Negen doden in Alicante: rapport legt opvallend risico van pijnstiller Nolotil voor Britten bloot

door Else BeekmanElse Beekman
Nolotil metamizol

In twee jaar tijd overleden negen mensen aan een zeldzame, maar gevaarlijke bijwerking van de pijnstiller en koortsverlager Nolotil. Zeven van hen waren Brits. Volgens onderzoekers liepen Britse inwoners tot 120 keer meer risico dan Spanjaarden. Dat blijkt uit een nooit gepubliceerd rapport van de Valenciaanse regionale overheid, waarover El País schrijft. De Spaanse geneesmiddelenautoriteit trekt die conclusie in twijfel.

Nolotil is in Spanje het best verkochte merkgeneesmiddel dat door artsen wordt voorgeschreven bij pijn en hoge koorts. De werkzame stof is metamizol en de bekendste ernstige bijwerking ervan is granulocytose. Omdat daarbij het aantal granulocyten, een soort witte bloedcellen, plotseling heel sterk daalt, kan het lichaam zich dan nauwelijks nog tegen infecties verdedigen.

Het rapport stamt uit 2019 en kijkt naar de jaren 2016 en 2017 en nam vijf gezondheidsregio’s met veel buitenlandse inwoners onder de loep: Denia, Villajoyosa, Torrevieja, San Juan en Orihuel met een totale bevolking van 916.000 mensen. Ongeveer 62.000 van hen kwamen uit het Verenigd Koninkrijk en 28.000 uit andere Noord-Europese landen.

In die twee jaar belandden 41 mensen in het ziekenhuis met agranulocytose door metamizol. Onder hen waren 26 Britten, 11 Spanjaarden, een Deen, een Nederlander, een Zweed en een Marokkaan. Negen patiënten overleden. Van hen waren zeven Brits.

De onderzoekers legden ziekenhuisgegevens naast de verkoop van het middel bij mensen boven de 45. Daarna lazen ze elk medisch dossier na. Patiënten bij wie de daling van de afweer ook een andere oorzaak kon hebben, telden ze niet mee.

Vergelijking tussen Britten en Spanjaarden

Het opmerkelijkst bleken de resultaten van de vergelijking tussen Britten en Spanjaarden. Van de Spaanse patiënten die metamizol kregen, ontwikkelde ongeveer 1 op de 12.000 agranulocytose. Bij Britse patiënten was dat 1 op de 151, een bijna 79 keer groter risico. Een andere rekenmethode op basis van de hoeveelheid gebruikte dagdoses kwam uit op ruim 120 keer.

Het onderzoek werd onlangs door artsen van het Hospital Francesc de Borja in Gandía gepresenteerd op het congres van de Spaanse vereniging van ziekenhuisapothekers (SEFH). Hoofdonderzoeker José Luis Marco Garbayo wilde de krant Las Provincias hierover niet te woord staan.

Toezichthouder AEMPS niet overtuigd

Het Spaanse geneesmiddelenagentschap AEMPS zet grote vraagtekens bij het rapport omdat het beschrijvend en niet analytisch zou zijn. Daardoor zouden er geen betrouwbare risico’s mee berekend kunnen worden. AEMPS stelt daarom dat met de beschikbare informatie een hoger risico voor bepaalde bevolkingsgroepen niet uit te sluiten is, maar ook niet te bevestigen.

Voorts wijst AEMPS op een eigen onderzoek uit 2024. Daaruit bleek agranulocytose heel zeldzaam, maar wel ruim vier keer vaker voor te komen bij metamizol dan bij andere pijnstillers. Dat onderzoek maakt alleen geen onderscheid naar geboorteland en zegt dus niets over Britten.

AEMPS weet niet of de negen doden uit Alicante ooit zijn gemeld bij het Spaanse meldsysteem voor bijwerkingen. Huisarts Vicente Palop van de vereniging van huisartsen semFYC ziet een ernstig probleem met transparantie en meldingen. Niemand kent volgens hem de echte omvang, ook niet die onder Spanjaarden.

Jarenlange discussie over metamizol

Metamizol kwam in 1922 op de markt in Duitsland. Het wordt daar nog veel gebruikt, net als in onder meer Oostenrijk, Italië en Portugal. In België en Nederland is het toegestaan, maar wordt het slechts beperkt voorgeschreven. Het Verenigd Koninkrijk, Ierland, Zweden, Denemarken, Frankrijk en de Verenigde Staten haalden het van de markt.

Spaanse ziekenhuizen in gebieden met veel buitenlanders, zoals aan de Costa del Sol en de Costa Blanca, waarschuwen al jaren voor problemen bij Noord-Europese patiënten. In 2018 adviseerde de AEMPS het middel niet langer dan een week te gebruiken en het niet voor te schrijven aan mensen die maar kort in het land zijn. Marco Garbayo vindt dat advies te beperkt  omdat het risico juist ligt bij Noord-Europeanen die in Spanje wonen.

In 2023 klaagde een belangenvereniging van slachtoffers de Spaanse staat aan. Volgens die groep waren er tussen 1996 en 2023 zo’n 350 vermoedelijke gevallen, onder wie 170 Britten die in Spanje woonden of op vakantie waren. De meeste rechtszaken lopen nog.

Ook Europa keek opnieuw naar het middel. In Finland werd het enige metamizolmiddel van de markt gehaald na meldingen van agranulocytose. Daarop startte het Europees Geneesmiddelenbureau EMA een herbeoordeling. In september 2024 concludeerde de EMA dat de voordelen nog altijd zwaarder wegen dan de risico’s. De bijsluiters zijn wel aangepast. Koorts, koude rillingen, keelpijn of pijnlijke zweertjes in mond, neus of keel kunnen een eerste signaal zijn. Wie dat merkt, moet volgens de AEMPS direct stoppen met het middel en een arts raadplegen.

Krijgt u in Spanje Nolotil voorgeschreven en twijfelt u? Vertel uw arts dan waar u vandaan komt en vraag of er een alternatief is.