Wie bezit de Spaanse media? Een handjevol families, fondsen en zelfs de kerk bepaalt het nieuws

Zet de Spaanse tv aan, sla een krant open of luister naar de radio, en de kans is groot dat je terechtkomt bij hetzelfde groepje eigenaren. Een klein aantal familiedynastieën, investeringsfondsen en zelfs de katholieke kerk controleert het grootste deel van de Spaanse media met landelijk bereik. Dat bepaalt mede welk nieuws miljoenen Spanjaarden dagelijks te zien krijgen.

Het is een patroon dat Europese instellingen en wetenschappers al langer documenteren. De Media Pluralism Monitor onderzoekt jaarlijks met EU-financiering hoe het medialandschap eruit ziet. De studie plaatst Spanje in de categorie “middelhoog tot hoog risico” als het om mediapluriformiteit gaat. In vrijwel alle sectoren hebben de grote mediagroepen samen een marktaandeel van meer dan 75 procent. Dit is uitgezonderd digitale media, waarover nog te weinig gegevens bestaan.

Brussel waarschuwt voor kwetsbare positie van Spaanse journalisten

Ook Brussel trekt aan de bel. De Europese Commissie waarschuwt in het jaarlijkse rapport over de rechtsstaat, gepubliceerd op 17 juli 2026, voor de kwetsbare positie van Spaanse journalisten. Ook dringt ze aan op meer transparantie en onafhankelijkheid in de sector.

Wetenschappelijk onderzoek bevestigt dit beeld. Een kleine kern van conglomeraten, waaronder Grupo Planeta, Mediaset España, Grupo Prisa en Grupo Vocento, oefent aanzienlijke controle uit over het Spaanse medialandschap. Buitenlandse investeerders en financiële spelers zitten daar vaak middenin wat het lastig maakt om te achterhalen wie er uiteindelijk de touwtjes in handen heeft.

De Lara-familie en de Italianen achter de grootste zender

Neem Atresmedia, de zender achter Antena 3 en laSexta en marktleider in kijkcijfers. Achter dat kanaal zit Grupo Planeta. Deze groep is eigendom van de familie Lara, die het bestuur deelt met het Italiaanse De Agostini. Planeta is inmiddels verdeeld over drie takken van de kleinkinderen van de oprichter. Elke tak bezit een derde van het kapitaal. Spanningen over een mogelijke verkoop van aandelen hebben de interne agenda van het bedrijf de afgelopen maanden flink bepaald. Deze groep bezit ook de conservatieve titel La Razón, de krant die in 1998 werd opgericht door Luis María Anson en de vierde is in oplage na El País, El Mundo en ABC.

Van katholieke wortels tot kerkelijk eigendom

Vocento is het resultaat van een fusie tussen twee heel verschillende journalistieke tradities: de monarchistische Madrileense aristocratie achter ABC, en de noordelijke regionale pers met El Correo en El Diario Vasco. De families Ybarra, Bergareche en Luca de Tena hebben nog altijd een vaste plek in de raad van bestuur, met vetorecht op belangrijke beslissingen. Toch is er een stille financiële wisseling van de wacht gaande. Het fonds Cobas Asset Management, van belegger Francisco García Paramés, is inmiddels de grootste individuele aandeelhouder van Vocento geworden- Het dringt aan op meer winstgevendheid in een sector die kampt met een structurele papiercrisis.

In Catalonië houdt Grupo Godó de touwtjes bijna volledig in eigen familiehand. Javier Godó is de uiteindelijke eigenaar van de holding achter La Vanguardia en Mundo Deportivo. Zijn zoon Carlos Godó heeft inmiddels het roer overgenomen als uitvoerend voorzitter, na een geplande generatiewisseling.

Waar Vocento zijn katholieke wortels vooral in de geschiedenis heeft liggen, is de kerk bij een ander mediabedrijf nog altijd de directe eigenaar. Via holding Ábside Media controleert de Bisschoppenconferentie de radiozender COPE en televisiekanaal Trece. Beide kanalen positioneren zich van uitgesproken tot uiterst rechts.

Onderzoeksjournalisten van InfoLibre brachten deze zomer aan het licht dat Ábside Media, met een omzet van meer dan 150 miljoen euro vorig boekjaar, niet volledig openbaar maakt hoeveel overheidsgeld via gemeenten en regio’s het precies ontvangt, terwijl het bedrijf daartoe volgens de Europese wetgeving sinds augustus 2025 wel toe is verplicht. De groep onving alleen al van de Spaanse rijksoverheid in 2025 ruim 2,4 miljoen euro aan reclamecampagnes. De radiotak is winstgevend, de televisietak structureel verlieslatend. Maar dat verlies wordt deels opgevangen met geld uit de belastingaangifte via het vakje voor de kerk. Reder Vicente Boluda is een van de strategische partners in het aandeelhoudersbestand van Ábside.

