Else Beekman
PP-leider Alberto Núñez Feijóo belooft krakers binnen 48 uur uit je huis te laten zetten als hij premier wordt. Maar kan hij die belofte wel maken? Die termijn staat nergens in de Spaanse weg. Wat kun je als eigenaar nu al doen als er okupas (Spaans voor krakers) in je woning zitten? En wanneer zijn mensen eigenlijk krakers en waar ligt de grens van wat de politie mag?
Spanjaarden kunnen op 29 november een nieuwe regering kiezen. Direct na de aankondiging van deze vervroegde verkiezingen door premier Pedro Sánchez barstte de campagne los. Zondag, tijdens een bijeenkomst in Barcelona, beloofde Feijóo een nieuwe wet tegen kraken, met een uitzettingstermijn van 48 uur. “Fuera en 48 horas, sí o sí” (eruit in 48 uur, hoe dan ook), zei hij. De uitwerking legt hij bij Xavier García Albiol, burgemeester van Badalona en kandidaat voor de provincie Barcelona, meldt persbureau EFE.
Tot een nieuwe wet na de verkiezingen een meerderheid in het Congres krijgt, geldt de huidige wetgeving. En die is behoorlijk ingewikkeld.
Hoe vaak komt kraken voor?
Kraken als onderwerp krijgt veel aandacht in Spanje, terwijl het aantal aangiften daalt. In 2025 telde het Spaanse ministerie van Binnenlandse Zaken 14.875 gevallen. Dat was een daling van ruim 9 procent ten opzichte van een jaar eerder. In Catalonië werden met 5.913 de meeste aangiften gedaan, bijna 40 procent van het totaal. Andalusië volgt met 1.909 gevallen, daarna de regio Valencia met 1.805 en Madrid met 1.269.
Volgens het ministerie gaat het om relatief weinig gevallen waarbij iemands eigen woning wordt bezet. De meeste zaken gaan over leegstaande huizen.
De Spaanse wet kent twee soorten kraken
Het Spaanse wetboek van strafrecht kent in dit opzicht twee verschillende delicten.
Het eerste is allanamiento de morada, huisvredebreuk. Iemand gaat zonder toestemming een woning binnen of blijft op een plek waar een ander officieel woont. Dat kan ook een tweede huis zijn. De voorwaarde hier is dat de eigenaar kan aantonen dat hij het echt als privéwoning gebruikt, ook al woont hij er niet het hele jaar.
Op huisvredebreuk staat zes maanden tot twee jaar cel. Komt er geweld of intimidatie bij kijken dan loopt dat op tot één tot vier jaar cel en een boete.
Het tweede is usurpación. Dan gaat iemand zonder toestemming een pand binnen dat geen woning van iemand is. Dan gaat het om een leegstaand huis. Hierop staat in principe alleen een geldboete. Behalve als er geweld of intimidatie bij komt kijken, dan wordt dat één tot twee jaar cel.
Sneller naar de rechter sinds 2025
Sinds 3 april 2025 kunnen zowel allanamiento als usurpación via een snelrechtprocedure worden behandeld krachtens de Ley Orgánica 1/2025. Een zaak moet daarvoor wel aan de wettelijke voorwaarden voldoen. Dat betekent dus niet dat elke kraakzaak binnen een paar dagen is opgelost en een vaste termijn om je huis terug te krijgen bestaat ook niet.
Binnen 48 uur de politie waarschuwen?
Veel mensen in Spanje denken dat de politie krakers binnen 48 uur zonder tussenkomst van een rechter mag uitzetten. Maar die grens staat niet in de wet. Huisvredebreuk (allanamiento) is volgens juristen een delict dat zolang voortduurt als de krakers in een woning blijven. Kan de eigenaar dat aantonen, dan kan er sprake zijn van een delict op heterdaad.
De politie mag niet zomaar zonder rechterlijk bevel naar binnen. Als de bewoners papieren laten zien, zoals elektriciteitsrekeningen of een huurcontract, moeten agenten alsnog de situatie inschatten. Een paar rekeningen bewijzen nog niet dat iemand er mag wonen. Bovendien is het niet aan de politie om een conflitc over het gebruiksrecht van een woning te beslechten. Is er geen sprake van heterdaad, of kan dat niet worden vastgesteld, dan volgt de gang naar de rechter.
Wel stelde het ministerie van Binnenlandse Zaken in september 2020 een protocol op voor de Nationale Politie en de Guardia Civil. Daarmee kunnen agenten bij een delict op heterdaad direct ingrijpen, zonder op een rechter te wachten. De belangrijkste vraag blijft dus elke keer of er sprake is van heterdaad.
Bieden de krakers aan om zelf de energierekeningen te betalen? Ga daar niet op in. Die betalingen kunnen later worden gebruikt om hun verblijf te rechtvaardigen.
De route via de civiele rechter
Sinds een wetswijziging uit 2018 kunnen particuliere eigenaren ook via een versnelde civiele procedure hun woning terugvorderen. Dat geldt eveneens voor organisaties zonder winstoogmerk en overheden met sociale huurwoningen. In sommige gevallen kan de eigenaar vragen om de woning direct terug te krijgen. Neemt de rechter dat verzoek in behandeling, dan krijgen de bewoners vijf dagen om een geldige titel te laten zien. Lukt dat niet, dan kan de rechter bepalen dat de woning terug moet naar de eigenaar.
Een wanbetaler is geen kraker
In de discussies over krakers in Spanje worden krakers vaak verward met huurders die niet meer betalen. In Spanje wordt zo iemand aangeduid een inquiokupa genoemd. Feitelijk gaat het om een wanbetaler. Die kwam met toestemming binnen, maar stopte met betalen of vertrok niet toen het contract afliep. Omdat de bewoner legaal binnenkwam, is er geen sprake van allanamiento of usurpación. De eigenaar moet dan meestal via de civiele rechter een uitzetting wegens wanbetaling of het aflopen van een huurcontract aanvragen.
En het nieuwe huurdecreet?
Ook de regering-Sánchez kwam deze maand met nieuwe regels. Deze werden gepresenteerd als berscherming van kwetsbare huishoudens en kwam na alle commotie in het land rond de uitzetting van de bejaarde Maricarmen in Madrid. Het nieuwe huurdecreet van 6 oktober verandert alleen niets aan de strafbaarheid van kraken of aan de snelrechtprocedure. Wel worden kwetsbare huurders zonder ander onderdak tot eind 2030 beter tegen ontruiming of uitzetting beschermd. Betaalt zo’n huurder niet, dan krijgt de overheid twee maanden om een andere woning te vinden of de achterstand te betalen.
Organisaties van gedupeerde eigenaren zijn kritisch en vinden dat deze regel eigenaren te weinig beschermt. Het decreet moet nog door het parlement worden bekrachtigd.