Else Beekman
Ruim een week na het treinongeluk bij Urda, in de provincie Toledo, heeft het Europees Openbaar Ministerie (EPPO) bekend gemaakt dat het een fraudeonderzoek is begonnen naar Europees geld voor de hogesnelheidslijn Madrid-Sevilla. Op vrijdag 6 november haalden rechercheurs van de Guardia Civil documenten op bij spoorbeheerder Adif, bij de Spaanse spoorwegveiligheidsautoriteit AESF en bij de Spaanse Rekenkamer.
In een verklaring van 6 november staat dat EPPO kijkt naar mogelijke fraude met EU-geld dat bedoeld was voor de vernieuwing en verbetering van de beveiliging, de seinen en de communicatiesystemen op de lijn. Het onderzoek is op eigen initiatief gestart. De centrale recherche-eenheid van de Guardia Civil, de UCO, ondersteunt het. Als uitzondering, vanwege de grote publieke belangstelling, bevestigt het EPPO het onderzoek. Het is nog niet bekend welke contracten, bedrijven of personen in beeld zijn.
69 doden bij Urda
Het ongeluk gebeurde op woensdag 28 oktober, kort voor negen uur ‘s ochtends. Bij Urda in de provincie Toledo reed een hogesnelheidstrein van Renfe achterop een trein van Iryo, die op dat moment stilstond. Inmiddels zijn alle 69 overleden slachtoffers geïdentificeerd.
De Rekenkamer had al kritiek
De Rekenkamer bevestigde dat er agenten van de UCO in haar kantoren waren. Dat was in opdracht van het EPPO voor een informatieverzoek. In een rapport van december vorig jaar verweet de Rekenkamer spoorbeheerder Adif dat het twee meldingen over het onregelmatig aanpassen van scores bij aanbestedingen niet grondig had onderzocht. Ook vond de rekenkamer de puntentoekenning bij een contract uit het Europese herstelplan niet transparant en slecht onderbouwd.
Een nieuw beveiligingssysteem dat nog niet werkte
Al in september 2021 gunde Adif een contract van bijna 94 miljoen euro, met 77,5 miljoen euro aan Europese financiering uit de Next Generation Fondsen, om de beveiliging van de lijn Madrid-Sevilla te vernieuwen door het oude systeem LZB te vervangen voor het Europese ERTMS. Dat systeem volgt treinen en kan zelf een remopdracht geven. Het werk moest rond januari 2026 klaar zijn.
Volgens de eerder deze week afgetreden minister Puente van Transport was het nieuwe systeem op de dag van het ongeluk nog “in uitvoering”. Het EPPO heeft niet gezegd of dit contract onder het fraudeonderzoek valt.
Met 5,8 miljard euro hoort het project om het bij Urda falende beveiligingssysteem te vervangen bij de projecten die het meeste Next Generation-geld hebben gekregen. Alleen de Italiaanse spoorgroep Ferrovie dello Stato krijgt meer.
Tweede onderzoek op dezelfde lijn
Een ander onderzoek naar deze lijn startte het EPPO in maart dit jaar. Dat betreft het onderhoud van het spoort bij Adamuz in de provincie Córdoba. Daar kwamen op 18 januari 46 mensen om het leven bij een treinongeluk. Voor vernieuwing van deze lijn uit 1992 ontving Spanje in 2024 een subsidie van zo’n 111 miljoen euro. Volgens minister Puente was dat normaal en kijkt het EPPO altijd mee als er Europees geld in het spel is.