Italiaans geld achter Spaanse titels

Achter sommige kranten die zich als uitgesproken Spaans presenteren, bepaalt buitenlands kapitaal de koers. Unidad Editorial, de uitgever van El Mundo, Marca en Expansión, is voor 96 procent in handen van het Italiaanse RCS MediaGroup. Daarachter schuilt zakenman Urbano Cairo. Hij bouwde zijn fortuin op in de Italiaanse reclame- en voetbalwereld en deed nooit journalistiek werk. Desondanks bepaalt hij wel de strategische koers van een van de belangrijkste opinieplatforms van rechts Spanje.

Iets vergelijkbaars speelt bij Mediaset España, moederbedrijf van Telecinco en Cuatro. Daar ligt de macht bij de erfgenamen van Silvio Berlusconi. Via Media For Europe en de familieholding Fininvest hebben Marina en Pier Silvio Berlusconi de meerderheid van de stemmen in handen. Het Franse Vivendi, van zakenman Vincent Bolloré, is na jaren van juridische conflicten een minderheidsspeler die vooral op de achtergrond druk uitoefent.

Prisa: schulden bepalen mee wie het voor het zeggen heeft

De invloed van puur financieel kapitaal is het duidelijkst zichtbaar bij Prisa, de uitgever van El País en Cadena SER. Het bedrijf staat onder leiding van de Frans-Armeense zakenman Joseph Oughourlian van investeringsfonds Amber Capital. Zijn bewegingsruimte wordt echter beperkt door een schuld van meer dan 750 miljoen euro. Dat geeft schuldeisers zoals vermogensbeheerder Pimco (gelieerd aan BlackRock) indirect maar wel degelijk invloed. Ook Vivendi speelt hier weer mee: het Franse mediaconcern bezit inmiddels ongeveer 12 procent van Prisa. Vivendie heeft ook openlijk laten weten die positie in de Spaanstalige markt verder te willen uitbreiden.

Buiten Madrid en Barcelona domineren regionale spelers

Buiten de hoofdstad en Barcelona verandert de schaal, maar niet de logica. Grupo Prensa Ibérica, onder leiding van Javier Moll, bouwde zijn positie op via een reeks overnames. De aankoop van Grupo Zeta in 2019 leverde het bedrijf onder meer El Periódico en Sport op. Ook belangrijke regionale titels zoals Faro de Vigo (Galicië), La Nueva España (Asturië), Información (Alicante),Levante-EMV (Valencia), La Provincia / Diario de Las Palmas (Canarische Eilanden), Diario de Mallorca en Diario de Ibiza (Balearen) horen hierbij. Met 24 kranten in twaalf regio’s bepaalt Prensa Ibérica veel van de regionale publieke opinie.

In Aragón groeide Henneo van uitgever van de Heraldo de Aragón uit tot een conglomeraat met landelijke ambities. De familie Yarza houdt de touwtjes in handen, met financiële steun van Ibercaja Banco. In Galicië kwam de eigendom van La Voz de Galicia na het overlijden van hoofdredacteur Santiago Rey in handen van een stichting. De groep bezit ook 20Minutos sinds het deze titel in 2025 kocht van het Noorse mediaconcern Schibsted.

In Andalusië behoudt Grupo Joly een puur familiaire structuur, met tien provinciale titels die de regionale markt domineren. Hieronder: Diario de Cádiz (1867, het oudste titel van de groep), Europa Sur (Campo de Gibraltar), Diario de Sevilla, Granada Hoy en Málaga Hoy

In Castilië en León is de mediamarkt verdeeld tussen twee ondernemers met een geschiedenis van juridische kwesties: Promecal, gelieerd aan Antonio Miguel Méndez Pozo, en Edigrup, van bouwondernemer José Luis Ulibarri.

Drie typen digitale spelers

Ideologische profilering

De crisis van traditionele media en de versnippering van het publiek hebben ruimte gemaakt voor digitale nieuwsmerken. Die vallen uiteen in twee tegengestelde eigendomsmodellen. Aan de ene kant staan sites die zich nadrukkelijk ideologisch profileren. Fundación Disenso, onder leiding van de denktank van de partij Vox onder leiding van voorzitter Santiago Abascal, nam Gaceta.es over met als expliciet doel de strijd aan te gaan met wat de stichting “progressieve consensus” noemt. In diezelfde hoek bewegen onder meer Edatv.news, van Javier Negre, en Okdiario.com van Eduardo Inda. Beide hebben een vaak weinig transparante eigendomsstructuur, maar lijken wel verbonden met investeerders uit het bedrijfsleven en de politieke rechterflank. Eldebate.com is de digitale inzet van de Asociación Católica de Propagandistas om de conservatieve agenda te beïnvloeden.

