Dit wil de linkse coalitie Frente Amplio voor Spanje

door Else BeekmanElse Beekman
Pablo Bustinduy presenteert het verkiezingsprogramma van Frente Amplio

Na de PP, Vox en de PSOE heeft nu ook Frente Amplio zijn plannen voor de verkiezingen van 29 november gepresenteerd. Het is het meest ingrijpende programma tot nu toe en heeft als titel ‘Una programa como una casa’ (een programma als een huis). Ook wie in Spanje een tweede woning bezit of wil kopen, krijgt ermee te maken.

Frente Amplio is de linkse coalitie rond Sumar. In de huidige regering is het de kleine partner van de PSOE. Ada Colau, de oud-burgemeester van Barcelona, is lijsttrekker. Het programma telt 151 pagina’s. Campagnewoordvoerder en minister van Consumptie Pablo Bustinduy presenteerde het maandag 16 november tijdens een bijeenkomst in Madrid. De coalitie wil zes grote veranderingen op het gebied van wonen, werktijd, zorg en onderwijs, belastingen, klimaat en de staatsvorm. Als basis wil Frente Amplio de rijkste 1 procent meer laten betalen, zodat de overige 99 procent erop vooruitgaat.

Wonen: een einde aan speculatie

Ook Frente Amplio weet waar de Spanjaard zich zorgen over maakt en heeft wonen als grootste thema. Net als de PSOE wil Frente Amplio elk jaar 1 procent van het bbp aan wonen besteden, ongeveer 17 miljard euro. Met dat geld wil de linkse coalitie in twaalf jaar tijd 1,5 miljoen publieke huurwoningen bijbouwen. De partij wil bovendien dat in 2035 een vijfde van alle woningen in Spanje publiek is met een maximale huur van 600 euro per maand voor 80 vierkante meter en nooit meer dan een kwart van het inkomen.

Bedrijven met veel woningen moeten die stap voor stap afstaan en er komt een wet om woningen van grot bedrijfsmatige eigenaren te onteigenen. Eerst zijn bedrijven met meer dan 1.000 woningen aan de beurt, daarna die met meer dan 700. In de laatste fase gaat het om bedrijven met meer dan 50 woningen. Bouwgrond voor woningen die twee jaar onbenut blijft, wordt automatisch onteigend of verliest zijn bestemming.

Huurders en kopers

In alle gespannen woningmarkten komt er voor huurders een harde huurgrens. De maximale huur wordt het laagste van twee bedragen: een kwart van het gemiddelde huishoudinkomen in de wijk, of het plafond van de officiële huurprijsindex. Volgens de coalitie dalen de huren daardoor gemiddeld 35 procent. In gemeenten met meer dan 200.000 inwoners of met zwaar massatoerisme komt daar nog eens 30 procent korting bij. Huurcontracten worden standaard voor onbepaalde tijd. Tot die wet er is, worden contracten automatisch met vijf jaar verlengd.

Voor kopers met een hypotheek komt er een ‘hypotheekschild’. Huishoudens die minder dan 21.600 euro per jaar verdienen en meer dan 40 procent van hun inkomen aan de hypotheek kwijt zijn, krijgen tot 300 euro per maand terug via de belasting. Elke bank moet ook een publieke hypotheek met vaste rente aanbieden. Wie het huis kwijtraakt, mag met het inleveren van de woning van de schuld af zijn.

Tweede woningen en vakantieverhuur

Het programma raakt op dit deel ook buitenlandse eigenaren van woningen in Spanje. Men wil namelijk de aankoop van woningen verbieden ‘voor elk ander doel dan de vaste hoofdverblijfplaats van de koper’ of betaalbare verhuur. Dat verbod geldt in elk geval volledig voor bedrijven en investeringsfondsen. Het programma rekent daarnaast met hogere belastingen op tweede woningen van particulieren. Hoe het verbod en die belastingen precies samengaan, legt het programma niet uit.

Kopers van een woning die niet als hoofdverblijf wordt ingezet, betalen dubbel zoveel belasting. Dat geldt ook voor particulieren die niet in Spanje wonen en voor kopers van buiten de EU. Op de overdrachtsbelasting (ITP) komt een toeslag van 200 procent bij aankoop van een tweede woning en van 1.000 procent vanaf de derde. Verder komt er een nieuwe heffing van 10 procent over de waarde van woningen. Voor particulieren geldt die vanaf de vierde woning, als het bezit samen meer dan 800.000 euro waard is. Woningen die tegen een betaalbare prijs worden verhuurd, vallen erbuiten.

