Else Beekman
Spanje kent lange wachttijden voor mensen die langdurige zorg nodig hebben. Eind september stonden op de wachtlijst ‘dependencia’ (afhankelijkheid) 236.736 mensen die zorg en ondersteuning nodig hebben, omdat ze niet meer voor zichzelf kunnen zorgen. Zorg- en patiëntenorganisaties vragen politieke partijen nu om hier een staatspact voor op te stellen met de algemene verkiezingen van 29 november in aantocht.
Het aantal wachtenden op de lijst daalde dit jaar wel met 8,3 procent. Toch noemt de vereniging één cijfer “dramatisch”: 21.374 mensen overleden tot en met september dit jaar terwijl zij op zorg aan het wachten waren. Van hen wachtte ruim de helft, 10.753 mensen, nog op een beoordeling. De andere 10.621 waren al erkend, maar kregen de zorg of uitkering waar ze recht op hadden nog niet. Gemiddeld duurde de procedure dit jaar 314 dagen, terwijl de wettelijke termijn 180 dagen is.
“Of we worden zelf afhankelijk, of we gaan samenleven met iemand die afhankelijk is”, zegt voorzitter José Manuel Ramírez van de vereniging tegen RTVE. Hij wil dat partijen met een staatspact de afhankelijkheid “absolute prioriteit” geven.
Einddoel: géén wachtlijst meer
Op 16 september keurde het Congres een grote hervorming van de wetten op afhankelijkheid en handicap definitief goed. Die is sinds 23 oktober van kracht. Onder thuishulp vallen nu taken in huis én naar de dokter gaan en boodschappen doen. Bovendien kunnen mensen verschillende vormen van hulp tegelijk krijgen. Ook een vriend of buurman kan voortaan officieel als mantelzorger erkend worden, met alle rechten die daarbij horen.
In de wet is bepaald dat de Spaanse staat de helft van de kosten betaalt. Daartoe krijgen de regio’s in 2026 en 2027 samen 6,2 miljard euro extra. Het einddoel is dat er in 2028 geen wachtlijst meer is.
Alleen Vox stemde tegen de hervorming. De PP onthield zich in het Congres, maar stemde in de Senaat voor.
Je woonplaats bepaalt je zorg
De organisaties zijn positief over de nieuwe wet, maar wijzen naar de grote verschillen tussen regio’s als een blijvend probleem. De autonome regio’s voeren de zorg zelf uit. “Dat mag er niet toe leiden dat je andere rechten en diensten hebt, afhankelijk van waar je woont”, zegt Mariló Almagro van de Spaanse alzheimerconfederatie CEAFA.
In verhouding wachten de meeste mensen op de Canarische Eilanden, in Baskenland, Catalonië en Murcia. Galicië, Aragón, Castilla y León en Navarra doen het het best. Van alle wachtenden is 65 procent in vier regio’s te vinden: Catalonië, Andalusië, de Comunidad Valenciana en de Canarische Eilanden.
Ramírez kijkt daarom ook al naar de regionale verkiezingen van mei 2027. Hij wil dat alle regio’s het extra geld uit Madrid ook echt aan de afhankelijkheid besteden, “en aan niets anders”.
Te weinig geld, plekken en handen
Spanje besteedt minder dan 1 procent van zijn bbp aan zorg en afhankelijkheid. Een “chronische onderfinanciering” noemen CEAFA en de werkgeversorganisatie CEAPS dat. Het land heeft ruim 50.000 extra verpleeghuisplekken nodig voor mensen met een zware zorgbehoefte. Om op vijf plekken per honderd 65-plussers uit te komen, zijn het er bijna 100.000. Ook de thuishulp schiet volgens de organisaties tekort.
En wie moet al die zorg geven? CEAPS schat het tekort op meer dan 150.000 zorgmedewerkers. Ramírez komt uit op 170.000 nieuwe krachten in drie jaar. Negen op de tien medewerkers in de sector zijn vrouw. Volgens CEAPS-voorzitter Rafael Sánchez-Ostiz bleef de recente grote regularisatie van migranten “halverwege steken”. Veel van hen werken in de zorg, maar kregen geen erkend vakdiploma. In dunbevolkte gebieden is het tekort nog groter.
Een snel vergrijzend land
De problemen zijn al groot, maar doordat Spanje nu al bijna 10 miljoen mensen boven de pensioenleeftijd telt, wordt deze alleen maar groter. Volgens het statistiekbureau INE kan in 2045 bijna 30 procent van de bevolking ouder zijn dan 65. En het aantal 80-plussers verdrievoudigt de komende tien jaar, zegt Sánchez-Ostiz.