Naar onafhankelijkheid strevende titels

Daartegenover staat een groep digitale titels die juist op basis van alternatieve eigendomsmodellen onafhankelijk wil blijven. Bij Eldiario.es is directeur Ignacio Escolar de grootste aandeelhouder, met een flink deel van het kapitaal in handen van de redactie zelf. Publico.es is eigendom van filmproducent Jaume Roures. Elsaltodiario.com werkt als coöperatie, waarbij abonnees mede-eigenaar zijn en er geen individuele aandeelhouders bestaan. Bij InfoLibre is het aandeelhouderschap verdeeld tussen oprichter José Miguel Contreras, journalisten, lezers en partners zoals het Franse Mediapart.

Privébezit van oprichters

Daarnaast bestaat er nog een derde categorie: digitale titels die noch bij een van de grote conglomeraten horen, noch een activistisch of coöperatief model volgen, maar gewoon puur privébezit zijn van hun oprichters. El Confidencial is daar het duidelijkste voorbeeld van. Het medium werd in 2001 opgericht door journalist Jesús Cacho en zakenman José Antonio Sánchez, via uitgeverij Titania Compañía Editorial, die ook Cotizalia en Vanitatis uitgeeft. Sánchez is inmiddels grootaandeelhouder en directeur. Cacho vertrok in 2011 na interne conflicten en richtte later zijn eigen titel Vozpópuli op. El Confidencial groeide uit tot een van de best gelezen digitale kranten van Spanje, zonder ooit in handen te komen van een van de grote mediagroepen of investeringsfondsen uit dit verhaal.

Factcheckplatforms

Een vierde en aparte categorie wordt gevormd door de Spaanse factcheckplatforms, die inmiddels een eigen plek in het medialandschap hebben veroverd. Newtral, opgericht in 2018, is voor honderd procent in handen van journaliste Ana Pastor, bekend van laSexta; niemand anders heeft een aandeel in het bedrijf. Maldita.es werd rond dezelfde tijd opgericht door twee andere oud-journalisten van diezelfde zender, Julio Montes en Clara Jiménez Cruz, en opereert als organisatie zonder winstoogmerk. Beide platforms zijn door Meta erkend als officiële factcheckpartner voor Facebook en Instagram in Spanje. Dat levert ze regelmatig de kritiek op van rechtse en extreemrechtse media dat ze eenzijdig zouden controleren wie of wat als “nepnieuws” wordt bestempeld.

Daarnaast bestaat EFE Verifica, de verificatietak van het Spaanse staatspersbureau EFE, en Verificat, een kleine non-profitorganisatie die sinds 2019 specifiek in het Catalaans factchecks uitvoert. Samen vertegenwoordigen deze vier platforms nog een heel andere eigendomsvorm dan de rest van het medialandschap: van volledig persoonlijk eigendom (Newtral) tot non-profit (Maldita.es, Verificat) tot een tak van een staatsbedrijf (EFE Verifica).

Van journalistiek naar divers zakendoen

Steeds meer grote mediagroepen verdienen inmiddels hun geldniet meer alleen met nieuws. Planeta bouwde het hoger onderwijs uit tot een van de winstgevendste takken, met universiteiten als UNIE en businessschools als EAE in meerdere landen. Henneo haalt zijn omzet inmiddels grotendeels uit ICT-consultancybureau Hiberus. Dat draait meer omzet dan de kranten van het bedrijf. Vocento zette de stap naar gastronomie, met evenementen als Madrid Fusión, en naar reclamebureaus. Godó richt zich op experience marketing en zakelijke events.

Die vermenging brengt risico’s met zich mee. Als een mediagroep tegelijk universiteiten, bouwbedrijven of technologiebureaus bezit én het nieuws maakt dat over diezelfde sectoren gaat, staat de redactionele onafhankelijkheid voortdurend onder druk om te laveren tussen wat het bedrijf nodig heeft en wat de journalistiek vereist.

Wie in Spanje het nieuws volgt, ziet dus zelden een neutraal speelveld. Achter vrijwel elke grote titel schuilt een familie die haar greep probeert te behouden, een buitenlands concern met eigen politieke belangen, of een investeringsfonds dat media simpelweg als financieel activum beschouwt. De digitale, onafhankelijke titels vormen daarbij nog altijd een relatief klein deel van het publiek, al groeit hun invloed op het publieke debat met elke verkiezingscyclus.