Toeristische verhuur moet in gespannen woningmarkten binnen drie jaar helemaal verdwijnen en alle vergunningen vervallen dan. Tot die tijd betalen vakantiewoningen het volle btw-tarief van 21 procent, ze verliezen hun belastingaftrek en krijgen een toeslag tot 150 procent op de onroerendgoedbelasting (IBI). Verhuur van dertig dagen of korter geldt voortaan als toeristische verhuur. Gemeenten mogen een toeristenbelasting heffen voor hotels en vakantiewoningen. Langs de kust mag binnen 500 meter van de zee niet meer gebouwd worden. Ook komt er een bouwverbod in in gebieden met een groot overstromingsrisico.

Migratie: regulariseren in plaats van tegenhouden

Over migratie zegt Frente Amplio veel meer dan de PSOE. Het programma gaat ook een heel andere kant op dan dat van de PP en Vox. De coalitie wil eerst de buitengewone regularisatie van 2026 afronden, zodat niemand buiten de boot valt door achterstanden bij de overheidsadministratie. Daarna komt er een vaste, permanente procedure om migranten zonder papieren te regulariseren.

Frente Amplio wil de rechazo en frontera afschaffen, zodat migranten bij Ceuta en Melilla niet meer direct kunnen worden teruggestuurd. Want dat brengt volgens de coalitie het asielrecht in gevaar. Verder wil men een onafhankelijke controle op de mensenrechten aan de grens, de detentiecentra voor vreemdelingen (CIE) gaan dicht, de lijst met ‘veilige landen’ verdwijnt, en de coalitie is tegen Europese terugkeercentra buiten de EU.

Ook in de dagelijkse praktijk wil Frente Amplio het een en ander veranderen. Wie een afspraak nodig heeft bij een vreemdelingenkantoor, moet die binnen zeven dagen krijgen. Daarmee wil de partij ook de handel in afspraken stoppen. Een aanvraag voor gezinshereniging moet binnen drie maanden beslist zijn, anders is hij automatisch goedgekeurd. Migranten krijgen bij gemeenteraadsverkiezingen meer stemrecht.

Prijzen: maximumprijzen en lagere btw

Frente Amplio wil dat de overheid veel actiever ingrijpt in prijzen. Mededingingsautoriteit CNMC krijgt de bevoegdheid om zelf maximumprijzen vast te stellen voor energie, voeding, vervoer, telecom en financiële diensten als ze misbruik ziet. Voor een gezond basispakket boodschappen kunnen maximumprijzen gelden bij een noodsituatie of aangetoond misbruik. Grote voedselbedrijven met te hoge winstmarges betalen een extra heffing.

Kleinere maatregelen zijn dat prijzen niet meer per klant mogen verschillen op basis van persoonlijke gegevens, zoals de locatie of het telefoonmerk. Elektronische prijskaartjes in supermarkten worden een jaar uitgesteld, zodat eerst onderzocht kan worden of ze prijsverhogingen makkelijker maken. Banken moeten weer rente betalen op spaargeld.

De btw op stroom wordt progressief, zodat een kleine verbruiker niets betaalt en naarmate het verbruik toeneemt, hetzelfde geldt voor de btw tot 21 procent voor de hoogste verbruiksschijven. Kappers en dierenartsen gaan naar het verlaagde tarief. Luiers krijgen het supergereduceerde tarief en glutenvrije producten 0 procent btw. Een algemene btw-verlaging op alle boodschappen staat er niet in.

Wie gaat meer belasting betalen

Wie tot 27.000 euro verdient, gaat minder inkomstenbelasting betalen. Mensen met het minimumloon betalen geen belasting. Het toptarief stijgt naar 52 procent vanaf 300.000 euro. Vermogens boven een miljoen euro betalen minimaal 2 procent per jaar. Boven 50 miljoen komt daar de ‘Zucman-taks’ van 3 procent bij. Erfenissen boven de 10 miljoen euro per erfgenaam worden voor 100 procent belast. Grote bedrijven gaan minimaal 20 procent winstbelasting betalen. Op privéjets, jachten en luxeauto’s komt een milieuheffing.

Frente Amplio wil de Beckham-wet afschaffen, de speciale belastingregeling voor ingekomen werknemers.

Het geld moet onder meer gaan naar een kinderbijslag van 200 euro per maand per kind. Het minimumloon wordt bij wet minstens 60 procent van het gemiddelde nettoloon. De werkweek gaat meteen naar 37,5 uur en daarna stap voor stap naar 32 uur, zonder loonverlies. De pensioenleeftijd gaat terug naar 65 jaar.

