Else Beekman
Boeren in de Axarquía slaan alarm. Het gezuiverde afvalwater waarmee ze hun avocado’s en mango’s besproeien, is zo zout dat de bomen doodgaan. Volgens de boerenvereniging ADAX gaat het om miljoenenverliezen in een streek waar de subtropische teelt goed is voor 10 procent van het regionale bbp.
In het kort
- Boeren in de Axarquía melden dat gezuiverd afvalwater met te veel zout hun avocado- en mangobomen laat verdrogen.
- De hoge zoutconcentratie ontstaat door zeewater dat de riolering van zuiveringsinstallaties in het gebied binnendringt.
- Volgens ADAX wijst 80 procent van de boeren dit water af, en zijn de eerste percelen met avocado’s al opgegeven.
- De Junta de Andalucía investeerde 43 miljoen euro in de infrastructuur, maar boeren zeggen dat leidingen het probleem niet oplossen.
Bladeren verbranden, takken breken
Alfredo, boer in de Axarquía en lid van de Asociación Agraria en Defensa de la Agricultura de la Axarquía (ADAX), ziet het bij zijn eigen bomen gebeuren. Eerst verdrogen de bladpunten, dan verbranden ze helemaal, en uiteindelijk sterft de hele boom. “Met alleen dit gezuiverde afvalwater is de avocado ten dode opgeschreven”, zegt hij tegen El Debate. Een van de zwaarst getroffen percelen is inmiddels helemaal opgegeven.
Een andere boer, Víctor, beschrijft hoe een tak zo droog is dat hij breekt als stro. “Het is zo dor als haardhout en vuurgevoelig, want het brandt als stro”, zegt hij. Een derde ADAX-lid, José, zegt een kwart van zijn bomen al kwijt te zijn en probeert de rest te redden.
Waarom zoveel zout in het water?
Het probleem zit in de herkomst van het water. In de rioolstelsels van de zuiveringsinstallaties in Vélez-Málaga en Algarrobo dringt zeewater binnen. Daardoor is het gezuiverde afvalwater dat daarna naar de akkers gaat, veel te zout. Avocado’s zijn daar extra gevoelig voor. Onderzoek van het Andalusische landbouwinstituut IFAPA bevestigt dat de avocado een van de meest zoutgevoelige fruitbomen is.
Naast het zout melden de boeren nog een probleem: het water in de bassins waarin het wordt opgeslagen, is niet goed behandeld. Er ontstaan algen en zelfs wormen. “Daarmee kun je niet besproeien”, klaagt een van hen.
Zoetwater is er wel, maar het bereikt de akkers niet
Frustrerend genoeg is er dit moment relatief veel zoetwater beschikbaar. Dat klinkt raar met het stuwmeer van La Viñuela, de belangrijkste waterbron van de streek, dat zich half augustus op 87 procent van zijn capaciteit bevindt. Het is een groot verschil met de crisisjaren van 2023 en 2024 toen het meer bijna leegliep. Het probleem is echter dat de leidingen waarmee dat schone water wordt aangevoerd, op dezelfde route lopen als het afvalwater en zich daarmee vermengen. “We hebben infrastructuur nodig”, zegt Alfredo daarover.
Boeren willen oude regels terug
ADAX vraagt om terugkeer naar de watertoewijzing van vóór het droogtedecreet: 6.000 kubieke meter per jaar, in plaats van de huidige, lagere hoeveelheden. De vereniging pleit er bovendien voor om gezuiverd afvalwater en regulier water in aparte leidingen te scheiden, zoals de Europese regels voorschrijven. Boeren zeggen ook nu al bodemverontreiniging te zien en vrezen dat het grondwater eveneens is aangetast.
De Junta de Andalucía stak volgens El Debate 43 miljoen euro in infrastructuur voor gezuiverd afvalwater, maar dat is volgens ADAX niet de kern van het probleem. Onderzoeker Iñaki Hormaza van het CSIC erkent dat gezuiverd afvalwater een rol moet spelen in de landbouw, maar zegt dat er beter gekeken moet worden hoe het gemengd wordt met andere waterbronnen om schade te voorkomen.
Voor boeren als Alfredo is de conclusie voorlopig hard: “We zijn onze avocado’s kwijt, we hebben het moeten opgeven, want dit is de ruïne.”