Else Beekman
Donderdag was de ‘caso Koldo’ terug in het nieuws in Spanje: zes aanhoudingen, een doorzochte woning in Valencia en agenten van de Guardia Civil binnen bij spoorbeheerder Adif en dat iets meer dan drie weken voor de verkiezingen. Wat is er precies aan de hand? Wat is vooral politiek en wie wordt nog onderzocht?
De zaak draait om Koldo García, adviseur van de voormalige minister José Luis Ábalos van Transport. García werd in februari 2024 tegelijk met zakenman Víctor de Aldama en anderen aangehouden op verdenking van smeergeld rond de aankoop van mondkapjes tijdens de coronapandemie. Uit dit onderzoek kwamen ook nieuwe zaken voort: rond bouwcontracten, banen bij staatsbedrijven en contant geld van de socialistische partij PSOE. De pers brengt alle zaken onder de noemer “caso Koldo”, terwijl er verschillende dingen naast elkaar lopen.
Drie veroordelingen staan vast
Ábalos was Kamerlid en werd daarom door het Tribunal Supremo berecht. Dat veroordeelde hem op 22 juni 2026 unaniem tot 24 jaar en drie maanden cel. Koldo García kreeg 19 jaar en acht maanden en Aldama kwam er met vier en een half jaar het best af. Deze drie vonnissen gingen alleen over het mondkapjesschandaal.
Aldama hoefde uiteindelijk niet de cel in omdat hij uitgebreid met justitie had meegewerkt. Het hof schortte de straf op omdat geen van de delicten waarvoor hij is veroordeeld afzonderlijk boven de twee jaar uitkomt. Wel op voorwaarde dat Aldama niet opnieuw de fout ingaat, elk half jaar verslag doet over zijn activiteiten en een jaar taakstraf uitvoert.
Vier sporen bij één rechter
In de rest van de zaak Koldo lopen nog vier sporen. Rechter Ismael Moreno van de Audiencia Nacional in Madrid onderzoekt de zaak.
Voortgang van de mondkapjes
Met betrekking tot de mondkapjes behandelde het Supremo alleen de drie hoofdpersonen, maar bij rechter Moreno loopt ook nog onderzoek naar contracten op de Canarische Eilanden en de Balearen, die werden gesloten toen Ángel Víctor Torres en Francina Armengol daar regiopresident waren. Verder kijkt anticorruptie nog naar een rapport van de UCO, de recherche-eenheid van de Guardia Civil. Maar dat is een politierapport en valt niet onder het oordeel van de rechter.
Bouwcontracten
In dit spoor richt het onderzoek zich op vermeend smeergeld bij openbare werken bij onder meer spoorbeheerder Adif en het Algemeen-Directoraat Wegen. In maart kwam rechter Moreno met één dossier met veertien verdachten. Daaronder oud-Adif-voorzitter Isabel Pardo de Vera, oud-directeur Wegen Javier Herrero en Santos Cerdán, tot 2025 de nummer drie van de PSOE. Cerdán zat in 2025 in voorarrest. Hij is verdachte en niet veroordeeld.
Contant geld van de PSOE
In een geheim deelonderzoek bekijkt de rechter contante betalingen van de partij PSOE tussen 2017 en 2024. De vraag is of sommige betalingen aan bijvoorbeeld Ábalos en Koldo, onder witwassen of illegale partijfinanciering vallen. In dit spoor is nog niemand formeel als verdachte aangemerkt. Alle krantenkoppen die reppen over “illegale financiering” lopen dus vooruit op wat juridisch is vastgesteld.
Banen voor een ex-vriendin
Een kleiner onderzoeksspoor gaat over Jésica Rodríguez, een vroegere vriendin van Ábalos. Zij stond op de loonlijst van de staatsbedrijven Ineco en Tragsatec en kreeg bijna 44.000 euro betaald zonder er te werken. Dat gaf ze zelf toe als getuige bij het Supremo. Op 6 november vroeg het OM de rechter om haar zaak richting een proces te brengen, samen met dertien andere personen en een bedrijf. Daaronder zijn Koldo García en Aldama. De rechter moet daar nog over beslissen.
De nieuwe gebeurtenissen van donderdag
Op 3 november stuurde de UCO een nieuw rapport naar rechter Moreno, waarop deze een nieuw geheim deelonderzoek opende binnen het spoor van de bouwcontracten met steun van Anticorruptie. Het is niet bekendgemaakt wat in dat rapport staat.
De Guardia Civil hield zes mensen aan in Córdoba, Sevilla, Valencia en Madrid om ze te verhoren. De woning van Ábalos in Valencia werd opnieuw doorzocht. Ábalos zelf zit al vast.
