Else Beekman
Angstige beelden uit Barcelona van afgelopen zaterdagavond in het centrum van Barcelona: daar vonden de zwaarste rellen in lange tijd plaats. Honderden jongeren renden plunderend rond, gooiden stenen naar politie, door etalageruiten, staken containers in brand of vernielden bushokjes. Ze zouden protesteren voor beter onderwijs. Althans, dat was hoe ze via een oproep op TikTok naar het centrum waren gelokt. Maar het liep al snel uit de hand. Talloze winkels raakten beschadigd en geplunderd.
Een angstige avond voor bewoners, ondernemers en toeristen in een van de meestbezochte stadscentra van Spanje. Jongeren met sjaals voor hun gezichten of zelfs maskers op gooien met stenen, vernielen etalageruiten en stadsmeubilair. De Catalaanse politie Mossos d’Esquadra arresteerde 128 mensen, waaronder 72 minderjarigen. Een aantal agenten raakten gewond. Twee uur na de start ging het mis, ondanks dat de politie wist dat er iets op komst was. Daarom stonden de Mossos en de lokale politie vanaf vier uur ‘s middags klaar rond het plein. Ongeveer twee uur later begonnen groepen met bedekte gezichten voorwerpen naar agenten te gooien. Ze staken containers en prullenbakken in brand en hadden het op winkels voorzien.
In totaal werden 23 winkels geplunderd of vernield, raakten 14 agenten gewond, van wie vier ernstig. De brandweer rukte 33 keer uit voor branden op straat. Volgens publieke omroep RTVE loopt de schade aan straatmeubilair op tot zo’n 36.000 euro.
Oproep afkomstig van anoniem netwerk van TikTok-accounts
Achter de oproep zat Blocus, een anoniem netwerk van TikTok-accounts. De naam is ontstaan in Frankrijk, waar scholieren het blokkeren van hun school een ‘blocus’ noemen en sinds eind september tegen lerarentekorten, overvolle klassen en slechte schoolgebouwen protesteren. Ook daar liepen de protesten geregeld uit de hand.
Blocus riep Spaanse jongeren op om “net als in Frankrijk” de straat op te gaan voor meer geld, betere gebouwen, genoeg docenten. Een QR-code leidde naar groepen op WhatsApp en Telegram waar deelnemers van instructies werden voorzien. Ze dienden zwarte kleding te dragen, hun gezichten te bedekken en het liefst vuurwerk mee te nemen.
Vanaf 18 oktober ronselden zo’n twintig Tiktok-profielen jongeren, ook voor Madrid, Valencia, Alicante en Bilbao, zo schrijft Factcheckplatform Newtral. De WhatsApp-groepen van Barcelona en Madrid telden elk ongeveer 700 deelnemers.
Volgens socialemedia-analist Marcelino Madrigal zat er een groot verschil tussen de openbare en de besloten kanalen. Op TikTok ging het over een betoging en in de besloten groepen over plunderen. Madrigal vermoedt dat sommige organisatoren geopolitieke belangen hebben, waar ze jongeren voor laten opdraaien.
Het TikTok-account van Blocus is inmiddels verwijderd. Wie erachter zit, is nog onduidelijk omdat dit zonder medewerking van de platforms volgens experts bijna niet te achterhalen is.
Autoriteiten verrast door geweld
“Dit geweld hadden we niet verwacht”, aldus hoofdcommissaris Sílvia Catà van de Mossos. Ze spreekt van een ongeorganiseerde groep zeer jonge mensen, sommigen jonger dan 14 jaar, die niet opkomen voor een specifiek doel, maar lijken vooral te willen nadoen wat ze in Frankrijk zien.
De politie probeert nu een profiel te schetsen en identificeerde naast de arrestanten zaterdag nog zo’n 450 mensen. Slechts twee van de 128 arrestanten hadden een strafblad.
Ook in Madrid gingen jongeren de straat op, al bleven daar ernstige incidenten zoals in Barcelona uit.
De rellen blijven mogelijk niet beperkt tot één avond en tot Barcelona. Newtral meldt dat via TikTok, Telegram en WhatsApp al nieuwe oproepen rondgaan voor zaterdag 31 oktober. Die noemen onder meer Madrid, Algeciras en Málaga.
Burgemeester Jaume Collboni meldt de gemeente als partij in de strafzaak. Hij zegt zowel volwassen als minderjarige relschoppers aan te zullen pakken. Bij minderjarigen gaat de stad achter de ouders of voogden aan.
Politieke reacties midden in de verkiezingscampagne
Omdat aanstaande 29 november landelijke verkiezingen worden gehouden, werden de rellen direct onderdeel van de verkiezingscampagne. De Catalaanse regeringsleider Salvador Illa (PSC) sprak van zinloos geweld en beloofde uit te zoeken wie erachter zat.
PP-leider Alberto Núñez Feijóo wees voor schuld naar premier Sánchez, die volgens hem met vuur zou spelen.
Vox-leider Santiago Abascal zette de rellen op één lijn met de massale binnenkomst van migranten in Ceuta en had het over “de milities van Sánchez”.
Minister Pablo Bustinduy, campagnewoordvoerder van Frente Amplio, wees op zijn beurt naar de Israëlische lobbygroep ACOM, die eerder op X een video van de rellen had gezet met een spottend bijschrift. Bustinduy zag hierin een mogelijke vergelding waarmee premier Netanyahu Spanje had gedreigd.
ERC-lijsttrekker Gabriel Rufián opperde dat extreemrechts achter de oproepen zou zitten omdat elke chaos voor hen welkom kan zijn.
Junts-kandidaat Míriam Nogueras, tot slot, zei vooral meer rellen te willen voorkomen en daarvoor meer Mossos op straat te willen zien.