Else Beekman
Catalonië wil definitief af van asbest. Daartoe heeft het Catalaanse parlement een nieuwe wet aangenomen die de opsporing, controle en verwijdering van het kankerverwekkende materiaal moet versnellen. Zo krijgt een al tientallen jaren sluimerend probleem eindelijk een stevig juridisch kader.
Asbest is in Spanje al jaren verboden, maar daarmee is het nog niet verdwenen. In Catalonië liggen nog altijd duizenden daken van fibrocement, beter bekend als uralita, op woningen, loodsen, boerderijen en industriële gebouwen. Ook in leidingen, waterreservoirs, gevels en oude installaties kan het materiaal nog aanwezig zijn.
Oud bouwmateriaal met een lange schaduw
Asbest was jarenlang geliefd in de bouw. Het was goedkoop, sterk, brandwerend en goed isolerend. Juist daardoor werd het op grote schaal gebruikt in huizen, fabrieken, scholen en agrarische gebouwen.
Pas later werd duidelijk hoe groot het gezondheidsrisico is. Zolang asbest in goede staat verkeert en niet wordt aangeraakt, lijkt er weinig aan de hand. Maar zodra het materiaal veroudert, breekt of wordt bewerkt, kunnen microscopisch kleine vezels vrijkomen. Wie die inademt, kan daar jaren of zelfs decennia later ernstig ziek van worden.
De bekendste aandoeningen zijn asbestose, longkanker en mesothelioom, een agressieve vorm van kanker die vrijwel altijd in verband wordt gebracht met blootstelling aan asbest. Het verraderlijke van het materiaal is dan ook dat de schade vaak pas zichtbaar wordt als het te laat is.
Meer dan 121.000 daken met asbest
Volgens de meest recente inventarisatie van de Generalitat telt Catalonië nog ruim 121.000 daken met asbesthoudend fibrocement. Samen gaat het om meer dan 683.000 ton materiaal. Uitgespreid naast elkaar zou dat een oppervlakte beslaan van 38,6 vierkante kilometer, ongeveer even groot als de stad Sabadell.
De cijfers maken duidelijk dat het niet gaat om een beperkt probleem van enkele oude fabriekspanden. Asbest ligt verspreid over heel Catalonië. In stedelijke gebieden, op industrieterreinen, in dorpen en op het platteland.
Barcelona voert de lijst aan in absolute aantallen, met meer dan 2.000 geregistreerde daken. Ook plaatsen als Terrassa, Sabadell, Lleida, Manresa, Vic, Reus, Tortosa en Manlleu hebben veel asbesthoudende daken. In verhouding tot het aantal inwoners springen vooral kleinere gemeenten met veel landbouw of industrie eruit.
Wat regelt de nieuwe wet?
De nieuwe Catalaanse wet brengt voor het eerst verschillende onderdelen van de asbestaanpak samen. Het gaat niet alleen om verwijderen, maar ook om registreren, controleren, voorlichten en beschermen.
Gemeenten moeten beter in kaart brengen waar asbest aanwezig is. Er komt een Catalaans register van materialen met asbest en een plan om de verwijdering stap voor stap te organiseren. Ook gaat men vastleggen wie verantwoordelijk is voor het beheer van asbest in gebouwen en hoe de overheid kan ingrijpen als er risico’s ontstaan.
Eigenaren van woningen, bedrijfspanden of grond krijgen meer verantwoordelijkheid. Asbest moet verwijderd worden door erkende bedrijven en volgens strenge veiligheidsregels. Zelf een oud dak losschroeven of platen naar de milieustraat brengen is dus geen optie.
Boetes voor wie niets doet
De wet bevat ook sancties. Bij ernstige overtredingen kunnen boetes oplopen tot 100.000 euro. Daarnaast kunnen overheden dwangsommen opleggen om eigenaren te dwingen gevaarlijke situaties aan te pakken.
Het geld dat via sancties binnenkomt, moeten gemeentes gebruiken voor de verwijdering van asbest, het beheer van risicovolle situaties en betere informatie aan burgers. De Generalitat heeft de afgelopen jaren al miljoenen euro’s beschikbaar gesteld voor subsidies, maar de sanering blijft een enorme klus.
Vooral relevant voor huiseigenaren
Voor mensen met een woning in Catalonië is de wet belangrijk. Veel tweede huizen, oude dorpswoningen, bijgebouwen, garages en schuurtjes kunnen nog asbesthoudende dakplaten of leidingen bevatten. Dat betekent niet dat je als eigenaar onmiddellijk in actie moet komen. Wel is het belangrijk om te weten of er asbest aanwezig is en in welke staat het verkeert. Heb je renovatieplannen, laat dan vooraf controleren of er asbest in het gebouw zit. Bij verkoop, verbouwing of sloop kan die informatie steeds zwaarder gaan wegen.
De wet is pas het begin
De uitdaging van de nieuwe wet zit nu in de uitvoering. Asbest verwijderen kost geld, tijd en gespecialiseerde kennis. Gemeenten moeten voldoende middelen krijgen om hun inventarisaties te doen. Er moeten genoeg erkende bedrijven zijn om het werk veilig uit te voeren. En burgers moeten weten wat ze wel en vooral niet moeten doen.
Catalonië wil uiteindelijk aansluiten bij de Europese doelstelling om asbest uit openbare gebouwen vóór 2028 en uit alle gebouwen vóór 2032 te verwijderen. Dat is ambitieus. Maar met deze wet is de toon gezet: het tijdperk waarin asbest stilletjes bleef liggen waar het lag, lijkt voorbij.