Else Beekman
Zeventien dagen voor de Spaanse verkiezingen van 29 november heeft ook de radicaal-rechtse partij Vox haar plannen gepubliceerd. Het verkiezingsprogramma van Vox heet Es sentido común (het is gezond verstand) en telt 115 maatregelen in dertien hoofdstukken. Wat zegt de partij van Santiago Abascal over de onderwerpen waar Spanjaarden zich de meeste zorgen over maken?
Vox zette het document donderdag online, twee dagen nadat de PP haar programma presenteerde. Vrijdagavond opent Abascal de campagne op de Plaza de Colón in Madrid. Alles in het programma draait om drie pijlers: de prioridad nacional (Spanjaarden eerst), deregulering met lagere belastingen, en remigratie.
Wat gaat Vox doen aan de wooncrisis?
Vox stelt als uitgangspunt van elk woonbeleid “een ijzeren controle van de grenzen”. De woningwet van de regering-Sánchez verdwijnt, net als bij de PP. De Ley del Suelo moet op de schop met meer bouwgrond en snellere procedures als resultaat. De partij noemt geen bouwdoel, waar de PP in haar programma een miljoen woningen in vier jaar tijd belooft.
Vox wil kopers van een eerste nieuwbouwwoning 0 procent btw (IVA) laten betalen. Voor kopers van een eerste bestaande woning voorziet Vox in een korting van 100 procent op de overdrachtsbelasting. Maar deze geldt alleen voor Spaanse gezinnen.
Krakers moeten bij Vox binnen 24 uur vertrekken, waar de PP 48 uur aanhoudt. Eigenaren krijgen gratis juridische hulp en betalen geen belastingen en nutsvoorzieningen zolang de woning bezet is. Verder wordt de zogeheten inquiocupación (huurders die stoppen met betalen en toch blijven wonen) als een vorm van oplichting gezien en daarom strafbaar.
Verhuurders moeten vooraf controleren of een huurder legaal in Spanje verblijft, want zonder verblijfsvergunning geen huurcontract. Verhuur voor lange tijd biedt de verhuurder fiscale voordelen. Spaanse huurders krijgen een aftrekpost en Spanjaarden gaan voor bij sociale huurwoningen en huurtoeslag.
Vox wil de “massale wildgroei” van toeristische woningen reguleren en de inspectie op illegale vakantiewoningen versterken. Hoe, daar zegt de partij niets over.
Buitenlandse kopers van buiten de EU wil Vox afschrikken met een zwaardere belasting. Hetzelfde geldt voor speculatieve aankopen door fondsen en bedrijven. Het geld gaat naar kortingen voor kopers en naar sociale woningbouw. Nederlanders en Belgen zijn EU-burgers en vallen daar dus buiten, in tegenstelling tot Britse en Amerikaanse kopers.
Migratie en Ceuta
Het programma opent met Ceuta en Melilla. Daar wil Vox de grenzen militariseren en alle “indringers” direct uitzetten. Vanwege hun optreden tijdens de crisis in Ceuta wil Vox Pedro Sánchez en zijn regering laten vervolgen voor landverraad. Marokko krijgt sancties tot het land de Spaanse grenzen respecteert. Verderop in het programma staat dat Vox de internationale druk wil opvoeren om Gibraltar terug te krijgen.
Wat migratie betreft zegt de partij Ni uno más, geen een meer. Massale regularisaties worden verboden, net als bij de PP. Wie illegaal Spanje binnenkomt, kan nooit meer legaal worden. Ook de arraigo verdwijnt, de regeling waarmee migranten na een aantal jaren in Spanje een verblijfsvergunning kunnen krijgen.
Mensen die illegaal in Spanje zijn, worden teruggestuurd. Buitenlanders die niet bijdragen of van uitkeringen leven, vallen onder een “remigratieplan”. Wie zware misdrijven pleegt of van kleine criminaliteit leeft, wordt uitgezet.
Alleenstaande minderjarige migranten gaan terug naar hun ouders of naar jeugdinstellingen in het land van herkomst. Ngo’s die volgens Vox illegale migratie in stand houden, verliezen elke subsidie. Landen die niet meewerken aan terugkeer, krijgen geen ontwikkelingshulp meer. De eisen voor het Spaanse staatsburgerschap gaan omhoog, en wie het staatsburgerschap niet door geboorte heeft, kan het bij zware misdrijven verliezen.
Hoe het remigratieplan precies moet werken, licht de partij niet toe.
Spanjaarden eerst
Prioridad nacional krijgt een apart hoofdstuk. Spanjaarden krijgen voorrang bij sociale huurwoningen, kinderopvang, schoolmaaltijden, vervoerstoelagen, uitkeringen en sociale diensten. Ook het minimuminkomen is straks alleen voor Spanjaarden met de minste middelen. Migranten die het nu ontvangen, wil Vox tot terugkeer bewegen. Op geld dat naar het buitenland wordt overgemaakt, komt een heffing.
Migranten zonder papieren krijgen alleen nog zorg bij een ernstig noodgeval. Het “zorgtoerisme” wil Vox ook beëindigen, maar wat daarmee precies wordt bedoeld, staat niet in het programma.
Op scholen komt een maximum aan het aantal leerlingen per klas dat “uit een andere cultuur” komt of onvoldoende Spaans spreekt. Daarnaast komen er schakelklassen. Halalmenu’s verdwijnen uit de schoolkantines. Net als de PP wil Vox een verbod op boerka en niqab in de openbare ruimte.
Het programma spreekt steeds van españoles. Over EU-burgers die in Spanje wonen, zegt het niets. De PP noemt voor hen wel een apart regime.
