Else Beekman
November is nog niet begonnen of de Black Friday-aanbiedingen vliegen je om de oren. Overgewaaid uit de Verenigde Staten, en aangejaagd door ons van alle kanten bestokende en niet te mijden reclames, consumeren we ons suf. De belofte dat we ons met de aankoop van product x of dienst y beter zullen voelen en dat voor een prijs die nog nooit zo laag was, doet ons keer op keer onze pinpas of betaalapp tevoorschijn halen.
Op Black Friday zelf, dit jaar op 27 november, rennen we nog harder naar de winkel dan normaal, want wie wil die grote korting nu mislopen? We hadden product ‘x’ of dienst ‘y’ eigenlijk toch al nodig, vertellen we onszelf. Of we kopen juist dingen die we niet echt nodig hebben, want met 50% korting kun je zo’n elektrische boor of zo’n leuke trui toch echt niet laten liggen?
Voordelig kerstinkopen doen
In Spanje gebruiken veel mensen Black Friday waarvoor de dag in eerste instantie is bedoeld: voordelig kerstinkopen doen. En met de fors gestegen prijzen van de afgelopen jaren, is dat goed te begrijpen, want veel mensen zien zich genoodzaakt om op alles te bezuinigen. Hoge kortingen zijn dan meer dan welkom.
Afgezien van de normale uitverkoopperiodes en dagen als Black Friday en Cyber Monday wordt ons normale consumptiegedrag toch al flink gestimuleerd doordat vrijwel alle producten beperkt houdbaar zijn. Sommige artikelen lijken gemaakt te zijn om na een paar jaar gebruik stuk te gaan. Denk aan huishoudelijke apparaten of elektronische gadgets zoals smartphones en tablets. De meeste kleding overleeft het sowieso niet langer dan één seizoen. En dat is al veel, want trends wijzigen na een maand of twee, waarna kledingstukken achterin een kast of in de kledingcontainer verdwijnen.
Omdat niets te veel mag kosten en alles steeds goedkoper moet om de moordende concurrentie voor te blijven, worden mensen en hulpbronnen elders ter wereld uitgebuit en raken langzaam maar zeker uitgeput. Daarbij komt nog de massale uitstoot die met al die productie gepaard gaat.
Black Friday afschaffen?
Dat ons consumptiegedrag niet goed is voor de aarde is een wetenschap die tot steeds meer mensen doordringt. In 2022 bleek al een derde van alle Nederlanders te vinden dat Black Friday moet worden afgeschaft. Inmiddels is dat volgens een peiling van grondstoffenbedrijf Milgro zelfs meer dan de helft. Toch blijft de verleiding groot: ruim een derde stelt aankopen bewust uit tot de kortingsdagen.
In Spanje is Black Friday populairder dan ooit, maar ook daar groeit de twijfel. Volgens consumentenorganisatie OCU gaf vorig jaar 42 procent van de kopers toe dingen te hebben gekocht die ze niet nodig hadden, of meer te hebben uitgegeven dan gepland. En twee op de drie Spanjaarden denken dat winkels hun prijzen vlak voor Black Friday verhogen.
Buy Nothing Day en Green Friday
Vanuit het bewustzijn dat het kortingsfeest niet meer te rijmen valt met de huidige tijdsgeest en focus op duurzaamheid en energiebesparing bestaan al een paar jaar de initiatieven Buy Nothing Day en Green Friday. De eerste motiveert ons helemaal niets te kopen op Black Friday en Green Friday stimuleert om vooral bewust te kopen: alleen als je het echt nodig hebt en bovendien kiezen voor biologische en duurzame producten en bedrijven.
Om je te helpen van Black Friday een Feelgood en ook Green Friday te maken, hebben we de volgende tips verzameld waarmee je de wereld een klein beetje de goede kant op kunt helpen.
1. Koop niets
Een duidelijk statement tegen Black Friday is om helemaal niets te kopen. Gebruik de tijd die je anders in een of andere rij had doorgebracht bijvoorbeeld om na te denken over je koopgedrag in de rest van het jaar of om je oude oma op te zoeken. Wat heb je echt nodig en welke dingen koop je impulsief of uit nood om je beter te voelen? En voel je je vervolgens ook echt beter? Heb je echt die extra broek nodig of wordt je leven anders als je dat gezellige kleed voor op je bank laat liggen?
2. Koop duurzaam geproduceerde artikelen
“Met elke euro die je uitgeeft, stem je voor het soort wereld waarin je wilt leven”, is een mooie leidraad die je voor je koopgedrag op deze vrijdag kunt gebruiken. Besteed je je geld aan een kledingstuk dat ergens in Azië in elkaar is gezet door mensen onder twijfelachtige werkomstandigheden? Of geef je iets meer geld uit aan een duurzaam geproduceerde trui of broek die vaak ook veel langer meegaat?
3. Repareer dingen: MAKE SMTHNG
Volgens onderzoek is de consumptie van huishoudens, van voedsel en vervoer tot de spullen die we kopen, goed voor meer dan 60% van de wereldwijde uitstoot van broeikasgassen. Daarom willen initiatieven als MAKE SMTHNG hergebruik stimuleren door producten een tweede leven te geven of nieuwe dingen te maken van hergebruikt materiaal. De beweging is internationaal en organiseert evenementen waar mensen meer leren over de circulaire economie om het consumentisme en de impact ervan op het klimaat uit te dagen.
