Else Beekman
Een jaar na de verwoestende DANA-overstromingen in de regio Valencia zijn de wonden nog verre van geheeld. Het dossier is zowel mentaal, fysiek, politiek als juridisch nog lang niet afgerond. Wat gebeurde op 29 oktober 2024, wie wordt verantwoordelijk gehouden en waarom zit Carlos Mazón, president van de regio, ondanks aanhoudende en felle kritiek nog altijd op zijn plek? En hoe is het nu met de mensen die toen alles kwijtraakten?
De uitzonderlijk zware DANA trof op 29 oktober 2024 de stad Valencia en omgeving. De plotselinge stormdepressie leidde in korte tijd tot ongekende wateroverlast. Volgens gegevens van het Spaanse weerbureau AEMET viel binnen 24 uur op sommige plekken meer dan 650 l/m2, met pieken tot 800 l/m2 in gebieden zoals Alzira en Sueca. In korte tijd traden rivieren en afwateringen buiten hun oevers. Daardoor kwamen complete wijken in onder meer Paiporta, Alzira, Carcaixent, Sueca en Torrent onder water te staan. Honderden mensen moesten gered worden uit hun huizen, garages, scholen en auto’s. Ziekenhuizen werden geëvacueerd en het het dodental liep uiteindelijk op tot 229 in de regio Valencia zelf. De overige dodelijke slachtoffers vielen in onder meer Castellón, Murcia en delen van Andalusië, waar de storm eveneens hevig huishield.
Ongekende schade en hulptroepen
In totaal raakten 60.000 woningen en naar schatting 125.000 voertuigen beschadigd of volledig vernield. In de eerste dagen na de overstromingen zaten naar schatting 600.000 mensen zonder water vanwege een falend rioolsysteem. Sommige huishoudens zaten na twee weken nog steeds zonder water. Opmerkelijk was dat op sommige plekken eerder burgerhulp arriveerde dan hulp van officiële instanties zoals de Guardia Civil of het leger. Volgens het Spaanse persbureau EFE reisden direct na de ramp “tussen de 45.000 en 50.000 vrijwilligers” naar de getroffen gebieden om voedsel en hulpgoederen te bieden en schoonmaakwerkzaamheden te verrichten.
De natuurramp groeide al snel uit tot een politieke crisis. Hoe kon het namelijk dat de bevolking pas zo laat werd gewaarschuwd terwijl de dreiging al dagen eerder bekend was? Het officiële ES-alert, dat mensen via hun mobiele telefoon waarschuwt, werd pas om 20:11 uur verstuurd. Op dat moment waren er al mensen verdronken. En waarom werkte het coördinatiesysteem op het meest cruciale moment nauwelijks?
Het gerechtelijk onderzoek
Een jaar na de DANA-overstromingen is het gerechtelijk onderzoek nog in volle gang en worden nog steeds bewijsmateriaal verzameld en getuigen gehoord. De rechtbank in Valencia onderzoekt of er bestuurlijke nalatigheid was bij het afhandelen van de ramp. Onder meer de voormalige regionale minister van Binnenlandse Zaken, Salomé Pradas, en Emilio Argüeso, toenmalig noodhulpcoördinator worden formeel onderzocht. Op dit moment zijn zij de enige hooggeplaatste functionarissen die officieel als verdachten zijn aangemerkt in de zaak rond de DANA. Tot nu toe is er echter nog geen enkel oordeel geveld en zijn er geen officiële beschuldigingen uitgesproken.
De president van de regio Valencia zelf, Carlos Mazón, is nog geen verdachte. Maar dat kan nog veranderen. De rechtbank heeft al laten juridische stappen tegen hem niet uit te sluiten. Dat hangt af van getuigenverklaringen tegen hem en de resultaten van forensische rapporten. Één van die getuigen is de journalist Maribel Vilaplana, die op de dag van de ramp samen met Mazón lunchte, terwijl overal in de regio al paniek was uitgebroken, hulpdiensten werden overspoeld en president Mazón volgens meerdere bronnen onbereikbaar was voor overleg.
Een keten van fouten
Uit de tot nu toe bekende informatie blijkt dat er veel misging. De eerste meteorologische waarschuwingen over een potentieel explosief weersysteem waren al enkele dagen tevoren beschikbaar. Toch werd pas laat opgeschaald. Cruciale meldingen van het stijgende waterpeil in de Rambla del Poyo kwamen al in de ochtend van 29 oktober binnen, maar het eerste grootschalige noodbericht aan de bevolking werd pas ’s avonds na achten verstuurd.