Prijzen en belastingen
Vox belooft een “massale belastingverlaging” door de inkomstenbelasting (IRPF), de btw en de vennootschapsbelasting te verlagen. Percentages staan er niet bij. Hoeveel korting iemand op de IRPF krijgt, hangt bij Vox af van het aantal kinderen. De PP kijkt vooral naar leeftijd.
De btw gaat vooral omlaag op basisproducten. De PP is daar concreter over, met 0 procent op basisvoedsel. De belastingen op elektriciteit gaan bij Vox “massaal” omlaag.
Zzp’ers (autónomos) die minder dan het minimumloon verdienen, betalen bij Vox geen sociale premie. Daarboven loopt de premie op, te beginnen bij 50 euro. De PP geeft alleen nieuwe zzp’ers een premievrij eerste jaar.
Vox wil overheidspersoneel op de Balearen en de Canarische Eilanden een eilandtoeslag geven om beter in hun kosten van levensonderhoud te kunnen voorzien. Op de Canarische Eilanden gaat de IGIC (lokale btw) omlaag. Verder verdwijnt daar een heffing op import en worden reistoelagen naar het vasteland beter. Vox wil ook een grens aan verkeers- en parkeerboetes voor overtredingen die de verkeersveiligheid niet ernstig in gevaar brengen.
Vox wil zaken bekostigen door na een doorlichting van de overheid alle “overbodige en ideologische” uitgaven te schrappen. Subsidies aan partijen, vakbonden, werkgeversorganisaties en ngo’s worden stap voor stap afgebouwd tot nul.
Pensioenen krijgen in het programma weinig ruimte, in tegenstelling tot in het voorprogramma de afgelopen weken. Duidelijk is alleen dat de partij de houdbaarheid van het stelsel koppelt aan een productievere economie en meer geboortes. Hoe dat bewerkstelligd moet worden, staat er niet in.
Klimaat, kernenergie en water
Waar de PP klimaatdoelen nog “onopgeefbaar” noemt en vooral het tempo wil aanpassen, wil Vox helemaal af van de regels die voortkomen uit de Europese Green Deal en de Agenda 2030. Ook moeten het verbod op verbrandingsmotoren en de belastingen op CO2-uitstoot worden teruggedraaid. De lage-emissiezones worden geschrapt.
Net als de PP schrapt ook Vox het tijdpad voor de sluiting van de kerncentrales en wil juist met spoed onderzoeken of er nieuwe centrales kunnen komen. Grote zonne- en windparken mogen landbouwgrond niet meer “ongecontroleerd” opslokken.
Voor water wil Vox een Nationaal Waterplan waarin alle stroomgebieden met elkaar verbonden worden en met een gemoderniseerde irrigatie. De partij zet ook in op werken tegen overstromingen, maar noemt ook hier geen bedragen. De PP zegt in haar programma maximaal 40 miljard euro voor water uit te trekken tot 2030.
Voor brandpreventie wil Vox milieuregels herzien die het beter schoonhouden van bossen in de weg zitten. Brandstichters krijgen zwaardere straffen. Voor de landbouw is Vox tegen het handelsverdrag tussen de EU en de Mercosur-landen. Er komt een compensatiefonds voor boeren en vissers die schade lijden door Europese regels of natuurrampen.
Het spoor
Ook bij Vox krijgen spoorveiligheid en onderhoud voorrang. De partij wil het spoornet laten doorlichten. Gewone lijnen worden gemoderniseerd en geëlektrificeerd, zodat ook kleine steden en het platteland beter bereikbaar worden. Een bedrag of planning staat er niet bij.
Wetten van Sánchez verdwijnen
De wetten van de regering-Sánchez die van Vox moeten verdwijnen zijn de woningwet, de onderwijswet LOMLOE en de arbeidswetgeving. De wet op het democratisch geheugen noemt Vox een van de “ideologische wetten” die Spanjaarden verdelen en die het land achter zich moet laten.
Volgens de partij hebben de genderwetten “mannen gecriminaliseerd” en vrouwen niet beschermd, maar welke wetten precies worden ingetrokken, staat er niet bij. Wel zegt het dat er nieuwe regels moeten komen die vrouwen die slachtoffer zijn van geweld “echt” beschermen.
Opruiing wordt weer een misdrijf en verduistering van overheidsgeld wordt zwaarder bestraft. Wie veroordeeld is voor corruptie of voor misdrijven tegen de eenheid van Spanje, kan geen gratie meer krijgen. Partijen die de eenheid van Spanje aantasten, kunnen worden verboden. De amnestiewet, die de PP wil intrekken, noemt het programma niet bij naam.
De leeftijd waarop jongeren strafrechtelijk verantwoordelijk zijn, gaat omlaag. De levenslange gevangenisstraf met herziening wordt vaker mogelijk. Bij de overheid verdwijnt het verplichte afspraakje, de cita previa. Voor elke nieuwe wet gaan er drie oude van tafel.
Geen kostenraming
In het verkiezingsprogramma van Vox staat, net als in dat van de PP, geen becijfering van wat de genoemde maatregelen kosten. De partij belooft wel een “massale belastingverlaging”, maar zonder tarieven. Verder noemt de partij geen termijnen of bedragen in voor het waterplan, het spoor en de woningbouw en is er geen concrete uitwerking van het remigratieplan. Zo kan niemand nagaan wat de plannen de schatkist kosten.
Spanje heeft geen instituut als het Centraal Planbureau in Nederland dat de plannen van partijen doorrekent voor de verkiezingen. Ook de PP legt geen kostenraming bij haar programma, maar noemt hier en daar wel concrete tarieven.
De laatste peilingen zetten Vox op de derde plaats, achter PP en PSOE. Het is vrijwel zeker dat de PP Vox nodig heeft als de partij een meerderheid wil.