Op het systeem van Adif dat bij Urda faalde, werd het hardst bezuinigd

door Else BeekmanElse Beekman
treinramp Toledo Urda, AVE en Iryo

Adif stemde in 2021 in met een flinke bezuiniging op het beveiligingssysteem van de hogesnelheidslijn Madrid-Sevilla. Daarmee gunde de Spaanse spoorbeheerder het contract aan Thales, dat een uitzonderlijk lage prijs had geboden. Een deel van die besparing ging ten koste van de software van de centrales van het LZB-systeem. De centrale bij Urda viel op 28 oktober uit, kort voordat de twee hogesnelheidstreinen op elkaar botsten. Daarbij kwamen 69 mensen om het leven.

De krant El Confidencial heeft de aanbestedingsdocumenten ingezien. Adif begrootte de vernieuwing van de beveiliging en seingeving op 108,4 miljoen euro, exclusief btw. Thales bood 77,5 miljoen euro, ruim 28 procent minder. Concurrenten Siemens en CAF bleven met kortingen van 7 en 5 procent veel dichter bij de begroting. Een korting van meer dan 17,2 procent gold bij deze aanbesteding als abnormaal laag en daarom moest Thales uitleggen hoe ze het werk voor dat bedrag wilde uitvoeren. Adif accepteerde die uitleg.

Drie centrales in plaats van tien

Thales stelde onder meer voor om de software te vernieuwen van drie centrales in plaats van tien. Daardoor bleven andere centrales, waaronder die bij Urda, buiten de vernieuwing en de bijbehorende tests en controles. Thales voerde aan de technologie goed te kennen omdat het bedrijf al sinds de aanleg van de lijn bij het systeem betrokken was. Volgens El Confidencial werd op deze post 72 procent bezuinigd, de grootste besparing in het hele contract. Verder werd met 20 procent ook stevig op het ASFA-systeem bezuinigd. Toen het LZB uitviel, moest dat systeem de treinen beschermen.

De ramp bij Urda

Door de storing in de centrale bij Urda viel het LZB op een traject van 63 kilometer uit. Daardoor kwamen zes treinen stil te staan. Een trein van Iryo stond stil voor het station van Urda. De machinist van de achterop volgende AVE-trein van Renfe kreeg vervolgens de opdracht het LZB uit en weer aan te zetten en op normale snelheid verder te rijden. Daarna reed de AVE achter op de stilstaande Iryo.

De toenmalig transportminister Óscar Puente legde de oorzaak bij een storing in de computers van de centrale en zag de verkeersleiding van Adif als grootste verantwoordelijke.

Onderhoud eveneens goedkoop gegund

Thales won ook het onderhoud van de vernieuwde seingeving voor 56,8 miljoen euro. Dat was 20 procent onder de begroting, zo blijkt uit een intern rapport van de spoorbeheerder uit september 20025, dat de krant ABC heeft ingezien. Volgens technici van Adif die ABC sprak, was het budget te laag voor een lijn die al 34 jaar in gebruik is. Het rapport waarschuwde ook voor een totaal tekort van 780 miljoen euro op onderhoud. Adif heeft ontkend dat het rapport bestaat. Volgens ABC wees Adif-voorzitter Luis Pedro Marco de la Peña een verzoek om meer geld voor onderhoud af. Hij trad op 4 november af, een dag na Puente.

Meerdere onderzoeken

Op dit moment onderzoeken de Guardia Civil en een onderzoeksrechter het ongeluk. Verder heeft het Europees Openbaar Ministerie een eigen onderzoek geopend naar mogelijke fraude met EU-geld bij het vernieuwingscontract. In opdracht van dat Europese OM haalden agenten van de Guardia Civil begin november dossiers op bij Adif.

Of de bezuiniging op de software een rol speelde bij het ongeluk, is nog niet bekend. Adif zegt dat te onderzoeken. Thales wil niet reageren omdat het om een “gevoelig onderwerp” gaat. Ook Hitachi Rail reageert niet. Dat bedrijf nam in 2024 de spoortak van Thales over en voert het contract nu uit.

Nieuw systeem nog niet klaar

Het contract moest het verouderde LZB vervangen door het Europese ERTMS en dat had begin 2026 klaar moeten zijn. De afgeblazen eerste aanbesteding, een juridische procedure en vertraging bij de uitvoering zorgden ervoor dat het project uitliep. Puente gaf eerder aan dat de ERTMS op de lijn Madrid-Sevilla op zijn vroegst begin volgend jaar volledig werkt.