Dit zijn belooft de PSOE over wonen, migratie, prijzen en infrastructuur

door Else BeekmanElse Beekman
Pedro Sánchez tijdens de presentatie van het verkiezingsprogramma van de PSOE

Over dertien dagen kunnen de Spanjaarden weer stemmen. Na de PP en Vox heeft nu ook de PSOE van premier Pedro Sánchez haar plannen op tafel gelegd. Het werd op zondag gepresenteerd in een sporthal in Alcorcón, ten zuiden van Madrid. Daarbij waren 5.500 mensen aanwezig. Wonen is het grote thema. Opvallend is ook wat het programma weglaat.

Het document heet La fuerza de la gente. La fuerza de seguir avanzando, vrij vertaald ‘de kracht van de mensen, de kracht om vooruit te blijven gaan’. Het telt 114 pagina’s en precies 500 genummerde beloften.

Het meest besproken beeld was Sánchez die met de Spaanse vlag over het podium liep. “Dit is de vlag van de Grondwet, van de democratie, van de rechten”, riep hij. De partijleider had ook nieuws voor de ruim 3,5 miljoen zelfstandigen in Spanje. Hun sociale premie moet in de volgende zittingsperiode op hun werkelijke inkomen gebaseerd worden. Ook moet de uitkering bij stopzetting van het bedrijf makkelijker aan te vragen zijn.

De rode draad in het programma is bescherming voor huurders, werknemers en gepensioneerden. Wie dat betaalt, staat er ook in: grote vermogens, grote vastgoedbezitters en techbedrijven.

Wonen als vijfde pijler

Het hoofdstuk over wonen is het meest uitgewerkte deel van het programma. De PSOE noemt wonen dan ook ‘de vijfde pijler van de verzorgingsstaat’ en wil dat het recht op een woning wordt opgenomen in de Grondwet. Vervolgens kunnen burgers dat recht dan bij de overheid afdwingen.

De PSOE wil elk jaar 1 procent van het bbp inzetten voor betaalbaar wonen. De nieuwe staatswoningbouwmaatschappij CASA 47 moet een eigen bestand opbouwen van 100.000 woningen, gevormd door nieuw te bouwen woningen en door bestaande woningen op te kopen. Die 100.000 woningen komen bovenop wat regio’s en gemeenten zelf bouwen. Minstens een kwart van alle nieuwbouw moet sociale of beschermde woningbouw worden. Woningen die met staatsgeld zijn gebouwd, komen wat de PSOE betreft nooit meer op de vrije markt.

Verder komt er een nieuwe Ley de Sostenibilidad y Movilización del Suelo (wet op Duurzaamheid en Mobilisatie van de Grond) om bouwprocedures sneller en eenvoudiger te maken. Op braakliggende bouwgrond voor woningen komt een belasting om eigenaren aan te sporen om er iets mee te doen. Ook wil de PSOE nog minstens 550.000 woningen laten renoveren.

Huurders, kopers en grote eigenaren

De partij belooft langere huurcontracten voor huurders. In krappe woningmarkten wil de PSOE huren die boven de officiële referentie-index liggen tijdelijk bevriezen. Als regio’s de kaart van gespannen zones niet maken, wil de PSOE dat haar ministerie van Wonen die kaart zelf gaat opstellen en publiceren. Om voor verhuurders minder riskant te worden, kunnen jongeren een overheidsgarantie krijgen in de vorm van een verzekering tegen wanbetaling.

Via het programma TU CASA houden kopers de mogelijkheid tot het afsluiten van renteloze leningen tot 50.000 euro voor een eerste woning. Het budget is 10.000 miljoen euro en als dat opraakt, vult de PSOE het aan.

Voor eigenaren zit de grootste verandering in een nieuwe, progressieve belasting op woningen van grote bezitters en zogeheten fondos buitre, investeringsfondsen die in vastgoed speculeren. Het gaat hier om woningen die niet als betaalbare huurwoning worden verhuurd. Ook leegstaande woningen, woningen met een te hoge huur en vakantieverhuur vallen hieronder. Al noemt het programma niet wanneer het iemand als een ‘grote eigenaar’ ziet. Kleine particuliere verhuurders worden juist ontzien. De PSOE belooft uitdrukkelijk de kosten van het verbod op huisuitzettingen van kwetsbare huurders te betalen, zodat deze niet op het bordje van de kleine huiseigenaar komen.

