Else Beekman
Een inwoner publiceerde vorige week op Twitter een video van een vos die in het gebied ter hoogte van de Puente de los Franceses rondscharrelde. Dat dit dier hier rondloopt, is het gevolg van een natuurherstelprogramma van de Manzanares. Vijf jaar geleden werden de sluizen die het stroomgebied van de rivier opdeelden geopend.
Die sluizen stagneerden het water sinds de jaren vijftig om de rivier een ander uiterlijk te geven en voller te laten lijken op bepaalde punten in de stad. Een inwoonster vertelt in de krant El Confidencial: “Ze openden ze af en toe, maar het was walgelijk, de rivier had geen natuurlijke beloop, er waren veel insecten, stank van verrotting en zelfs af en toe lijkjes van ezels.” Alleen is de Manzanares geen Centraal-Europese rivier met overvloedig water, maar een rivier in het Middellandse Zeegebied die regelmatig te maken heeft met juist heel weinig water.
Plant- en diersoorten ontstaan
Nu stroomt het water weer waardoor het geosysteem het ontstaan van plant- en diersoorten heeft veroorzaakt. “Dit is de natuur zelf, het ecosysteem wordt alleen gereguleerd als het correct wordt gedaan”, legt Santiago Martín Barajas van Ecologistas en Acción uit aan El Confidencial. In amper een jaar tijd verschenen er eilandjes in de rivier en in 2021 loopt er een vos door een park in de Spaanse hoofdstad.
Sommigen denken dat de oorsprong van deze oase van natuur het product is van het initiatief om de rondweg M-30 ondergronds te maken en het Madrid Río-park te realiseren. “De werken zijn helemaal niet gemaakt met het welzijn van het milieu voor het oog, alleen voor het welzijn van de mens. Deze granieten constructies belemmeren in feite het regenwater dat de rivier bereikt als het regent, waardoor verhardingen ontstaan ”, legt Guillermina Garzón van de milieugroep uit.
Wat voor de juiste regulering van het rivierwater en daarmee voor de stabiliteit van het ecosysteem heeft gezorgd, is het renaturatieplan dat Ecologists in Action in 2016 presenteerde. Sindsdien zijn er kleine eilanden gevormd die de stroming van het water bevorderen. Hier groeien nu populieren, wilgen of essen en de eilandjes worden bezocht door dieren zoals otters, vossen of grijze reigers.
‘Ongecultiveerde stedelingen’
Experts zien de Spaanse cultuur als een van de belangrijkste problemen met betrekking tot milieuproblemen. “We hebben geen opvoeding die is gericht op respect voor de natuur”, zegt Garzón. De geoloog legt uit dat Spaanse rivieren semi-aride zijn, wat meer inspanning en werk in de gebieden met zich meebrengt. Daarbij komt dat “het werk van de boer in achting is gedaald samen met het plattelandsleven. Dit veroorzaakt een gebrek aan interesse in zaken als milieubehoud. Nu realiseren we ons dat dit de enige oplossing is die we hebben. Of we zorgen voor de aarde, of we stevenen af op een ramp.”
Bebouwing in uiterwaarden
Momenteel handhaaft de rivier een constante van twee kubieke meter water per seconde, hoewel dat na Filomena bijna een maand lang toenam tot meer dan 16 m3. Er is geen boom omgewaaid. “Hieruit blijkt dat de vegetatie geen gevaar vormt voor overstromingen. Integendeel. Bomen kunnen vaak rampen voorkomen. Ze consolideren de rivierbanken en organiseren het stroomgebied. Het probleem is dat er wordt gebouwd in de uiterwaarden. Het deel dat in het regenseisoen kan overstromen. Je kunt daar wel een park plaatsen en op een gecontroleerde wijze vee plaatsen, maar geen gebouwen”. Tegenwoordig is een groot deel van de uiterwaarden van Manzanares bebouwd, maar het water wordt gecontroleerd door de stuwmeren Pardo en Manzanares El Real, dus echt gevaar op overstromingen levert dat niet op.
Natuur in de stad
Of dat in de toekomst verandert, valt nog te bezien. De bebouwing op de oevers die beveiligd wordt met stuwmeren en dijken, bezorgt deels een vals gevoel van veiligheid. Toch kunnen Madrilenen en bezoekers van de stad op dit moment genieten van de natuur zonder de stad te verlaten.