‘Niemand wil op straat of in een opvanghuis leven,’ zegt Maribel Ramos, adjunct-directeur van de stichting Hogar Sí. De organisatie is een pionier in Spanje en heeft met ‘Housing First’, een nieuw zorgstelsel voor daklozen ingevoerd, waardoor zij rechtstreeks in aanmerking kunnen komen voor huisvesting.
Laddermodel
Dit betekent een verandering ten opzichte van traditionele systeem of ‘laddermodel’: nu kunnen daklozen, om van de straat te raken, steeds een tree hoger komen op de ladder als zij aan bepaalde voorwaarden voldoen. Van dagcentrum kunnen zij opklimmen naar een opvanghuis en tenslotte, kunnen zij met een beetje geluk, hulp krijgen om in aanmerking te komen voor een huis.
Het Housing First Habitat-programma wil ‘al deze stappen overslaan en rechtstreeks huisvesting aanbieden’ want, zo stelt Ramos, ‘een huis is geen prijs die je moet verdienen, maar een recht dat je hebt’. Hogar Sí startte in 2014 met het programma en bood de eerste 28 woningen aan mensen die al jaren op straat leefden, aan mensen met een handicap of met alcoholproblemen voor wie het moeilijk was om een plaats in de ‘inclusieve’ maatschappij te veroveren.
Het juiste antwoord
Nu, zeven jaar later, hebben al 300 mensen individuele woonruimte gekregen. Dinsdag is de eerste evaluatie van het programma gepresenteerd en hieruit blijkt dat Housing First werkt: zo’n 96% van de huurders heeft zijn woning na 18 maanden nog. Dat betekent, volgens Ramos, dat ‘de mensen die op straat leven, dit niet uit vrije wil doen, maar omdat wij hen niet het juiste antwoord geven’.
Voordelen
Eigen woonruimte zorgt voor meer geluk en tevredenheid dan het wonen in een opvanghuis of op straat. Het maakt ‘simpele zaken’ als eten of zichzelf schoon houden’ eenvoudiger. Mensen met eigen woonruime bedelen minder, doen minder vaak een beroep op sociale diensten en de kans dat zij op straat het slachtoffer worden van haat of geweld neemt af. Andere voordelen zijn een betere geestelijke gezondheid, de sociale steun die zij van familie krijgen en vlottere communicatie. Ramos wijst op iets fundamenteels: ‘Mensen hebben weer controle en keuze over hun leven. Zij beslissen zelf wie hun huis binnenkomt, hoe ze hun tijd indelen en wat ze doen, iets wat op straat onmogelijk is’.
In de minderheid
In Spanje wordt met name in Barcelona, Madrid, Asturië en op Mallorca in het Housing First-model geïnvesteerd, toch is er nog sprake van een minderheidspositie op de markt. Het gebeurt er nog te vaak dat mensen in opvangcentra terechtkomen, de straat opgaan en weer naar het opvangcentrum terugkeren; een systeem dat mensen die zorg nodig hebben uitsluit en uiteindelijk leidt tot langdurige dakloosheid. Ramos vraagt de overheidsdiensten om uit het traditionele model te stappen en te kiezen voor het ‘Housing First’-model. Dit is beter voor de begunstigden en bovendien ‘economisch efficiënter’.
Huurprijzen vormen obstakel
Uit de evaluatie blijkt dat de economische investering in de huurappartementen vergelijkbaar is met die voor de instandhouding van de huidige infrastructuur, zoals verblijfplaatsen. De kosten zouden lager kunnen uitvallen als ‘Housing First’ volledig wordt opgenomen in het model voor volkshuisvesting en als de tussenstappen ‘die geen waarde toevoegen’ geschrapt worden.
Een van de grootste obstakels voor een massale invoering van het Housing First-systeem is de hoge huurprijs in een groot deel van Spanje. Een kwestie van huisvestingsbeleid, volgens Hogar Sí, en ‘niet het probleem van de sociale diensten’. Zij vragen om steun van het ministerie van Vervoer en Stedelijke Agenda, dat daklozen tijdens de pandemie als voorrangsgroep heeft benoemd. Housing First wijst erop dat de kosten van het ‘in stand houden van een opvangcentrum met 300 plaatsen’ in de grote steden nog altijd hoger zijn dan het aanbieden van sociale huurwoningen.
Meer veerkracht met basisinkomen
In Spanje zijn er tussen de 8.000 en 14.000 thuislozen, een kleine stad. Gemiddeld leven zij 11 jaar op straat. Ramos stelt: ‘Als we in staat zijn een stad van deze omvang te besturen, dan moeten we deze situatie toch ook het hoofd kunnen bieden? We zien al zo lang daklozen op straat dat we eraan gewend zijn geraakt. We vinden het net zo normaal dat er straatverlichting is als dat er mensen op straat slapen. We gaan ervanuit dat ze deel uitmaken van het straatmeubilair. Maar, daklozen zullen zodra zij het basisinkomen (ingreso mínimo vital) ontvangen een enorme veerkracht laten zien en de sleutel zijn tot succes van dit huisvestingsprogramma.