Gemeenten mogen straks zelf een toeslag heffen per overnachting in een toeristische huurwoning. De opbrengst gaat naar bijvoorbeeld schoonmaak, vervoer en woonbeleid.

Particulieren met een leegstaande woning kunnen die aan een publiek programma afstaan. De overheid knapt de woning op en verhuurt hem tegen een betaalbare prijs en de eigenaar krijgt gegarandeerd zijn huur, ook als de huurder niet betaalt. Het onderhoud komt voor rekening van de overheid. Het programma zegt nog niets over bedragen of voorwaarden. Er komen ook registers van huurprijzen en van vastgoedfondsen. De partij wil ook met de snelrechtprocedures die sinds 2025 bestaan kraken blijven bestrijden.

Weinig woorden en geen cijfers over migratie

Het onderwerp migratie krijgt nog geen twee pagina’s en vier beloften op een heel andere toon dan die van PP en Vox. De PSOE stelt dat Spanje migratie nodig heeft voor de bevolkingsopbouw en de economie. Die migratie moet wel ‘geordend, legaal en veilig’ verlopen.

De belangrijkste concrete belofte is het Plan de Integración y Ciudadanía 2026-2030. Voor de start krijgt dat 500 miljoen euro. Het richt zich op opleiding, werk, onderwijs en zorg. De PSOE wil bovendien meer legale en veilige routes voor asielzoekers en humanitaire visa. Verder wil ze vergunningsprocedures simpeler maken, meer werknemers werven in het land van herkomst en een snellere erkenning van diploma’s.

Voor alleenreizende minderjarige asielzoekers komt er een speciale eenheid met deskundigen die kan bijspringen in regio’s die een noodsituatie meemaken. De partij wil bovendien dat mensensmokkel en het beheer van de buitengrenzen wordt aangepakt via een gezamenlijk Europees beleid. Er staat niets concreets in het programma over aantallen, terugkeer of grensbewaking. Op dat vlak is het verschil met het programma van de PP groot.

Meer belasting voor wie meer heeft

De PSOE belooft geen algemene btw-verlaging op boodschappen. Wel wil het meer bevoegdheden geven aan mededingingsautoriteit CNMC om te kunnen controleren of een eventuele btw-verlaging op basisproducten echt in de winkelprijs terechtkomt. Stijgen de prijzen hard, dan gaat automatisch een aftrek in de inkomstenbelasting (IRPF) voor lage en middeninkomens gelden.

PSOE gaat verschillende sociale kortingen, op bijvoorbeeld stroom, verwarming, openbaar vervoer, telefoon, internet en water, tot één bono social samenvoegen. Wie er recht op heeft, krijgt die korting automatisch en hoeft deze niet aan te vragen. Bij wet moet het minimumloon boven de 60 procent van het gemiddelde loon blijven. De werkweek gaat naar 37,5 uur zonder loonverlies. Het einddoel is 35 uur. Pensioenen blijven meestijgen met de inflatie, en dat wil de partij in de Grondwet vastleggen.

Aan de andere kant gaan belastingen omhoog. De twee laagste schijven voor inkomen uit vermogen, zoals rente, dividend en verkoopwinst, blijven gelijk: 19 procent tot 6.000 euro en 21 procent tot 50.000 euro. Daarboven stijgt het tarief stap voor stap tot 35 procent voor alles boven de 300.000 euro. Nu is dat hoogste tarief 30 procent. De belasting op aandelentransacties verdubbelt van 0,2 naar 0,4 procent. Er komt een heffing op ‘luxereizen’ met een grote CO₂-uitstoot die geldt voor privéjets en grote jachten. Ook vluchten in de businessclass die vanuit Spanje vertrekken, vallen eronder. Gewone vliegtickets blijven buiten schot.

