Else Beekman
Ondergelopen campings in Oliva, mensen op daken in Pego, overstroomde boerderijen in de Terres de l’Ebre. De afgelopen weken heeft noodweer opnieuw veel schade aangericht aan de Spaanse oostkust. Schade die in de miljarden loopt. Zou Spanje niet meer aan preventie kunnen doen en wat zou het kosten om die schade te voorkomen?
Begin oktober was het zuiden van Catalonië aan de beurt. In delen van de provincie Tarragona viel in tien uur meer dan 200 liter regen per vierkante meter. Achttien mensen moesten uit hun auto worden gehaald. In Ulldecona, in de Terres de l’Ebre, liepen stallen onder en verdronken dieren. De Catalaanse regering trok 75 miljoen euro uit als eerste noodhulp.
Dit weekend kwam DANA Adam. In Cabrera de Mar, ten noorden van Barcelona, sleurde het water een vrouw mee. Hulpdiensten vonden haar lichaam zondag in zee. De afgelopen nacht kregen de Safor en de Marina Alta de zwaarste klappen. In Forna viel volgens de weervereniging Avamet meer dan 700 liter. In Pego zaten bewoners op hun daken te wachten op een helikopter en in Oliva moesten zo’n tweeduizend mensen van zeven campings worden geëvacueerd.
Het noodweer domineert het Spaanse nieuws tien dagen voor de tweede verjaardag van de DANA van Valencia. Die kostte aan meer dan tweehonderd mensen het leven.
Wat noodweer Spanje kost
Na de overstromingen, als de modder eenmaal is weggeruimd, komen de kosten. Wat het eindbedrag voor deze herfst wordt, moet nog blijken. Eerdere rampen geven wel een idee.
De DANA van Valencia is het duidelijkste voorbeeld. Alleen het publieke verzekeringsfonds Consorcio de Compensación de Seguros rekent voor die ene ramp op een uitbetaling van 4,8 miljard euro. De totale schade ligt nog veel hoger. Ook de zeven stormen die eerder dit jaar Andalusië en Extremadura troffen, kostten veel geld. Alleen de publieke kosten waarvoor Spanje steun aanvroeg bij de EU, komen al uit op 1,8 miljard euro.
Kijk je naar al het extreme weer samen, dus ook naar hitte en droogte, dan gaat het om nog grotere bedragen. MITECO noemt in zijn voorstel voor een nationaal klimaatpact 12 miljard euro schade in 2025 alleen.
En wat kost voorkomen?
Daar staat tegenover wat Spanje aan overstromingspreventie uitgeeft. De officiële plannen voor de periode tot en met 2027 trekken voor heel Spanje ongeveer 2 miljard euro uit, verspreid over zes jaar. De bouwsector gaat uit van een bedrag van ruim 3,3 miljard. Eén ramp zoals die in Valencia kost meer dan alle geplande preventie samen.
Branchevereniging Seopan gaat uit van zo’n 19 miljard euro in tien jaar alleen voor overstromingen. Dat bedrag is onder meer bedoeld voor betere afwatering in steden, het moderniseren van dammen en beschermende werken. De organisatie vertegenwoordigt bouwbedrijven en heeft dus ook belang bij die investeringen. Volgens hetzelfde rapport wonen 2,7 miljoen Spanjaarden in overstromingsgebied, van wie ruim 473.000 in gebieden met een hoog risico.
Internationaal onderzoek wijst uit dat preventie zich meestal terugverdient. Herverzekeraar Swiss Re vergeleek wereldwijd maatregelen tegen overstromingen. De baten zijn volgens die studie twee tot zeven keer zo groot als de kosten, meldt Funds Society. Een specifieke berekening voor Spanje bestaat nog niet.
Van plan naar uitvoering
In Valencia trekt het ministerie voor preventie in het getroffen gebied voorlopig 530 miljoen euro uit. Dat gaat naar waterwerken in de barrancos, overstroombare zones en herbebossing. Het eerste grote project, het kanaliseren van de barranco van La Saleta, kreeg deze zomer groen licht voor ruim 132 miljoen euro. De Valenciaanse regionale regering wil verder gaan en diende een eigen plan van 2,4 miljard euro in, met onder meer een nieuwe dam.
Tussen plan en uitvoering zit vaak veel tijd. Een jaar na de ramp zagen deskundigen verbeteringen in waarschuwingssystemen en voorlichting. De beschermende werken lagen volgens hen echter nog grotendeels stil, schreef Euronews vorig najaar. Sindsdien zijn de eerste grote werken goedgekeurd.
Minder regen, maar heftiger buien
Volgens MITECO zijn stortregens en DANA’s in vijf jaar tijd met 15 procent toegenomen. De paradox is dat er in totaal minder regen valt, maar dat er vaker korte, extreme buien zijn. Bovendien warmt het Middellandse Zeegebied zo’n 20 procent sneller op dan het wereldgemiddelde.
Ook AEMET stelt vast dat het op minder dagen per jaar regent, maar met meer kracht. Aan de oostkust komen stortregens vaker en heftiger voor, terwijl droge periodes in het zuiden langer duren, meldde Ecoticias over de klimaatanalyse van de weerdienst. Dat kan grillig uitpakken, zo tonen twee recente oktobermaanden. Oktober 2024 was de natste ooit gemeten, oktober 2025 de op een na droogste van deze eeuw.
Het weer alleen bepaalt niet de omvang van de schade alleen. Begin oktober wees AEMET-woordvoerder Rubén del Campo er op dat een DANA niet altijd tot zware schade leidt. Het ligt ook aan in welke mate de bevolking eraan is blootgesteld en of de getroffen bevolking als kwetsbaar geldt. Dat geeft wel te denken in een land waar 2,7 miljoen mensen in overstromingsgebieden wonen.