiek komt de verdenking tegen Zapatero uiterst ongelegen. De Partido Popular grijpt de zaak aan om de regering-Sánchez onder druk te zetten en eist opheldering over de redding van Plus Ultra.
Zapatero zelf heeft nog niet inhoudelijk gereageerd op zijn oproep als verdachte. Op 2 juni moet blijken welke vragen de rechter hem precies wil voorleggen. Tot die tijd hangt de zaak als een zware schaduw boven een oud-premier die jarenlang gold als een van de bekendste gezichten van de Spaanse sociaaldemocratie.
Hoe gaat het nu met Plus Ultra?
Plus Ultra bestaat nog altijd. De maatschappij bleef na de redding vliegen en breidde de afgelopen jaren zelfs weer routes uit naar onder meer Lima, Caracas, Bogotá, Cartagena en Tenerife.
Toch is het beeld dubbel. Operationeel houdt de airline zich staande, maar financieel bleef de basis lange tijd zwak: begin 2025 had Plus Ultra nog een negatief eigen vermogen van ruim 40 miljoen euro. Recente voorlopige cijfers over 2025 laten wel herstel zien, met winst en hogere inkomsten, maar de nieuwe justitiële onderzoeken houden de discussie over de staatssteun levend.