Met die extra inkomsten wil de PSOE onder meer een nieuwe uitkering betalen voor alle gezinnen met minderjarige kinderen. Bij de geboorte krijgt elk kind bovendien een ‘toekomstrekening’ met 1.000 euro.

Klimaat: kerncentrales blijven dicht

De PSOE wil dat in 2030 81 procent van de stroom uit hernieuwbare bronnen komt. Het sluitingsschema voor alle kerncentrales blijft staan. Die moeten allemaal vóór 2035 gesloten zijn. PP en Vox willen die de kerncentrales juist openhouden.

De partij wil meer inzetten op ontzilting en hergebruik van afvalwater met groene stroom. In de stroomgebieden komen publieke ‘waterbanken’ om water beter te verdelen. Kwetsbare huishoudens krijgen recht op een minimale hoeveelheid drinkwater. Dat recht komt in de Grondwet.

Datacenters moeten op groene stroom draaien en zuinig met water omgaan. Tegen bosbranden en overstromingen komen een nationaal agentschap voor civiele bescherming, meer blusvliegtuigen en meer klimaatschuilplaatsen. Doñana, de Mar Menor, de Albufera, de Ebrodelta en de Tablas de Daimiel krijgen een volledig herstelprogramma.

Veiligheid voorop bij spoor en wegen

In het hoofdstuk over infrastructuur wordt duidelijk voortgeborduurd op de treinrampen van dit jaar. De PSOE ziet het herstel van het vertrouwen in het spoor als een plicht. Daarvoor wil de partij een Staatspact voor Spoorwegveiligheid oprichten, samen met slachtofferverenigingen, personeel en alle politieke partijen. Binnen twee maanden moet een nieuwe technische commissie met een audit voor het pact komen.

Voor spooronderhoud reserveert de partij tussen 2026 en 2030 zo’n 19 miljard euro. Elk jaar moet worden gepubliceerd hoeveel daarvan echt is besteed. Het noodbesluit over spoorveiligheid van 10 november wordt een gewone wet. Spoorbeheerder Adif en vervoerder Renfe krijgen een technisch geschoolde leiding. De lijn Madrid-Sevilla krijgt het Europese beveiligingssysteem ERTMS niveau 2. Voor de rest van het net komt een openbaar tijdschema.

Verder wil de PSOE de Middellandse Zee-corridor en de Atlantische corridor afmaken. Op de rijkswegen moet binnen vier jaar voor 1,6 miljard euro 5.000 kilometer wegdek worden vernieuwd. Ook vliegvelden, havens en het stroomnet worden gemoderniseerd.

Wat in de Grondwet moet

Waar de PP en Vox veel wetten van Sánchez willen terugdraaien, wil de PSOE dat juist voorkomen door zaken als de pensioenen met inflatiecorrectie, het recht op zorg en wonen en toegang tot drinkwater, vast te leggen in de Grondwet. Ook het homohuwelijk, abortus en euthanasie wil de partij op die manier beschermen. In het Burgerlijk Wetboek komt ook een ‘vriendschapsverbintenis’, zodat vrienden die voor elkaar zorgen, zonder relatie of familieband, ook rechten opbouwen. De stemgerechtigde leeftijd gaat naar 16 jaar.

Wat staat niet in het programma

Net als de PP en Vox toont ook het PSOE-programma niet de kosten van de 500 programmapunten. Wel belooft de partij tekort en schuld te laten dalen en om in het voorjaar van 2027 een begrotingsplan in Brussel in te dienen. Over Catalonië en de amnestiewet zegt het document niets. Ook ontbreekt een definitie van ‘grote eigenaar’, terwijl de nieuwe woningbelasting daar wel om draait.

De PSOE begint de laatste twee weken voor de verkiezingen met een achterstand op de PP. Sigma Dos peilde voor El Mundo de PP op 31 procent van de stemmen en de PSOE op 25,2 procent. Vox zou 19,4 procent van de stemmen krijgen. Samen hebben PP en Vox dus genoeg voor een meerderheid.

Het volledige programma is op de website van de PSOE in te zien.