Het coördinatiecentrum van de regio, CECOPI, zou die dag slechts drie kwartier volledig bemand zijn geweest. Volgens een rapport van de vakbond CGT werkte het systeem dus nauwelijks toen het erop aankwam. Daarnaast zou de regering van Mazón beeldmateriaal over de interne communicatie en besluitvorming rond de ramp hebben achtergehouden, iets wat momenteel onderwerp is van onderzoek.
Protesten en publieke woede
Ondanks de ernst van de situatie en de vele vragen, zit Carlos Mazón een jaar na de DANA-ramp in Valencia nog steeds stevig in het zadel. En dat is opmerkelijk. Sinds de ramp zijn er maar liefst twaalf grootschalige protesten geweest waarin duizenden mensen opriepen tot zijn aftreden. De beweging “Mazón, dimisión” is uitgegroeid tot een symbool van de roep om politieke verantwoordelijkheid. De meest recente demonstratie vond plaats op zondag 26 oktober 2025 in Valencia, waarbij volgens schattingen van de organisatoren zo’n 7.000 mensen de straat op gingen om opnieuw het aftreden van Mazón te eisen.
Mazón erkent dat er fouten zijn gemaakt maar schuift schuld af
Toch blijft de president aan. Juridisch is hij nog niet aangeklaagd, en politiek heeft hij nog steeds voldoende steun binnen zijn partij en coalitie. Binnen het Spaanse systeem kan een gekozen regiopresident alleen worden afgezet via een motie van wantrouwen of een interne partijbeslissing – en die zijn er vooralsnog niet gekomen.
Mazón zelf verdedigt zich door te stellen dat de DANA een uitzonderlijke natuurramp was, waarop niemand volledig voorbereid had kunnen zijn. Critici noemen dat een te gemakkelijke vlucht naar voren, zeker gezien de inmiddels bekende fouten.
Hoe gaat het met de slachtoffers?
Vermisten
Voor veel direct getroffenen is de ramp nog lang niet voorbij. Ook wat betreft het aantal slachtoffers is de balans nog niet volledig opgemaakt. Inmiddels zijn nog altijd van twee mensen geen stoffelijke resten teruggevonden. Recent werd het lichaam van de 56-jarige José Javier Vicent uit Pedralba geïdentificeerd. Hij werd 21 oktober 2025 teruggevonden in de rivierbedding van de Turia in Manises, vlakbij Valencia, volgens berichtgeving van Las Provincias. Van Francisco Ruiz (64 jaar) uit Montserrat werd nooit meer iets vernomen. Hij verdween nadat hij zijn twee kleinkinderen in veiligheid bracht op het dak van zijn auto. En Elisabeth Gil van 37 jaar uit Cheste staat nog juridisch als vermiste geregistreerd. Zij was samen met haar moeder onderweg naar haar werk toen hun auto werd meegesleurd door het water. Het lichaam van haar moeder werd twee dagen later teruggevonden.
Mogelijk lichaam DANA-vermiste gevonden bij Valencia
Schadevergoedingen
Hoewel de overheid bijna 900 miljoen euro aan schadevergoeding heeft toegekend, wachten veel mensen nog op volledige uitbetaling of zitten ze nog steeds in tijdelijke opvang. Sommige woningen zijn na een jaar nog steeds niet bewoonbaar.
Volgens een recent verslag in El País heerst onder bewoners van de zwaarst getroffen zones het gevoel dat de hulp pas na maanden op gang kwam. Die hulp – afkomstig van zowel de centrale overheid als de Generalitat Valenciana en verzekeringsmaatschappijen – is weliswaar inmiddels aangekomen, maar heeft in veel gevallen de schade niet volledig kunnen vergoeden. Zo blijkt uit een rapport van de Kamer van Koophandel dat 460 dienstverlenende bedrijven nog altijd niet heropend zijn. Ook 5,8% van de ondernemingen in overstroomde industrieterreinen is nog steeds buiten bedrijf, terwijl men op dezelfde plek probeert te herbouwen.
“Ze zeggen dat ze ons niet vergeten zijn,” vertelde een demonstrerende bewoner aan Cadena SER, “maar ik slaap al twaalf maanden in een caravan.”