Over de inval op de burelen van Adif lopen de berichten uiteen van dat agenten er alleen informatie opvroegen tot dat er sprake was van een echte doorzoeking.
Donderdagavond waren alle zes gearresteerden weer op vrije voeten in afwachting van hun verhoor. Sommige van hen worden verdacht van ongeoorloofde beïnvloeding, criminele organisatie, witwassen en belastingfraude. Omdat het onderzoek geheim is, is niet bekend wie precies waarvan wordt verdacht.
De “ex-chauffeur van Sánchez”
De koppen worden sinds donderdag gedomineerd door de vermeende “ex-chauffeur” van Sánchez: Cristian Corvillo. Hij is ondernemer en PSOE-lid uit Córdoba en zijn naam stond al langer in UCO-rapporten. Volgens bronnen van El Mundo stelde Koldo hem voor aan Aldama op het ministerie van Transport. Eerder verklaarde Corvillo als getuige in een andere zaak, waarin hij toegaf dat hij Ábalos had ontmoet over PSOE-zaken.
Er is nu discussie over of hij ooit de chauffeur van Sánchez was. In 2017 zou hij met Sánchez zijn meegereden tijdens diens campagne voor de interne PSOE-voorverkiezingen. Op een bijeenkomst in Córdoba bedankte Sánchez ook een zekere “Cristian” voor zijn werk. Het regeringspaleis ontkent dat Corvillo ooit chauffeur was. Volgens de PSOE hielp hij alleen af en toe, zoals elk partijlid kan doen. Sánchez zei donderdag nog dat geen van de aangehouden mensen iets met hem te maken heeft.
Ook Corvillo’s broer en de huidige vriendin van Ábalos werden aangehouden, maar er is nog geen aanklacht.
Timing wordt politiek aangegrepen
De PP greep de operatie binnen de zaak Koldo direct aan. Gebruikmakend van de context dat Spanjaarden op 29 november naar de stembus gaan voor de vervroegde verkiezingen die Sánchez op 5 oktober aankondigde. Partijsecretaris Miguel Tellado sprak van “het slotvuurwerk van het tijdperk Sánchez” en legde ook een verband met het treinongeluk bij Urda, waarbij eind oktober 69 mensen omkwamen. Transportminister Óscar Puente trad op dinsdag 3 november af en trok zich ook terug als kandidaat.
Vox ging nog verder en partijleider Santiago Abascal eiste direct het aftreden van Sánchez. Hij verbond de corruptie zonder bewijs aan de treinongelukken van dit jaar. Op links wil Frente Amplio juist dat justitie de beschuldigingen van Koldo aan het adres van de PP onderzoekt.
PSOE: “Vuile oorlog”
De PSOE spreekt op haar beurt van “vuile oorlog” in de context van de verkiezingscampagne die op vrijdag 13 november van start gaat. Als argument gebruikt de partij hiervoor een onthulling van radiozender Cadena SER. Daarin zegt Koldo García vanuit de gevangenis dat Alberto Durán, de advocaat van de PP, hem een deal aanbood. Hij moest belastende verklaringen afleggen over Sánchez, zijn vrouw Begoña Gómez en oud-premier Zapatero, ook als die niet klopten in ruil voor betaling van zijn verdediging en een miljoen euro. Dat geld zou volgens Koldo via Eduardo Inda lopen, de directeur van de rechtse nieuwssite Okdiario. Inda zou het terugverdienen met advertenties van regio’s waar de PP regeert. Volgens Koldo is alleen zijn verdediging betaald. De PP en Durán noemen het verhaal vals.
Toch is een gedeelte wel onderbouwd: uit facturen die bij een rechter zijn ingediend, blijkt dat de uitgever van Okdiario 242.000 euro betaalde aan het kantoor van Koldo’s advocaat. De eerste factuur werd betaald op de dag dat Okdiario een interview met Koldo publiceerde. Dat bewijst alleen nog niet de deal die Koldo beschrijft. Bovendien zou hij als veroordeelde zelf belang kunnen hebben bij zijn verhaal.
Rol van Spaanse media
In Spanje is het handig om bij elk nieuw bericht van politieke corruptie je af te vragen of het gaat om een veroordeelde, een verdachte of iemand die alleen is aangehouden. Is de informatie daarover afkomstig van een rechter of uit een politierapport? Is het onderzoek geheim? Dan is het gelekt. In dat geval zou de bron die het lekt, een veroordeelde of een politieke partij, zelf belang bij het verhaal kunnen hebben.
Het onderzoek naar de rest van de zaak loopt nog zeker tot maart 2027. De verkiezingen zijn over drie weken.