Else Beekman
Drie yoghurtjes per dag was volgens Maria Branyas zelf het geheim van haar lange leven. De Catalaanse vrouw uit Olot werd 117 jaar en was tot ze in augustus 2024 overleed de oudste levende mens ter wereld. Twee Spaanse onderzoekers bestudeerden haar lichaam tot op celniveau. Hun antwoord over haar geheim ligt iets ingewikkelder dan drie yoghurtjes: een positieve houding blijkt ook van invloed te zijn.
Als kind at Branyas yoghurt als middel voor de darmen, die haar moeder kocht bij de apotheek. Ze moest er elke dag drie eten en die gewoonte hield ze haar hele leven vol. Kort voor haar dood vertelde ze in een interview dat zuivel haar geheim was. Ze noemde het merk La Fageda dat ze at, en dat verkocht de maanden daarna 5 procent meer, schrijft ElDiario.es.
Geneticus Manel Esteller moet erom lachen. “Was het maar zo eenvoudig,” zegt hij. Met Eloy Santos onderzocht hij ruim twee jaar lang het genoom van Branyas. Het team nam monsters van speeksel, bloed, urine en ontlasting, en sprak geregeld met haar en haar familie. De resultaten verschenen in 2025 in het vakblad Cell Reports Medicine. Nu is er ook een boek over: Historia de una supercentenaria (RBA, 2026), ‘Het verhaal van een supereeuweling’.
Een leven vol tegenslag
De in 1907 in San Francisco geboren Branyas had geen makkelijk leven. Op de terugreis naar Catalonië stierf haar vader aan tuberculose. Zelf viel ze op het schip en werd ze doof aan één oor. Later overleefde ze de Spaanse griep en de Spaanse Burgeroorlog. Na haar 110e kreeg ze zelfs nog covid, en ook daar kwam ze doorheen. Uiteindelijk overleed ze vredig in haar bed, zonder ernstige ziekte en met nog steeds een helder hoofd.
Veel kleine prijzen
“Ze won niet de hoofdprijs in de loterij,” zeggen de onderzoekers. “Ze won heel veel kleine prijzen.” Branyas had goede genen, een stofwisseling die zich makkelijk aanpaste en een sterk afweersysteem. Dat systeem onthield eerdere infecties goed en sloeg niet op hol, zoals bij veel ouderen gebeurt.
Ook haar darmflora was opvallend en daar komen de yoghurtjes alsnog bij kijken. “Veel zuivel maakt je niet onsterfelijk, maar het helpt wel,” zegt Esteller. In de maag wordt volgens hem het afweersysteem getraind.
Het lichaam van Branyas was biologisch fors jonger dan haar leeftijd in jaren. Ze zou biologisch gezien een leeftijd hebben van 97 jaar, twintig jaar jonger dan de leeftijd in haar paspoort. Uit de eerste resultaten, waarover inspanje.nl eerder schreef, kwam een verschil van zeventien jaar. ElDiario.es noemt nu een biologische leeftijd van 97 jaar, twintig jaar jonger dan haar echte leeftijd.
Tegelijk droeg ze ook duidelijke tekenen van ouderdom mee. De uiteinden van haar chromosomen waren heel kort, wat een klassiek kenmerk is van veroudering. Ook een deel van haar witte bloedcellen was sterk verouderd. Esteller spreekt daarom van een opvallende dubbelheid: extreme ouderdom en gezond oud worden, tegelijk in één lichaam.”
Gewoontes tellen voor de helft
Volgens Esteller bepalen je gewoontes voor zo’n 50 procent hoe oud je wordt. Branyas at gezond, bewoog en ging tot kort voor haar dood nog wandelen. Ze had bovendien een actief sociaal leven en was altijd omringd door familie. “Gewoon onder de mensen zijn en positief blijven is veel belangrijker dan we denken,” aldus Esteller.
Ook de omgeving speelt mee. Wie in extreme hitte of een sterk vervuilde plek woont, leeft gemiddeld korter, hoe goed die ook voor zichzelf zorgt.
Niet onkwetsbaar
Maar ook Branyas was niet onsterfelijk. Haar genen vertoonden een variant die het risico op dementie verhoogt. Verder had ze waarschijnlijk een vorm van leukemie gekregen als ze langer had geleefd. Volgens Esteller ligt de grens van het menselijk lichaam op dit moment rond de 120 jaar.
Branyas was een uitzondering, maar honderd worden is in Spanje steeds minder bijzonder. Begin 2024 telde het land 16.902 honderdplussers, van wie ruim acht op de tien vrouw. Het statistiekbureau INE verwacht dat dat aantal de komende vijftig jaar met een factor dertien groeit
Volgens Santos staat het onderzoek naar veroudering nog in de kinderschoenen. Ouderdom geldt niet als ziekte, en daarom mogen er geen medicijnen op gezonde mensen getest worden. Toch werken wetenschappers aan behandelingen die nabootsen wat genen zoals die van Branyas doen. Tot die tijd hebben de onderzoekers één simpel advies: wees positief, blijf bewegen en zorg zo goed mogelijk voor jezelf.