Klimaat: drie uur gratis stroom per dag

Frente Amplio wil elk jaar 3,5 procent van het bbp in de klimaattransitie steken. Een opvallende belofte is drie uur gratis stroom per dag, op de momenten dat zonnepanelen meer opwekken dan er wordt verbruikt. Dat geldt voor alle huishoudens, ook die zonder eigen panelen. Een nieuw publiek energiebedrijf moet het oligopolie van de grote energiebedrijven doorbreken. De stroom- en gasnetten worden publiek eigendom. Vóór 2030 moet elk appartementencomplex met een bruikbaar dak zonnepanelen hebben. De staat schiet de kosten voor en de bewoners betalen renteloos terug uit hun besparing.

De kerncentrale van Almaraz sluit zoals gepland in 2027 en 2028. Gascentrales verdwijnen uiterlijk in 2045. Vanaf 2027 mogen in nieuwbouw geen gasketels meer worden geplaatst.

Water wordt volledig publiek beheerd. Kwetsbare huishoudens krijgen een gratis minimumhoeveelheid. Water afsluiten in geval van wanbetaling wordt verboden. Luxe waterverbruik, zoals voor zwembaden en golfbanen, wordt duurder. Datacenters krijgen een eigen waterheffing en mogen in droge stroomgebieden niet meer met water koelen. Volgens het programma zijn er in Spanje meer dan een miljoen illegale putten, en die worden gesloten. Nieuwe stuwmeren en waterleidingen tussen stroomgebieden worden voorlopig stopgezet.

Spoor: alles terug naar Renfe

Bij infrastructuur gaat Frente Amplio het verst van alle partijen. Spoorbeheerder Adif en vervoerder Renfe worden één publiek bedrijf. De hogesnelheidslijnen moeten weer volledig in handen van Renfe komen. De volgende stap in de liberalisering wordt meteen stopgezet. Die zou de lijnen naar Galicië, Asturië, Cantabrië, Cádiz en Huelva openstellen voor concurrenten. De contracten met private vervoerders als Ouigo en Iryo worden aan het eind van dit decennium niet verlengd. Hun personeel mag in dienst komen bij Renfe.

Binnen zes maanden moet een onafhankelijke audit van het hele hogesnelheidsnet klaar zijn. Op de lijn Madrid-Sevilla wordt het oude beveiligingssysteem LZB zo snel mogelijk vervangen door het Europese ERTMS. De investeringen in de forensentreinen (Cercanías) moeten in vier jaar minstens verdrievoudigen. Het hele spoornet moet vóór 2030 geëlektrificeerd zijn.

Dat wil Frente Amplio deels betalen met geld uit de luchtvaart. De bijna 13 miljard euro die voor de uitbreiding van vliegvelden is gereserveerd, gaat volgens Frente Amplio naar het spoor. Uitbreidingen die niet passen bij de klimaatdoelen worden stopgezet. Binnenlandse vluchten worden verboden als er een treinalternatief van maximaal tweeënhalf uur is, behalve voor overstappers op internationale vluchten. Grote cruiseschepen krijgen strengere regels.

Er komt één landelijk ov-abonnement. Voor de Cercanías kost dat 20 euro per maand. Op de Canarische Eilanden, de Balearen, in Ceuta en in Melilla wordt het openbaar vervoer helemaal gratis. Vrachtwagens zwaarder dan 3,5 ton gaan tol betalen op bepaalde wegen. De staat neemt de kosten op zich van de wederopbouw na de DANA in Valencia.

Wat Frente Amplio wil afschaffen

Net als de PSOE wil Frente Amplio pensioenen, wonen, zorg en abortus in de Grondwet vastleggen. Daarnaast wil de coalitie een aantal wetten schrappen. Het gaat om de Ley Mordaza, de omstreden wet op de openbare veiligheid, om de wet die privatisering in de zorg mogelijk maakte en om de wet die het stierenvechten beschermt. Op langere termijn wil Frente Amplio naar een federale republiek, met een gekozen staatshoofd en het recht van regio’s om via een referendum over hun toekomst te beslissen.

Kleine kans op meeregeren

De vraag is of Frente Amplio de plannen ooit waar kan maken. De coalitie staat in het peilinggemiddelde op 6,5 procent, ruim minder dan de 31 zetels die Sumar in 2023 haalde. Kans op meeregeren heeft de coalitie alleen als links samen een meerderheid haalt, maar de peilingen wijzen nu op een meerderheid voor het rechtse blok PP en Vox.