Else Beekman
Een heuvelrug herstellen na een verwoestende bosbrand of een bos vol invasieve acacia’s weer terug naar zijn oorsprong brengen kost soms enkele decennia. Een periode waarin het gebied niet beschermd is. Een burgerinitiatief voor natuurherstel in Galicië wil daar verandering in brengen en heeft hiertoe genoeg handtekeningen opgehaald. Het wetsvoorstel belandde zodoende in het regionale parlement op tafel.
Een volkswetsvoorstel, in het Spaans een Iniciativa Legislativa Popular (ILP), heeft in Galicië 10.000 handtekening nodig. De initiatiefnemers haalden er tot 10 november echter bijna 12.000 op en leverden die in bij het parlement in Santiago de Compostela. De extra handtekeningen kunnen zonodig als buffer dienen voor het geval een deel ongeldig blijkt, vertelde Joám Evans aan persbureau EFE. Evans is directeur van de Fundación Montescola, de stichting die het project coördineert.
Het voorstel wordt gesteund door een comité van milieuorganisaties en buurtgemeenschappen die in Galicië samen eigenaar zijn van bossen en heidegronden (comunidades de montes). Ook Greenpeace en Ecologistas en Acción staan achter het initiatief.
Bescherming voor natuur die nog niet af is
Beschermde natuurgebieden liggen er doorgaans nog goed bij. Maar voor gebieden die om welke reden dan ook aan het herstellen zijn, bestaat geen aparte status. Volgens Evans is dat vreemd, omdat herstel duurder en ingewikkelder is en veel langer duurt dan iets bewaren dat al in goede staat is. Een inheems bos dat overwoekerd is door acacia’s heeft soms meer dan honderd jaar nodig om te herstellen, zegt Evans.
Uit het voorstel ontspruit daarom een nieuwe categorie: Áreas de Restauración Ecológica (gebieden voor ecologisch herstel). Deze gebieden hebben schade opgelopen door bosbranden, invasieve soorten, menselijke activiteiten of andere oorzaken.
Elk gebied krijgt een bindend herstelplan waarin de doelen, de geplande werkzaamheden en de manier waarop men de voortgang volgt, staan. In dit plan staat ook welke activiteiten zijn toegestaan, welke alleen onder voorwaarden mogen en welke verboden zijn. Daar komen nog belastingvoordelen bij en voorrang bij publieke subsidies voor natuurherstel.
Volgens het wetsvoorstel kunnen, naast de Galicische overheid, ook gemeenten, grondeigenaren en comunidades de montes zo’n gebied voordragen. Op zee geldt hetzelfde voor vissersverenigingen.
Een stap verder dan Europa
Waar Europa ook aan natuurherstel werkt, kennen de Europese regels geen beschermingsstatus zoals in het Galicische voorstel. De Europese natuurherstelverordening uit 2024 verplicht lidstaten om vóór 2030 herstelmaatregelen te nemen voor minstens 20 procent van het land- en zeegebied van de EU. Spanje stuurde eind augustus een concept van zijn nationale herstelplan naar Brussel.
Evans spreekt van grote juridische onzekerheid voor gebieden in herstel en hoopt dat er dankzij de verordening meer geld naar herstelprojecten gaat. Maar niets garandeert dat een gebied na alle moeite en investeringen een paar jaar later niet opnieuw achteruitgaat. Bijvoorbeeld door andere activiteiten, of simpelweg doordat niemand er meer naar omkijkt.
Parlement moet nu over het voorstel stemmen
Na controle van de handtekeningen, begint het debat in het Galicische parlement over het voorstel. Eerst stemmen de afgevaardigden of ze het in behandeling nemen. Zo ja, dan volgt de gewone procedure, net als bij elk ander wetsvoorstel.
De initiatiefnemers spraken al met verschillende fracties en willen die gesprekken voor het debat afronden. De partijen die ze tot nu toe zagen, beloofden volgens Evans voor behandeling te stemmen. Ze kwamen ook met verbetervoorstellen, waar de initiatiefnemers helemaal voor open zeggen te staan.
Het initiatief wordt ook door natuurorganisaties buiten Galicië met interesse gevolgd. Binnen de Alianza para la Restauración de la Naturaleza, een landelijke coalitie, zijn de verwachtingen hoog. Evans denkt dat andere Spaanse regio’s vergelijkbare regels gaan verkennen. Niet alleen een eigen beschermingsstatus, maar ook steun en prikkels voor herstelprojecten.
Komt de wet er, dan kan een zwartgeblakerde helling in Galicië straks een officieel herstelgebied worden, met een plan en regels die ervoor zorgen dat het groen ook echt terugkomt.