4. Kies voor refurbished
Is je telefoon of laptop echt aan vervanging toe dan kun je ook kiezen voor een refurbished exemplaar. Dat is eigenlijk een tweedehands apparaat dat is nagekeken, gerepareerd en schoongemaakt en dat je met garantie koopt. Op sites als Back Market vind je smartphones, tablets en laptops die er vaak nog als nieuw uitzien, maar waarvoor je een stuk minder betaalt. Ook bedrijven als PCComponentes, El Corte Ingès en Mediamarkt verkopen gereviseerde apparaten. Het grote voordeel is dat er niets nieuws voor gemaakt hoeft te worden.
5. Plant een boom
Onder de noemer Green Friday is er ook het initiatief van de Nederlandse stichting Trees for All, dat ‘nee’ zegt tegen Black Friday-deals en in plaats daarvan de aarde bomen teruggeeft. Vorig jaar deden meer dan 2.000 organisaties en consumenten mee. Bedrijven die zich aansluiten, bieden op Black Friday geen kortingsacties aan en doneren bomen aan de stichting. Maar ook als consument kun je zelf een boom laten planten via initiatieven als Tree-Nation, Plant-for-the-Planet España. Bomen van laatstgenoemde worden in Spanje geplant. Zo geef je iets terug aan de aarde in plaats van alleen maar te nemen.
6. Adopteer een hond of een ezel
Je kunt ook je geld aan immateriële zaken besteden. Waar je ook woont in Spanje, overal zitten de leukste en schattigste honden of katten op een nieuw baasje en een beter leven te wachten in overvolle asielen. In Zuid-Spanje is er ook opvang voor verwaarloosde ezels: El Refugio del Burrito, waar je een ezel kunt adopteren of adopteer een hond bij Fidelio. Of doneer geld aan goede dierendoelen zoals Animal Heroes, voor dieren in nood in ramp- en oorlogsgebieden, Todos los Caballos del Mundo of een lokaal asiel bij jou in de buurt.
7. Koop tweedehands of in charity-winkels
Misschien associeer je tweedehandskleding nog met muf ruikende winkeltjes in achterafstraatjes, maar tweedehandskleding is tegenwoordig hip. Kijk bijvoorbeeld eens op Vinted, de grootste online tweedehandskledingwinkel van Europa. Je kunt er zoeken op maat, staat, merk en kleur. Het is een eindeloze virtuele kast met tweedehands (merk)kleding van duizenden mensen in heel Europa. Of je verkoopt er zelf je ongebruikte items.
Een andere optie is om een kijkje te nemen bij charity shops. Diverse goede doelen runnen tweedehands (kleding)winkels en gebruiken de opbrengst voor het betreffende goede doel. Aan de Costa del Sol zijn dat bijvoorbeeld Cudeca en Stichting Debra, aan de Costa Blanca onder meer SAT Animal Rescue. Woon je verder landinwaarts? Dan vind je in heel Spanje winkels van Moda re-, de tweedehandsketen van Cáritas, en van Humana.
9. Kies voor een duurzame ervaring
In plaats van spullen kopen, kun je ook je geld steken in herinneringen. Die zijn sowieso duurzaam, want blijven altijd bij je zonder enige negatieve impact op de wereld. Neem je geliefde mee uit eten, maak een wandeling met een groep vrienden, of bel een vriendin om eens uitgebreid bij te praten. Wil je het dan geheel in de geest doen van de anti-Black Friday-beweging, kies dan bijvoorbeeld voor een vegan restaurant dat alleen gebruikmaakt van biologische, plantaardige en lokale producten en laat je verrassen, want vegan eten is veel meer dan kikkererwten, linzen en rauwe groenten.
10. Bankier duurzaam
Je staat er misschien niet direct bij stil, maar het geld dat je op je bank zet, wordt door die bank geïnvesteerd in bedrijven. En dat kunnen ook bedrijven zijn die zich totaal niet door duurzame keuzes laten leiden. Ethische banken doen dat wel. Die investeren niet in fossiele industrieën, maar in bedrijven die ecosystemen en natuurlijke leefgebieden, plant- en diersoorten en genetisch materiaal beschermen. Denk aan Triodos, die zit tegenwoordig niet alleen in Nederland en België, maar ook in Spanje. Een Spaans alternatief is Fiare Banca Etica, een coöperatieve bank die geld leent aan sociale en duurzame projecten. Op Mallorca kun je terecht bij Colonya, een van de laatste Spaanse spaarbanken.In Nederland kun je daarnaast kiezen voor ASN Bank, waarin sinds 2025 ook de Volksbank en SNS zijn opgegaan.
11. Doneer boodschappen bij de ‘Gran Recogida’
Geen koopjesjacht voor jezelf, maar extra boodschappen doen en die doneren aan de ‘Gran Recogida’, de grote voedselinzamelingsactie van de verenigde Spaanse Voedselbanken (FESBAL). Die valt dit jaar op 13, 14 en 15 november. Men hoopt het equivalent van 10 miljoen kilo voedsel op te halen, bedoeld voor zo’n miljoen mensen. Bij deelnemende supermarkten kun je de boodschappen direct doneren of je kunt geld doneren bij de kassa, waarvoor later eten wordt aangekocht. Online doneren tot eind december, via de website van de campagne of met Bizum. Voor de actie zijn zo’n 80.000 vrijwilligers nodig. Klik hier voor meer informatie.
12. Maak een wandeling en raap plastic op
Je kunt Black Friday ook gebruiken als excuus om een dagje de natuur in te gaan. Zoek een leuke wandeling uit en beloof jezelf daar heel bewust van te genieten. Voor een extra bewust tintje neem je een zak mee waarin je alle afval stopt dat je onderweg tegenkomt.