Else Beekman
Bewoners van het buurtschap San Ambrosio in Barbate (Cádiz) vrezen onteigening door de aanleg van een rivierpark. Dat park is onderdeel van het omstreden megaproject Trafalgar-San Ambrosio. Het is de zoveelste episode in een dossier waar milieuorganisatie Ecologistas en Acción al sinds 2022 tegen strijdt, onder meer vanwege een gebrekkige waterhuishouding en de aantasting van beschermd natuurgebied.
Het gaat om een toeristische megaurbanisatie van zo’n zeventig hectare tussen het Parque Natural de La Breña en Caños de Meca en Zahora. In zijn laatste versie kreeg het project een rivierpark van 200.000 vierkante meter langs de beek San Ambrosio. Bewoners in het gebied hebben inmiddels kennisgevingen ontvangen over mogelijke onteigening van hun grond.
Veel van hen wonen er al generaties. “Veel mensen die hier wonen, hebben hier altijd al gewoond, het zijn mensen van het platteland die hier geboren zijn, met huizen van kalkmortel en steen,” vertelt bewoner Óscar Quintas. Hij erkent dat de woningen illegaal zijn, maar wijst erop dat de bewoners wel eigendomsakten hebben en belasting betalen. Zijn eigen bewoningsvergunning dateert uit 1989. Toch dreigt nu onteigening, terwijl basisvoorzieningen nog altijd ontbreken.
Een boekhoudkundige truc?
Voor veel bewoners en voor Ecologistas en Acción is het rivierpark vooral een manier om de bebouwingsdichtheid van het project op papier te verlagen. Het rapport bij de vierde goedkeuringsronde van het plan vermeldt zwart op wit dat de bebouwingsdichtheid van de sector wordt teruggebracht dankzij de aanwijzing van het gebied als algemeen territoriaal systeem “Rivierpark San Ambrosio”.
Volgens de Vereniging van Buurtbewoners Costa de la Luz de Zahora gaat het om historische buurtschappen die de gemeente al jaren laat groeien. Toch waren die buurtschappen al voor regularisatie opgenomen in het geldende plan van 1995. “Na meer dan dertig jaar hadden ze allang geregulariseerd moeten zijn,” stelt de vereniging. Die vraagt zich bovendien af waarom de gemeente niet gewoon elders extra bebouwing toestond, in plaats van de rust en eigendommen van de huidige bewoners op het spel te zetten.
Ecologistas en Acción wijst er bovendien op dat de bedding van de beek San Ambrosio als openbaar hydraulisch domein al beschermd en publiek is. Bovendien plaatst de gemeentelijke plankaart de woningen juist buiten het rivierpark. Ook is er volgens de organisatie geen rechtvaardiging om al te starten met onteigeningsprocedures op basis van een plan dat nog niet definitief is goedgekeurd. Als extra complicatie geldt de oever van de beek als streekpark, gedeeld met de gemeente Vejer, waardoor Barbate er niet alleen over kan beslissen.
Burgemeester: “Woningen worden niet geraakt”
Burgemeester Miguel Molina benadrukt in Diario de Cádiz dat bestaande woningen niet worden geraakt. Hij zegt: “aan de woningen die al in het gebied staan, verandert het plan niets, en ze zullen verenigbaar zijn met het gebruik.” Quintas nuanceert dat beeld: de kennisgevingen reiken volgens hem soms tot aan het terras of de voordeur, of nemen meer grond in beslag dan verwacht. “Ik denk dat ze niet eens willen onteigenen, maar ze hebben het onteigeningsdossier nodig om alles in gang te zetten,” zegt hij.
Molina stelt dat de planning simpelweg de richtlijnen van het regionale ruimtelijke plan POTA volgt. Die verplicht ontwikkelaars tot dit soort algemene voorzieningen, ook al ligt het gebied hier meer dan twee kilometer van het eigenlijke projectgebied. De ontwikkelaars zullen zelf een vergoeding van ongeveer 1,2 miljoen euro moeten betalen, aldus de burgemeester. Dankzij het project komt er volgens hem eindelijk geld beschikbaar voor riolering, afvalwaterzuivering en aansluiting in Zahora en San Ambrosio. Dat wordt ook in het nieuwe bestemmingsplan opgenomen. In het rivierparkgebied zelf zal volgens Molina niets gebouwd worden, alleen sanering van de oevers en eventueel herbebossing.
Buurtvereniging spreekt over ‘misbruik’ van algemene verplichting
De buurtvereniging van Zahora reageert scherp op de verwijzing naar het POTA: “Het POTA legt algemene systemen vast, maar wijst geen specifieke locaties of projecten aan.” Zo misbruiken de initiatiefnemers volgens de activisten een algemene verplichting om een project wit te wassen. Een project dat bovendien vooral een private ontwikkelaar uit Sevilla ten goede komt. Ook de bewering dat er niets gebouwd zal worden in het riviertraject wordt tegengesproken. Buiten het project om wordt er namelijk al een concertterrein aangelegd.
Al jaren strijd om waterhuishouding en verouderd bestemmingsplan
De kritiek op Trafalgar-San Ambrosio is niet nieuw. Ecologistas en Acción-El Enebro diende al drie keer klachten in tegen het project. De organisatie stelt dat het bestemmingsplan (PGOU) waarop het project is gebaseerd niet meer aansluit bij de huidige realiteit. Het dateert uit de bouwjaren voor de crisis. Zelfs burgemeester Molina zou inmiddels de procedure voor een nieuw algemeen bestemmingsplan zijn gestart. Daarin ziet de milieuorganisatie een impliciete erkenning dat het huidige plan niet deugt.
Een terugkerend twistpunt is de watervoorziening die volgens de activisten gebaseerd is op een illegale constructie. Ook de afvalwaterzuivering kende een bewogen geschiedenis. Eerst was er sprake van een grote septic tank voor 255 woningen en hotels. Toen kwam een pompstation in beeld gekoppeld aan een bovengemeentelijke zuiveringsinstallatie die er nooit kwam. Tot slot was er sprake van een eigen zuiveringsinstallatie die het gezuiverde water op de beek San Ambrosio zou lozen, zonder dat duidelijk is wie die zou aanleggen.
Ecologistas en Acción noemt het rivierpark San Ambrosio op zichzelf een waardevolle infrastructuur. Het park zou de biodiversiteit ten goede komen en een goede verbinding bieden tussen het natuurpark La Breña en de kust. Maar de organisatie waarschuwt dat het niet mag worden ingezet als instrument om elders schadelijke bebouwingsdichtheid te verkrijgen. Ook niet om verplichtingen die eigenlijk bij de gemeente liggen af te wentelen op omwonenden.