Else Beekman
Andalusië versterkt de controle op illegale bouw op het platteland met drones, satellietbeelden en nieuwe digitale hulpmiddelen. Drones worden al sinds 2024 ingezet om grondverzet, funderingen en verdachte nieuwbouw te detecteren. De deelregering wil overtredingen vroeg ontdekken en voorkomen dat er midden op het platteland complete, illegale woonwijken ontstaan.
Dat was ooit anders, want decennialang werd op het Andalusische platteland gebouwd zonder dat iemand ingreep. Praktijken die door de Junta zelf later als een algemene en hardnekkige stedenbouwkundige wanorde werd aangeduid. Steeds meer tweede huizen op het platteland verschenen, waar mensen schuren of paardenstallen ombouwden tot complete huizen.
De erfenis hiervan is goed te zien in de Axarquía, het oostelijke achterland van Málaga. In 22 van de 31 gemeenten daar telde de deelregering in 2011 12.760 onrechtmatige gebouwen. Veel van die huizen kwamen in handen van buitenlanders. Omdat de gemeente vaak gewoon stroom en wtaer leverde, het afval ophaalde en belasting inde, leek alles in orde. Maar toen de regio eind jaren 2000 alsnog orde op zaken wilde stellen, kregen duizenden Europese gepensioneerden te maken met procedures en dreigende sloop.
Mijas kent hetzelfde probleem en zou zo’n 3.000 onrechtmatige woningen in zijn gemeente hebben, zo meldde de burgemeester in 2018 op een congres over bouwen op landelijke grond.
In Marbella gaf de gemeente onder burgemeester Jesús Gil zelf massaal vergunningen af die in strijd waren met de regels. Er zou sprake zijn van tienduizenden woningen zonder correcte vergunning.
Controle vanuit de lucht
De drones hebben nauwkeurige lasermeters aan boord waarmee de regio percelen in de gaten houdt. De plannen voor uitbreiding van deze controles staan in de ontwerpbegroting voor 2027 die vrijdag door de deelregering werd goedgekeurd. Men maakt hier ruim 54,7 miljard euro voor vrij. Als de begroting ook door het parlement komt, zal deze op 1 januari 2027 ingaan.
Nieuwe inspecteurs het veld in
Naast extra drones en geavanceerde technologie, moeten ook inspecteurs ter plekke gaan kijken om alles te controleren. Daarvoor start in 2027 definitief een nieuw korps van subinspecteurs ruimtelijke ordening en stedenbouw. Zodra de bewakingssystemen een melding geven, rukken zij uit.
Nieuw in de aanpak is ook dat de Junta beter wil toezien op bevelen tot sloop. En boetes voor overtreders moeten vaker ook echt worden geïnd.
Illegale bouw in Andalusië in cijfers
In 2019 kwam uit een analyse van de Junta een aantal van rond de 300.000 onrechtmatige gebouwen op landelijke grond in de regio. Het gaat hier niet alleen om huizen, maar ook om schuren en andere bouwsels op grond waar niet gebouwd mag worden. In 2025 liepen procedures tegen 484 gebouwen. Twaalf keer zoveel als in 2018. Vorig jaar verzegelden inspecteurs 351 bouwwerken of percelen en volgde deze actie op met nog eens 400 controles om te zien of men niet toch stiekem doorbouwde.
In 54 van de gevallen besloten eigenaren om zelf hun illegaal gebouwde objecten maar te slopen. Soms ging het om het weghalen van en hek, soms zelfs om het afbreken van een compleet zwembad of prefab huisje. De Junta legde vorig jaar 178 dwangsommen op, samen goed voor ruim 4,2 miljoen euro. Wie de schade niet herstelt of het illegaal gebouwde object niet verwijdert, betaalt telkens opnieuw.
Bij verkaveling lopen ook kopers risico
De Andalusische wet voor ruimtelijke ordening en stedenbouw, LISTA, verbiedt het opknippen van landelijke grond in bouwkavels. Belangrijk te weten is dat de wet de verantwoordelijkheid zowel legt bij degene die de grond verdeelt, de kopers van de kavels en ook bij de professionals die bij de verkoop betrokken zijn. Er geldt geen verjaringstermijn voor illegale verkavelingen, dus ook na jaren kan de overheid hiertegen nog optreden.