Else Beekman
Spanje stevent af op de grootste regularisatie van migranten uit zijn geschiedenis. Inmiddels zijn 900.000 aanvragen binnengekomen van buitenlanders die hun verblijfssituatie willen legaliseren. Daarvan zijn ongeveer 360.000 dossiers al tot behandeling toegelaten. Dat betekent dat het aantal aanvragen nu al ruim boven dat van eerdere regularisatierondes ligt.
Migranten zonder geldige verblijfsvergunning hebben nog tot en met 30 juni de tijd om hun aanvraag in te dienen. Daarna sluit het loket voor deze buitengewone regularisatie. Wie voldoet aan alle voorwaarden, krijgt in het gunstigste geval een verblijfs- en werkvergunning en toegang tot rechten die horen bij een legale verblijfssituatie.
De Spaanse overheid heeft voor iedere aanvraag drie maanden de tijd. Volgens regeringsbronnen verloopt het proces ondanks de enorme omvang en initiële problemem bij aanvang van de aanvraagperiode, ‘normaal’. In verschillende delen van Spanje zijn inmiddels al positieve besluiten genomen.
Meer aanvragen dan bij vorige regularisaties
De laatste grote regularisatie in Spanje vond plaats in 2005, onder premier José Luis Rodríguez Zapatero. Toen werden 691.655 aanvragen ingediend en kregen uiteindelijk 576.506 mensen papieren. De huidige ronde overstijgt dat aantal nu al, terwijl de indieningstermijn nog niet voorbij is.
De nieuwe regularisatie is een belangrijke politieke inzet van premier Pedro Sánchez. Het proces kwam er na jarenlange druk van maatschappelijke organisaties, die zo’n 700.000 handtekeningen verzamelden voor een burgerinitiatief in het Spaanse parlement. Ook werkgeversorganisaties, vakbonden en de katholieke kerk spraken zich eerder uit voor de maatregel.
Van onzichtbaar werk naar legale economie
Volgens de regering is regularisatie niet alleen een kwestie van rechten, maar ook van economische realiteit. Veel migranten zonder papieren werken al jaren in Spanje, maar doen dat vaak in de informele economie. Daardoor bouwen zij geen rechten op en worden zij sneller uitgebuit door werkgevers die lage lonen betalen en sociale premies ontwijken.
Met een werk- en verblijfsvergunning kunnen deze mensen legaal aan de slag, belasting betalen en sociale premies afdragen. De Spaanse regering benadrukt daarom dat de maatregel ook gunstig kan uitpakken voor de arbeidsmarkt en de overheidsfinanciën.
Proces verloopt niet zonder problemen
Toch gaat de massale aanvraagronde niet zonder haperingen. Gemeentelijke sociale diensten, hulporganisaties, advocatenkantoren en vakbonden kregen te maken met grote drukte, onder meer door documenten die sommige aanvragers moesten aanleveren over hun kwetsbare situatie.
Ook de verzending van socialezekerheidsnummers per post zorgde voor vertraging. Daarnaast melden migranten problemen bij Spaanse consulaten in hun land van herkomst, waar zij soms lang moeten wachten op afspraken om documenten, zoals verklaringen omtrent het strafblad, te laten legaliseren.
Volgens de regering zijn zulke problemen deels onvermijdelijk bij een administratieve procedure van deze omvang. Tegelijk benadrukt zij dat het systeem juridisch zorgvuldig moet blijven, juist omdat het decreet politiek en juridisch onder vuur ligt.
Kritiek van rechts, steun van maatschappelijke organisaties
De regularisatie kwam de regering op felle kritiek van rechterzijde te staan. Vooral Vox spreekt van een aanzuigende werking en waarschuwt voor druk op publieke voorzieningen. De regio Madrid, Vox en enkele andere organisaties stapten zelfs naar het Spaanse Hooggerechtshof om het decreet aan te vechten. Een verzoek om de maatregel voorlopig stil te leggen werd op 22 mei afgewezen. Inhoudelijk moet de rechter zich echter nog uitspreken.
Organisaties die met migranten werken, zien in de maatregel juist een erkenning van mensen die al in Spanje wonen, werken en bijdragen aan de samenleving. Zij benadrukken dat het merendeel van de ongedocumenteerde migranten niet per boot aankomt, maar per vliegtuig en vaak uit Latijns-Amerikaanse landen. Zij komen in Spanje terecht in sectoren met een grote vraag naar personeel, zoals horeca, landbouw, schoonmaak en zorg. In hun optiek maakt de regularisatie een groep zichtbaar die voor veel Spanjaarden allang deel van het dagelijks leven uitmaakt. Mensen die hun huizen schoonmaken, hun ouderen verzorgen, kinderen opvangen, fruit plukken, wegen of huizen bouwen of maaltijden serveren aan toeristen aan de kust.
De komende weken moet blijken hoeveel van de 900.000 aanvragen uiteindelijk worden goedgekeurd. Zeker is nu al dat deze regularisatie de grootste wordt die Spanje ooit heeft gekend.