Else Beekman
Achterhalen of de algemene staking in Spanje van woensdag 11N een succes of flop was, is lastig. Het antwoord hangt allereerst af van aan wie het wordt gevraagd. De vakbonden spreken van een historische dag, maar de werkgevers houden het op een deelname van minder dan 5 procent. En dan zijn er ook grote verschillen per gebied en per sector. In de ene regio werd niet gewerkt en in de andere ging het leven gewoon door.
De oproep tot deze eerste staking in veertien jaar kwam van de vakbonden CCOO en UGT, samen met onder meer CGT, CNT en de huurdersbond Sindicato de Inquilinas. De eisen waren hogere lonen, betaalbare woningen en een antwoord op de stijgende kosten van levensonderhoud.
De CCOO en UGT gaven na afloop aan tevreden te zijn over het succes. Dat kwam boven verwachting uit, al gaven ze geen landelijk opkomstcijfer. UGT-voorman Pepe Álvarez sprak tegenover de publieke omroep RTVE van een massale, in sommige regio’s bijna volledige, deelname. Het Sindicato de Inquilinas ging nog verder en telde vier miljoen stakers.
De werkgeversorganisaties CEOE en Cepyme noemden 11N daarentegen een mislukking met een deelname van minder dan vijf procent. De meeste bedrijven draaiden volgens hen gewoon door. Alleen in sectoren en gebieden waar de vakbonden traditioneel sterk zijn, was meer van de staking te merken.
Een illustratief voorbeeld van hoe ver de cijfers uit elkaar kunnen liggen, vormen Catalonië en Murcia. CCOO en UGT schatten daar de deelname van de Catalanen op 84 procent, terwijl werkgeversorganisatie Pimac op 8,9 procent communiceerde. In Murcia meldde de regering een deelname van 2,4 procent in de zorg en 5,9 procent in het onderwijs, terwijl UGT sprak van 50 procent.
Wat het stroomverbruik vertelt
Terwijl vakbonden en werkgevers lijnrecht tegenover elkaar staan, kijken Spaanse media ook naar het stroomverbruik. De vraag naar elektriciteit daalt immers als fabrieken en kantoren stilliggen. Netbeheerder Red Eléctrica mat tot 18.00 uur een vraag die 4,87 procent lager lag dan voorspeld voor een gewone werkdag. Vergeleken met eerdere stakingen is dat een mager resultaat. In juni 2002 daalde het verbruik tijdens een algemene staking met 20,5 procent, in september 2010 met 14 procent.
Alleen wordt dit cijfer weer bepaald op basis van wanneer het stroomverbruik wordt gemeten. Tussen 10.00 en 11.00 uur lag het verbruik namelijk 15,49 procent onder de verwachting. De CEOE gebruikte de stroomcijfers van 18.00 uur als bewijs voor een historisch lage deelname. De vakbonden haalden juist een succes uit de cijfers in de ochtend.
Ook andere cijfers tonen een ander beeld dan de vakbonden suggereren. Bij spoorbedrijf Renfe en de regionale overheid van Madrid staakte bijvoorbeeld maar iets meer dan 9 procent van het personeel.
Opkomst 11N verschilt per gebied
Het succes of falen van 11N hangt tevens sterk samen met welke regio wordt bezien. Die verschillen tussen regio’s erkenden ook de vakbonden. Zo liep deelname volgens CCOO en UGT uiteen van 41 procent in Castilla-La Mancha en Extremadura tot ruim 80 procent in Catalonië en Andalusië. Vooral in kustgebieden was de opkomst hoog. In Castilla y León en Castilla-La Mancha bleef het rustiger. In dunbevolkte gebieden staat de woningmarkt minder onder druk en leeft het onderwerp veel minder, zo klinkt het.
Grote deelnameverschillen tussen sectoren
Per sector waren ook grote verschillen te zien. Zo meldden de bonden 90 procent deelname in de auto-industrie met volledige productiestops bij Volkswagen in Navarra en SEAT in BArcelona. Verder lagen de havens in Algeciras en Valencia stil. Een deelname van 80 procent was er in de logistieke centra rond Illescas en Guadalajara.
In de zorg en het onderwijs lag dat heel anders. Daar komen de cijfers van de regionale overheden zelf. In de regio Valencia staakte 15,46 procent van de leraren en 4,95 procent van het zorgpersoneel. In Catalonië ging het om 21,9 procent in het onderwijs en 6,9 procent in de zorg.
Politieke reacties
Er werd niet alleen gediscussieerd over de cijfers. Ook de vraag waarom deze staking juist nu, een paar weken voor de vervroegde verkiezingen, plaatsvond werd volop behandeld. Reden genoeg voor de werkgevers, de PP en Vox om de actie politiek en electoraal gemotiveerd te noemen. PP-leider Alberto Feijóo noemde de staking een mislukking en een verkapte campagne door de vakbonden. Vox ging verder en sprak van een circus.
Politieoptredens
De staking leidde ook tot opstootjes en incidenten. Bij de groothandelsmarkt Mercamadrid en bij de busremises van het Madrileense vervoerbedrijf EMT moest de politie ingrijpen. Vakbonden noemden het buitensporig geweld en kondigden juridische stappen aan. Het ministerie van Binnenlandse Zaken telde ruim vijftig arrestaties en 919 incidenten.
De vakbonden noemden op hun beurt de minimale dienstverlening die verschillende regio’s oplegden ‘abusief’. In Madrid kregen ze deels gelijk toen het regionale hooggerechtshof de minimumdiensten van de Comunidad de Madrid in onderwijs, justitie en vervoer opschortte.
Wat levert de algemene staking op?
De vraag is of er naar aanleiding van de staking iets verandert aan het minimumloon en het aanbod aan betaalbare woningen in Spanje. De organisatoren leggen hun voorstellen voor aan de partijen die op 29 november meedoen aan de verkiezingen. Zo kan de staking wel sturen waar de verkiezingscampagne over gaat. Dat is niet per se gunstig voor premier Pedro Sánchez omdat de staking er volgens onderzoek kan bijdragen dat kiezers de zittende regering verantwoordelijk houden en dat bijvoorbeeld de onvrede over de woningmarkt zich tegen hem keert. Bovendien kreeg de regering van links en rechts kritiek op de wanorde en het politieoptreden.