Else Beekman
Het duurt niet lang meer, ‘waarschijnlijk in de komende jaren’, voordat de wereld de grens van anderhalve graden opwarming overschrijdt, zo is de verwachting van het VN-milieuprogramma UNEP (in het Spaans PNUMA) in een nieuw rapport. Het nieuws komt nadat Spanje de warmste zomer ooit beleefde, sinds de metingen in 1961 begonnen.
Daarmee raakt het hoofddoel van het Klimaatakkoord van Parijs buiten bereik: het het beperken van de opwarming tot anderhalve graden ten opzichte van het niveau van vóór de industrialisering. Volgens de VN hebben landen hun uitstoot van broeikasgassen niet ver genoeg teruggebracht. In het gunstigste scenario loopt de opwarming op tot 1,8 graden. Andere scenario’s komen boven de 2 graden uit.
Tijdelijk overschrijden is nog mogelijk
Volgens het rapport kunnen landen er nog voor zorgen dat de overschrijding tijdelijk blijft. Bovendien maakt het veel uit of de temperatuur maar met een paar tienden of met veel meer die grens overschrijdt. De risico’s nemen met elke fractie van een graad en met elk jaar boven de anderhalve graden toe, zo stellen de onderzoekers.
UNEP-directeur Inger Andersen benadrukt dat de gevolgen niet gelijk over de wereld verdeeld zijn en dat sommige verliezen onomkeerbaar zijn, ook al zou de temperatuur later weer dalen. Daarom wil secretaris-generaal António Guterres de overschrijding zo klein en zo kort mogelijk houden.
Eerst minder uitstoot, dan CO2 uit de lucht halen
Twee doelen moeten gehaald worden. Allereerst moet de uitstoot van broeikasgassen direct en blijvend omlaag. Daarna moet de wereld netto negatieve uitstoot bereiken, om de temperatuur op lange termijn te laten dalen. Het rapport pleit voor versnelde, gezamenlijke en wereldwijde actie.
Ernesto Rodríguez, meteoroloog en voorzitter van de Spaanse vereniging van meteorologen legt uit dat een netto negatieve uitstoot bereikt kan worden met herbebossing, met aanplanten van nieuw bos op plekken waar historisch bos heeft gestaan en met herstel van ecosystemen. Ook noemt hij minder gangbare technieken zoals bio-energie met afvang en opslag van CO2.
Verder waarschuwt Rodríguez dat het wegnemen van CO2 geen vrijbrief is om door te gaan met uitstoten. Het komt bovenop het snel afbouwen van fossiele brandstoffen en de overstap op hernieuwbare energie. Aanpassing blijft ook nodig, vooral in regio’s en bij groepen die de gevolgen al voelen.
Wat betekent 1,5 graden opwarming voor Spanje
Dit jaar werd gekenmerkt door hitte. De Spaanse weerdienst AEMET categoriseert de zomer van 2026 met gemiddeld 24,5 graden als de warmste sinds 1961. De temperatuur lag 2,4 graden boven het gemiddelde in de periode 1991 tot 2020. Ook telde het weerbureau een recordaantal van 61 dagen onder een hittegolf op het vasteland en de Balearen. In 2022 waren het er 41. Begin september sprak AEMET van abnormale hitte voor de tijd van het jaar, met 40 tot 42 graden in dalen in het zuiden.
Het Spaanse sterftemonitoringssysteem MoMo van gezondheidsinstituut Carlos III schatte eind augustus dat vanaf 15 mei 5.232 sterfgevallen aan de hoge temperaturen zijn toe te schrijven. Dat is het hoogste aantal sinds de reeks in 2015 begon.
Grote branden woedden onder meer bij Burgohondo (Ávila), Los Gallardos (Almería) en La Mierla (Guadalajara). Al is klimaatverandering niet de enige oorzaak van het groeiende aantal grote bosbranden, het heeft wel een grote invloed, zo wijzen meerdere studies uit.
Bij verder oplopende temperaturen verwachten de VN meer overstromingen vanwege heviger regen. Steden aan de kust en langs rivieren in Europa lopen daarbij extra risico. De dana van oktober 2024 in Valencia en de stormenreeks van eind december 2025 en begin dit jaar zijn nog niet vergeten. De stijgende zeespiegel zet bovendien laaggelegen steden en belangrijke infrastructuur onder druk. Op Spaanse stranden is te zien hoe de kust terugwijkt.
Andere minder direct zichtbare gevolgen zijn dat soorten naar het noorden en naar grotere hoogten trekken en dat Europese bossen en berggebieden kleiner worden. Voor de gezondheid betekent het meer aandoeningen die met voeding en ziekteverwekkers te maken hebben, en meer sterfte door hitte. Guterres noemt de hitte, de branden en de overstromingen van deze zomer een waarschuwing voor wat nog komt.