Valencia, zes maanden na de verwoestende DANA-overstromingen
Infrastructuur
Een deel van de infrastructuur in de zwaar getroffen gebieden, zoals in Alzira en Sueca, is hersteld – waaronder bruggen, hoofdwegen en enkele gemeentelijke gebouwen. Toch lopen veel andere projecten vertraging op. Zo zijn sociale huurwoningen in Sueca nog steeds onbewoonbaar en wachten verschillende straten en rioleringssystemen op structureel herstel. Ook wordt er geklaagd over trage aanbestedingen en gebrek aan informatie vanuit de overheid. En hoewel de overheid een online volgsysteem heeft gelanceerd waarmee inwoners de besteding van hulpgelden kunnen volgen, overheerst bij velen het gevoel van onduidelijkheid en afstand tot de overheid.
Rosa Álvarez, voorzitter van de Asociación de Víctimas Mortales 29 de Octubre, verwoordde het in eldiario.es krachtig: “Wij beschouwen hem als de hoofdverantwoordelijke voor de dood van onze familieleden.” Daarmee doelt zij op Carlos Mazón, die volgens haar politieke verantwoordelijkheid moet nemen voor wat er misging.
Ook Mariló Gradolí, namens de Associació de Víctimes de la DANA 29 d’Octubre, liet zich in El País fel uit: “Het is bijna een jaar geleden en nog steeds heeft niemand verantwoordelijkheid genomen voor wat er op 29 oktober is gebeurd. Er zijn doden, families die rouwen om hun geliefden, en de Valenciaanse samenleving kan dit niet zomaar laten passeren.”
Wat is er gedaan om herhaling te voorkomen?
Een jaar na de DANA-ramp zijn er op regionaal niveau enkele stappen ondernomen om de crisisrespons te verbeteren. Zo heeft de Generalitat Valenciana aangekondigd het systeem voor noodcommunicatie, waaronder het versturen van ES-alerts, te herzien, met als doel sneller te kunnen reageren. Ook werkt men aan betere coördinatie tussen AEMET, de Confederación Hidrográfica del Júcar en de regionale crisisteams.
Valencia kondigt bouwstop aan in overstromingsgevoelige gebieden
Daarnaast is een plan gepresenteerd om waterafvoerkanalen te versterken, met name in de meest kwetsbare gebieden van de provincie Valencia. In sommige gemeenten, zoals Alzira, worden waarschuwingssystemen lokaal uitgebreid met sirenes en automatische waarschuwingslichten bij overstromingsgevaar.
Toch blijft kritiek bestaan dat veel van deze maatregelen slechts op papier staan. Lokale autoriteiten, zoals de burgemeester van Sueca, hebben openlijk aangegeven dat structurele investeringen en middelen vanuit de regio achterblijven. De nationale overheid heeft tot nu toe beperkt ingegrepen, ondanks herhaalde oproepen om een centraal rampenprotocol te ontwikkelen voor dit soort extreme weersgebeurtenissen.
Officiële herdenkingsplechtigheid op 29 oktober
Ter gelegenheid van de eerste verjaardag van de ramp is er op 29 oktober 2025 een officiële herdenkingsplechtigheid in de Stad van de Kunsten en Wetenschappen in Valencia. Het gaat om een “staatsbegrafenis” (funeral de Estado). Autoriteiten gebruiken deze term zelden in regionale context. Hier staat deze echter symbool voor de uitzonderlijke omvang van de ramp en de behoefte aan collectieve rouw.
De plechtigheid begint om 18 uur. Verschillende vertegenwoordigers van de centrale regering en lokale autoriteiten zullen aanwezig zijn. Centraal staan bovendien de slachtoffers, nabestaanden en hun families. Tot slot zullen de Spaanse koning Felipe VI en zijn vrouw koningin Letizia hun opwachting maken.
Verschillende slachtoffersverenigingen hebben openlijk verzocht om president Carlos Mazón bij deze herdenking weg te houden. De centrale regering heeft laten weten dit verzoek “redelijk” te vinden, al is hij formeel niet uitgesloten. Daarom blijft de aanwezigheid van Mazón tot het laatste moment onzeker. Volgens een woordvoerder van de regering Sánchez wil men “de slachtoffers centraal stellen, zonder politieke ruis”. De plechtigheid is live te zien via RTVE en regionale zenders.
De eerste verjaardag van de DANA Valencia benadrukt nog maar eens dat de ramp voor de slachtoffers pas echt is afgelopen als ook de verantwoordelijken verantwoording afleggen. En dat moment is, een jaar na dato nog steeds niet gekomen.