Else Beekman
Ondergrondse waterwegen zijn er in allerlei vormen en maten. Sommige zijn kort, andere lang, sommige bevaarbaar, andere niet. Maar één rivier in Spanje steekt boven alle andere uit, en die ligt in het plaatsje La Vall d’Uixó, in de Spaanse provincie Castellón.
Deze ondergrondse rivier staat bekend als de Coves de Sant Josep, of de Cuevas de San José. Het is niet alleen de langste ondergrondse rivier van Spanje, maar ook van heel Europa. Wat haar extra bijzonder maakt: niemand kent de exacte oorsprong of de uitmonding. Hoe de rivier ontstaat, blijft een mysterie, verborgen tussen rotsen en in donkere, onbereikbare grotten.
Een ondergronds mysterie
Deskundigen beschouwen deze ondergrondse rivier als een waar mysterie. Al sinds het Boven-Paleolithicum is er bewijs van het bestaan van de grotten. Toch bleven ze tot halverwege de negentiende eeuw grotendeels onbekend. Pas begin twintigste eeuw begon men ze te verkennen en te documenteren, wat leidde tot een groeiende belangstelling voor toerisme.
Speleologen vinden nieuwe gangen
In het exploratieseizoen 2024-2025 zette het Espeleoclub La Vall d’Uixó, met steun van de gemeente en waterbedrijf Emsevall, het onderzoek voort. Ze hadden de tijdelijke sluiting van de grotten voor verlichtingswerkzaamheden als praktische aanleiding. Daardoor bood hen dat ruimte om een scheur in het plafond te onderzoeken die eerder als doodlopend was afgeschreven. Na een klim van 13 meter kwam het team uit in een hoger gelegen niveau dat nog nooit was verkend.
Daar troffen de speleologen de “Sala de las Agujas” aan, een zaal met kristalvormingen van aragoniet die in scherpe punten omhoogsteken, ontstaan door de langzame kristallisatie van carbonaten onder heel specifieke omstandigheden. Een galerij hogerop kreeg de naam “Galería de las Raíces”, vernoemd naar de boomwortels die er vanaf de oppervlakte naar binnen groeien. Een constante luchtstroom daar, wijst mogelijk op nog een onontdekte verbinding met de buitenwereld.
De nieuwe passage is 46 meter lang en brengt de totaal gedocumenteerde lengte van het grottenstelsel naar meer dan 3.000 meter. Daarmee is het opgenomen in de Catálogo de Grandes Cavidades Españolas, de officiële catalogus van grote Spaanse grotsystemen. Speleoloog Guillem Nebot liet weten dat het vervolgonderzoek zich nu richt op een hogeresolutie-opmeting van het systeem, met als uiteindelijk doel de bron van de rivier te vinden.
Een gedeeltelijk bevaarbare schoonheid
Van de duizenden meters aan ondergrondse gangen zijn nog altijd maar ongeveer 800 meter per boot bereikbaar, met nog eens 250 meter die te voet door een droge galerij kunnen worden verkend. Het overige deel blijft ontoegankelijk en dus, voorlopig, omgeven door mysterie.
De grotten in Castellón zijn niet voor niets uitgeroepen tot Cultureel Erfgoed, vanwege hun prachtige stalactieten en stalagmieten. Ze zijn te bezoeken met een rondleiding van 45 minuten met gids. UNESCO erkende de grotten bovendien vanwege de prehistorische grotschilderingen die er te zien zijn. Wie liever zelf peddelt, kan anderhalf uur kajakken op de ondergrondse rivier, gevolgd door een wandeling van 250 meter.
Steeds meer bezoekers
De belangstelling voor de Coves de Sant Josep groeit ieder jaar. In 2023 kwamen er ruim 237.000 bezoekers, een record voor het tweede jaar op rij en een stijging van 27 procent ten opzichte van het jaar ervoor. In 2024 ging het aantal boottochtjes verder omhoog, naar bijna 212.000 in de eerste negen maanden, tegenover ruim 188.000 over dezelfde periode in 2023. Ook deze zomer, tussen 1 juni en 15 september 2025, klom het aantal boottochten opnieuw met 10 procent, tot ruim 113.000 bezoekers. Het speleokajakken groeide in diezelfde periode zelfs met 51 procent.
Bezoekersinformatie
Voor een bezoek aan de ondergrondse rivier is een tijdslot verplicht. Een kaartje voor volwassenen kost 18 euro, kinderen van 3 tot 12 jaar betalen 12 euro en kinderen tot 2 jaar mogen gratis mee. Voor 65-plussers, studenten en mensen met een beperking geldt een gereduceerd tarief van 14 euro. Wie liever zelf peddelt, betaalt 60 euro per persoon voor een sessie speleokajakken, bij een minimum van zes deelnemers.