Else Beekman
Meerdere geplande zonneparken bij werelderfgoedstad Aranjuez houden de gemoederen in Spanje flink bezig. Unesco adviseert om geen grote zonneparken toe te staan in de beschermde bufferzone van het Cultureel Landschap van Aranjuez. Tegelijk zijn er vermoedens over corruptie rond de vergunningverlening door een bredere corruptiezaak rond milieugoedkeuringen voor energieprojecten.
Aranjuez, ten zuiden van Madrid, staat sinds 2001 op de Werelderfgoedlijst van Unesco. Het paleis met tuinen van Aranjuez vormen de basis van een veel groter beschermd geheel dat uit historisch landschap bestaat met waterwerken, lanen, boomgaarden en het oude stadscentrum als samenhangend geheel. Juist die combinatie maakt de plek bijzonder.
De geplande zonneparken beslaan samen meer dan 600 hectare. De gemeente waarschuwde al eerder dat zulke grote installaties het beschermde landschap ernstig kunnen aantasten. Een van de zonneparken zou bovendien vlak bij woningen en naast een school en kinderopvang komen.
Unesco: niet toestaan in de bufferzone
Volgens de gemeente Aranjuez heeft Unesco, via een technisch onderzoek van ICOMOS, eind januari dit jaar de stad in grote lijnen gelijk gegeven. Een aantal van de geplande zonneparken zijn ‘geometrisch en visueel’ onverenigbaar met het historische patrooon van het landschap. Verder zou het industriële karakter van zulke installaties leiden tot een zware aantasting van de bufferzone en tot ‘landschappelijke verzadiging’. De aanbeveling luitdt daarom: geen zonneparken en ook geen bijbehorende elektriciteitsinfrastructuur toestaan in het beschermde gebied of de bufferzone.
Dat is een stevige tik voor de projecten die ook het belang van bufferzones rond werelderfgoed onderstreept. Die zones vormen een extra schild waarmee ook ingrepen buiten de kern van het monument kunnen worden afgewezen als ze het uitzicht daarop, de samenhang of de historische betekenis ervan aantasten. Die redenering speelt hier duidelijk mee.
Omstreden verlening milieuvergunningen
De zaak gaat bovendien niet alleen over erfgoed, maar ook over de manier waarop milieuvergunningen de afgelopen jaren zijn verleend. In maart 2023 publiceerde het Staatsblad een positieve milieubeoordeling voor een van de zonneparken bij Aranjuez. Daarop volgden bestuurlijke stappen voor de verdere uitwerking van het project.
Tegelijk blijkt uit een latere BOE-publicatie van oktober 2025 dat voor hetzelfde zonnepark de toegangs- en aansluitvergunningen al op 26 juli 2024 waren verlopen, omdat niet op tijd aan de voorwaarden voor de bouwvergunning kon worden voldaan. Dat betekent niet automatisch dat alle juridische vragen zijn verdwenen, maar toont wel dat de procedure rond deze grote zonneprojecten allesbehalve soepel verloopt.
Corruptieonderzoek werpt nieuwe schaduw
De zaak kreeg nog meer gewicht door het nationale onderzoek naar mogelijke corruptie rond milieugoedkeuringen voor wind- en zonneparken. Volgens berichtgeving van El País onderzoekt de Guardia Civil een netwerk rond oud-topambtenaar Eugenio Domínguez en energiebedrijf Forestalia. Daarbij gaat het om vermoedelijke omkoping, witwassen en het bevoordelen van projecten via milieuprocedures. Het gaat om verdenkingen; een rechter moet daar uiteindelijk over oordelen.
Voor Aranjuez betekent dit dat de gemeentelijke bezwaren tegen de zonneparken nu samenkomen met bredere twijfel over de betrouwbaarheid van een deel van de vergunningverlening in de sector. Dat maakt de politieke en maatschappelijke lading van de zonneparken bij Aranjuez nog groter. De energietransitie krijgt in Spanje veel steun, maar niet overal en niet tegen elke prijs.
Hoe nu verder?
Het stadsbestuur van Aranjuez is inmiddels naar de rechter gestapt tegen meerdere toestemmingen voor zonneparken. De gemeente meldde eind januari dat het hoger administratief hof in Madrid al een eerste beroep in behandeling heeft genomen en dat andere dossiers afzonderlijk moeten worden aangebracht. Intussen wil Aranjuez dat de eerder verleende toestemmingen opnieuw worden bekeken in het licht van het Unesco-oordeel.
Daarmee is het laatste woord nog niet gezegd. Duidelijk is wel dat het zonnepark bij Aranjuez niet alleen een lokaal conflict is maar ook een voorbeeld van een bredere Spaanse worsteling: hoe versnel je duurzame energie, zonder natuur, erfgoed en vertrouwen in het bestuur te beschadigen?