Else Beekman
Deze periode van zeven dagen staat bekend om de grote hoeveelheid processies waarbij de passie, en de dood en opstanding van Jezus Christus worden uitgebeeld. Toch zijn er ook een aantal minder massale, maar daardoor niet minder belangrijke rituelen, die opvallend zijn en steeds meer toeristen aantrekken. Ook zij willen deze rituelen leren kennen en beleven.
Contrast
Al heel lang – soms al vanaf de tijd voor Christus, de middeleeuwen of de tijd van Franco – worden er in steden en dorpen ieder jaar opvoeringen gedaan die eigenlijk niets met het christelijk geloof te maken hebben. De bekende processies staan in sterk contrast met de typische tradities van Asturië, León, La Rioja, Girona en Teruel.
Vrijlating van een gevangene
Ieder jaar mogen de burgers van de stad Logroño, op de ochtend van Goede Vrijdag vragen om de vrijlating van een gevangene uit de penitentiaire inrichting in de stad. Sinds 1997 is dit toegestaan (tijdens Semana Santa) in de hoofdstad van La Rioja, zij het onder zeer concrete voorwaarden: de verdachte moet het grootste deel van zijn straf al uitgezeten hebben, moet uit een open inrichting komen (derde graad), en mag geen ernstig delict hebben gepleegd. Als de vrijlating is goedgekeurd door de Ministerraad, draagt de broederschap een liggende Christus in een processie tot het gerechtsgebouw, waar de begenadigde gevangene wordt afgehaald, gekleed als broeder, om zijn identiteit te beschermen.
Het geluks-broodje
In Asturië brengen peetkinderen op Palmzondag hun peetouders takken of palmbladeren om ze geluk te wensen. Een week later, op Eerste Paasdag (de dag van de Opstanding) wordt dit gebaar door de peetouders beantwoord door hun peetkinderen een opmerkelijk cadeautje te schenken: de ‘bollu’. Dit is een broodje van bladerdeeg, gevuld met amandelen en bedenkt met eigeel en versierd met allerlei kleurige details.
‘We gaan joden doden’
Deze typische uitspraak hoor je veel in de provincie van León bij het aanbreken van Semana Santa, vooral in de regio van Bierzo. Deze zin wordt de hele week herhaald, als de Leonezen zich naar de bars in de stad begeven om limonada casera te drinken. Dit is wijn met suiker, verschillende vruchten en kaneel, wat joods bloed moet voorstellen. Dit gebruik dateert uit de middeleeuwen.
Oorsprong
Er doen vele verhalen de ronde over de oorsprong van dit gebruik. Het meest voorkomende verhaal is dat aan het einde van de twaalfde eeuw, de vorsten Alfonso de 8e van Castilla en Pedro de 2e van Aragón de jodenwijken in León overvielen, waardoor de joden moesten vluchten en zo gedwongen werden zich in de stad te vestigen. Halverwege de 14e eeuw was de Leonese edelman Suero van Quiñones geld verschuldigd aan een joodse geldschieter in de stad. Om zijn schuld niet te hoeven afbetalen, hitste hij de burgers op om af te rekenen met de joden, aan wie ze de schuld gaven van de dood van Jezus. In de nacht van witte donderdag op goede vrijdag ging Quiñones samen met anderen naar de joodse wijk en doodde daar vele mensen, inclusief de geldschieter, om vervolgens zijn dood met veel wijn te vieren.
De dans des doods
In Verges, in de gemeente Gerona, wordt op Goede Vrijdag een van de vreemdste spektakels van Semana Santa gevierd. Vijf personen, verkleed als skeletten, dansen op macabere wijze op het geluid van een trom. Twee van hen zijn volwassenen met een zeis en een vlag, de andere drie zijn kinderen die een schaal met as dragen en een klok Deze processie is een herinnering aan de angst en de voortdurende aanwezigheid van de dood en stamt uit tijden waarin de zwarte pest heerste. Op de een of andere manier was de hoop van het christendom een triomf op de dood. Deze naargeestige traditie gaat terug tot de 14e eeuw, toen onder het volk de pest uitbrak, wat gezien werd als een straf van Hogerhand.
Romper la hora (‘de tijd breken’)
Deze traditie uit Teruel wordt internationaal geroemd onder toeristen. Tegen het middaguur van Goede Vrijdag, komen de inwoners van de stad in stilte op het plein bij elkaar. Met ritmische tromgeroffel als enig geluid wachten allen op het slaan van de kerkklok die aangeeft dat het twaalf uur is. Op dat moment versterken de trommels hun geroffel, wat het geheel tot een uniek en indrukwekkend spektakel maakt. Maar pas op dat je de stilte niet voortijdig verbreekt, want dan zorgen ze wel dat je je mond houdt. Zie de video op deze pagina voor een uitleg van deze traditie.
Eerbetoon aan de duivelin van Orihuela
Op Stille Zaterdag wordt in het plaatsje Orihuela, in de gemeente Alicante, “het kruis van de boeren” gevierd, ook bekend als “de Duivelin van Orihuela”, een processie die wordt gehouden sinds 1695. Deze optocht wordt geleid door een groot kruis omringd door enkele wolken met engeltjes erop, daaronder een wereldbol en onderaan twee akelige figuren: een skelet en een beeld van Satan met de vleugels van een vleermuis en vrouwelijke borsten, ook wel: de duivelin. In opdracht van de boeren maakte kunstenaar Nicolás de Bussy dit beeld van de overwinning van het kruis op de wereld, de dood (het skelet) en de duivel (de duivelin). Door de aanwezigheid van de duivelin, mag de optocht bij geen enkele kerk of kapel van de stad naar binnen.