Else Beekman
Op sociale media duikt steeds vaker de claim op dat het noodweer of juist de droogte in Spanje het gevolg zou zijn van ‘weermanipulatie’ in Marokko. Marokko zou met cloud seeding, het kunstmatig ‘zaaien’ van wolken, het weer zó veranderen dat Spanje daar de dupe van is. Dat klinkt spectaculair, maar er is geen enkel wetenschappelijk bewijs voor.
Vier vragen over cloud seeding
1. Wat is cloud seeding?
Een techniek waarbij kleine deeltjes (zoals zoutkristallen of zilverjodide) in bestaande wolken worden gebracht om neerslagvorming te stimuleren. Je maakt geen wolken uit het niets en je beïnvloedt hooguit een klein gebied.
2. Doet Marokko aan cloud seeding?
Ja. Marokko voert al jaren kleinschalige operaties uit in geselecteerde regio’s, vooral om tijdens droge periodes lokaal iets meer regen uit geschikte wolken te halen.
3. Doet Spanje aan cloud seeding?
Ja, in sommige regio’s zijn (of waren) projecten om hagelschade te beperken en neerslag licht te stimuleren. Ook hier geldt: het effect is lokaal en afhankelijk van de omstandigheden.
4. Heeft dit invloed op het weer in Spanje?
Nee. Wetenschappers benadrukken dat cloud seeding geen grote weersystemen kan sturen. DANA’s, langdurige droogte en extreme buien worden bepaald door grootschalige atmosferische processen en (op langere termijn) klimaatverandering.
Wat is cloud seeding precies?
Cloud seeding is een techniek waarbij kleine deeltjes, zoals zoutkristallen of het stofje zilverjodide, in bestaande wolken worden gebracht. Rond die deeltjes kan waterdamp zich gemakkelijker hechten, waardoor er extra druppels of ijskristallen ontstaan en het in theorie iets meer kan regenen of de hagelkorrels kleiner worden. Belangrijk: er moeten al wolken zijn, want je voegt alleen ‘zaaddeeltjes’ toe aan een proces dat toch al gaande is, Je kunt geen wolk uit het niets maken. Nederlandse expert Herman Russchenberg (TU Delft Climate Institute) benadrukt dat cloud seeding een heel lokale techniek is: je beïnvloedt hooguit één wolk of een klein gebied en niet het weer van een heel continent.
Wat doet Marokko werkelijk met cloud seeding?
Marokko kampte, net als Spanje, met droogte en probeerde via een officieel programma de neerslag in enkele regio’s iets te verhogen. Daarbij werden in bepaalde perioden vliegtuigen of grondinstallaties ingezet om wolken met onder meer zilverjodide te ‘zaaien’. Volgens Marokkaanse autoriteiten ging het om een beperkt aantal operaties per jaar, in specifieke binnenlandregio’s waar geschikte wolken aanwezig zijn. Er is geen sprake van grootschalige, permanente besproeiing van het luchtruim, laat staan van een systeem dat complete stormen zou kunnen sturen richting Spanje of juist bij Spanje weghouden.
Hoe groot is het effect volgens de wetenschap?
De effectiviteit van cloud seeding is wereldwijd onderwerp van discussie. Onderzoek laat zien dat het effect, als het al meetbaar is, klein blijft: soms enkele procenten extra neerslag in een klein gebied, onder heel specifieke omstandigheden. De Spaanse meteorologische dienst AEMET geeft aan dat cloud seeding met zilverjodide in het gunstigste geval ongeveer 20 procent extra regen uit een geschikte wolk kan halen. Dit komt niet in de buurt van de enorme hoeveelheden water die bij een DANA vallen.
National Geographic stelt eveneens dat de uitzonderlijk natte winters in Europa niet te verklaren zijn met cloud seeding. Die techniek is simpelweg te lokaal en te klein. Grote weersystemen boven Spanje worden bepaald door de positie van hogedruk‑ en lagedrukgebieden, de straalstroom en de temperatuur van zee en lucht. Niet door regionale proefprojecten in een buurland. Voor zulke grootschalige neerslag is de opwarming van oceaan en klimaat de logische verklaring.
Waarom cloud seeding geen DANA, storm of Spaanse droogte kan veroorzaken
Bij de extreem hevige regenval in de regio Valencia in oktober 2024, veroorzaakt door een DANA (een afgesnoerd lagedrukgebied op hoogte), wezen complotdenkers op ‘geo‑engineering’ door Marokko. Toch had AEMET al dagen van tevoren voor precies voor deze DANA gewaarschuwd; de DANA was duidelijk zichtbaar in de weermodellen en is dus het gevolg van normale atmosferische processen.
Factcheckplatform Maldita rekende voor dat de bewuste DANA ongeveer 700 miljard liter water liet vallen en dat je de energie van zo’n 25.000 kernbommen nodig zou hebben om zulke wolken te verplaatsen of te ‘maken’, een schaal die ver buiten het bereik van een paar vliegtuigen met zilverjodide ligt.
Waar komen de complottheorieën dan vandaan?
Noodweer en natuurrampen zijn helaas ideale voedingsbodems voor complottheorieën. Omdat ze grote angst, onzekerheid en verlies van controle veroorzaken. Mensen zoeken tijdens rampen naar eenvoudige verklaringen met duidelijke schuldigen of vijanden, in plaats van complexe natuurlijke oorzaken te accepteren. Dit helpt bij cognitieve dissonantie: als iets onverklaarbaar heftigs gebeurt, zoals een DANA of overstroming, past een complotverhaal beter bij onze behoefte aan orde dan toeval of klimaatverandering. Sociale media versterken dit door bubbels en algoritmes waarin ongefundeerde claims met veel reacties snel viraal gaan, zonder weerlegging door experts.
Maldita en andere factcheckers stellen duidelijk dat er geen wetenschappelijke onderbouwing is voor de claim dat Marokko met cloud seeding de DANA of de recente reeks van stormen in Zuid-Spanje veroorzaakte of verergerde. De timing van de weersystemen klopten precies met de eerdere waarschuwingen van meteorologen.
Ook internationaal is hetzelfde patroon te zien. Na extreme regen in Dubai in 2024 werd cloud seeding in de VAE beschuldigd, maar experts wezen erop dat de voorspelde stormsystemen al in de modellen zaten en dat de gebruikte technieken eenvoudig niet de capaciteit hebben om dergelijk extreem weer te veroorzaken.
Conclusie
Ja, Marokko voert af en toe cloud seeding‑operaties uit, net zoals Spanje zelf en andere landen dat doen om lokaal iets meer regen uit bestaande wolken te halen of hagelschade te beperken. Maar nee, die projecten kunnen geen DANA maken. Ook kunnen ze geen hele stormbanen verplaatsen of structureel de regenval boven Spanje ‘wegtrekken’ of versterken.
Dat er sinds begin 2026 liefst negen zware stormen over Spanje trokken, is het gevolg van het fenomeen ‘Atmospheric River’. Dat is een lange, smalle band van stormen gevangen tussen twee hogedrukgebieden die enorme hoeveelheden waterdamp uit tropische bronnen aanvoert. Daardoor bleven de stormen continu neerslag in dezelfde regio’s lozen.
De combinatie van droogte en hevige regen die Spanje de laatste jaren ervaart, hangt vooral samen met klimaatverandering en de natuurlijke variabiliteit van het weer. Niet met geheime knoppen in Marokko of elders.