De transportsector maakt zich zorgen over de verkeersveiligheid in Spanje omdat er een gat in het onderhoud van de snelwegen dreigt. Over een maand lopen de contracten voor bijna 1.000 kilometer autoweg af. Omdat er nog geen opvolger is, wil het ministerie van Transport voorlopig met noodcontracten werken, die slechts het strikt noodzakelijke dekken.
Het gaat om delen van de A-1 (Autovía del Norte), A-2 (Autovía del Nordeste), A-3 (Autovía del Este), A-31 (van Cuenca naar Alicante) en A-4 (Autovía del Sur), zogeheten ‘autovías de primera generación’: de eerste generatie Spaanse snelwegen, grotendeels aangelegd in de jaren 80. In 2007 besteedde de regering van José Luis Rodríguez Zapatero de modernisering en het onderhoud ervan voor 17 jaar uit aan grote bouwbedrijven, waaronder Sacyr, ACS, Ferrovial en FCC. Volgens persbureau Europa Press ging het hier om tien contracten en 993 kilometer weg. De overheid koos daarbij voor een ‘peaje en sombra’, een schaduwtol: de overheid betaalt de beheerder een bedrag per voertuig dat over de weg rijdt. Automobilisten betalen niets. De vergoeding hangt af van 41 kwaliteitsindicatoren. Op dit moment houden zo’n 500 gespecialiseerde medewerkers de wegen nu in goede staat.
In 2024 besloot de regering van Pedro Sánchez de concessies niet te verlengen om vanaf 1 januari 2027 als staat zelf het onderhoud via nieuwe onderhoudscontracten uit te voeren.
Aanbesteding ligt stil
Het probleem is nu dat die aanbesteding stil ligt. Het ministerie, toen nog onder leiding van Óscar Puente, wachtte tot juli van dit jaar met de aanbesteding. In de voorwaarden telde de laagste prijs zwaarder dan de technische kwaliteit en dat viel verkeerd bij de sector.
Daarom stapte ACEX, de branchevereniging van wegonderhoudsbedrijven, naar de centrale toezichthouder voor overheidsaanbestedingen. Het zou om een verkapte veiling gaan, waarbij alleen de prijs telt. ACEX legde vervolgens de procedure stil. Dat werd ook gesteund door vakbonden, omdat lagere prijzen gevolgen zouden hebben voor de arbeidsvoorwaarden van het personeel dat zou overgaan naar een nieuwe werkgever.
Ook het onderhoud van de voormalige tolwegen AP-7 en AP-2 in Catalonië die de staat de afgelopen jaren terugkreeg, zat in de aanbesteding. In totaal ging het om iets meer dan 1 miljard euro voor 3.670 kilometer weg in tien regio’s. Vervolgens trad minister Puente af na de treinramp bij Urda, precies op het moment dat er een besluit over deze snelwegen moest vallen. Verder gaat Spanje op 29 november naar de stembus, waardoor er nu actief campagne wordt gevoerd.
Noodcontract als pleister
Volgens El Confidencial wil de regering nu met noodprocedures werken om het onderhoud in elk geval door te laten gaan met het oog op sneeuw en gladheid deze winter. Bedrijven noemen zo’n noodcontract een minimumoplossing die is bedoeld voor plotselinge situaties, zoals een zware storm of een flinke sneeuwval en niet voor een periode die maanden of langer kan duren. Na de verkiezingen moet er eerst een nieuwe regering komen. Pas daarna kan die haar eigen plannen voor infrastructuur maken.
Wint de PP, dan verandert de koers waarschijnlijk flink. Deze partij wil juist met private partijen samenwerkenom 300 miljard euro aan investeringen los te krijgen. Dat betekent nieuwe aanbestedingen onder andere voorwaarden, en dus nog meer vertraging.
“We kunnen er twee jaar over doen om dit op te lossen”, zegt een bestuurder uit de sector anoniem tegen de krant. “Als de snelwegen al die tijd op noodcontracten draaien, kost het straks het dubbele om ze weer op het vereiste niveau te krijgen.” De sector wil daarom een verlenging van de huidige contracten. In de onderhoudscontracten van de AP-7 en AP-2 zit al een mogelijkheid om negen maanden te verlengen.
De best onderhouden kilometers van Spanje
Het verschil tussen onderhouds- en noodcontracten is groot. Met de eerste moet een concessiehouder aan meetbare normen voldoen. Een noodcontract dekt slechts het strikt noodzakelijke om direct gevaar weg te nemen en de weg berijdbaar te houden. Gewoon onderhoud, verbeteringen en werk voor de lange termijn horen hier niet bij. Denktank Instituto Coordenadas waarschuwt in een nieuw rapport dat uitgesteld onderhoud niet aan de oppervlakte blijft. Schade dringt dan door tot de dieper gelegen lagen van de weg, wat herstel veel duurder maakt. Het instituut noemt de situatie bovendien geen onvoorziene pech: de einddatum van de contracten stond al vast sinds 2007.