Else Beekman
Ceuta komt maar niet tot rust. Politieke spanningen tussen Madrid en Ceuta lopen verder op sinds op 30 en 31 juli tienduizenden mensen via de golfbreker van El Tarajal de Spaanse exclave binnenkwamen. Hoe langer de situatie duurt, hoe groter de onrust wordt onder de vaste inwoners van Ceuta, maar ook onder de bewoners van de migrantenkampen. Ondertussen is de relatie tussen de Ceutaanse president Vivas en premier Sánchez ronduit vijandig.
Op 3 september verscheen premier Pedro Sánchez ruim een uur lang in het parlement om de aanpak van zijn regering te verdedigen. Hij ontkende dat Marokko op enige manier verantwoordelijk was voor de massale oversteek, tegen de kritiek in van de oppositie en zelfs van regeringspartner Sumar, die wel naar Marokkaanse betrokkenheid wezen. Sánchez benadrukte bovendien de Spaanse soevereiniteit over Ceuta en Melilla, die volgens hem geldt “tot het einde der tijden”. Het ministerie van Binnenlandse Zaken had eind juli al een verzoek van Ceuta om de nationale noodtoestand uit te roepen afgewezen, met als argument dat de Spaanse wet op civiele bescherming migratiecrises niet als geldige reden erkent.
Sánchez: “We kunnen niet zomaar iedereen terugsturen”
In het parlement legde Sánchez de nadruk op de juridische gecompliceerdheid van een snelle, massale terugkeer van de migranten. Volgens de premier kan iemand niet rechtstreeks worden uitgezet zonder de wettelijke waarborgen te doorlopen, “omdat Spanje een democratie en een rechtsstaat is, ingebed in de Europese Unie en de internationale gemeenschap.” Op de regeringswebsite Moncloa worden vijf obstakels genoemd die hierbij een rol spelen: uiteenlopende juridische interpretaties, een recente uitspraak van het Hooggerechtshof, asielaanvragen, de aanwezigheid van duizenden minderjarigen, en de noodzaak tot samenwerking met Marokko zelf. Sánchez gaf zelf al aan dat hij pas rond het einde van het jaar op een stabielere situatie rekent.
Veertig geheime rapporten: het vervolg
De vrijgave van bijna veertig geheime documenten op 9 september bleek niet het einde van het verhaal. De oppositie noemt de openbaarmaking “selectief”: Feijóo spreekt van “ingekorte” documenten, en Vox beweert dat er specifiek gevraagd is om verwijzingen naar Marokko weg te laten. Volgens onderzoeksjournalisten van The Objective ontbreekt in elk geval één belangrijke nota van de militaire inlichtingendienst. Uit een apart politierapport aan onderzoeksrechter María Tardón blijkt intussen dat 90,8% van de telefoonnummers die bij de planning van de oversteek betrokken waren Marokkaans was, en geen enkel nummer terug te voeren was op Rusland of Israël, landen waar in eerste instantie wel naar werd gewezen. Op 16 september stond de kwestie opnieuw op de agenda van het Congres, met vragen aan twee ministers en twee moties over het grensbeleid, meldt Moncloa.com.
Von der Leyen: “Ceuta is Spanje, Ceuta is Europa”
De crisis bereikte deze week ook het Europees Parlement. In haar jaarlijkse State of the Union-toespraak op 16 september richtte Commissievoorzitter Ursula von der Leyen zich rechtstreeks tot “het Spaanse volk”: “Ceuta is Spanje. Ceuta is Europa. En Europa zal aan jullie zijde staan”, zei ze. Met een nieuw “Europees Noodresponskader” wil ze lidstaten tijdelijk meer ruimte geven bij bijvoorbeeld terugkeerprocedures, maar alleen wanneer aan strikt omschreven voorwaarden wordt voldaan. Zoals waarnemers al hadden verwacht, wees Von der Leyen Marokko niet direct aan als verantwoordelijke in het verhaal.
Het Europees Parlement debatteerde op dinsdag al over een resolutie, die deze week in stemming komt. De socialisten dreigen deze te blokkeren en de christendemocratische EVP zoekt naar alternatieve coalitiepartners om die er toch doorheen te krijgen. Marokko probeert intussen zelf die stemming te beïnvloeden. De Marokkaanse vertegenwoordiging bij de EU en de NAVO stuurde deze week een mail naar Europarlementariërs waarin het land zich distantieert van “de betreurenswaardige gebeurtenissen van 30 juli 2026”, ook al erkende de Spaanse regering eerder al dat er geen bewijs is dat Marokko iets te verwijten valt.
In Madrid zelf groeit ook de druk vanuit onverwachte hoek. Voor het eerst lieten mensen uit de eigen PSOE van Sánchez doorschemeren dat oppositiepartij PP het verhaal over de aanpak van de crisis wint. Tijdens het vragenuurtje in het parlement drong PP-leider Alberto Núñez Feijóo er bovendien op aan dat Sánchez zou onthullen of hij al met de Marokkaanse koning heeft gesproken. Op deze vraag bleef de premier het antwoord schuldig.
Vivas: “Ik vertrouw Sánchez niet om Ceuta te beschermen”
De verhouding tussen Vivas en de centrale regering in Madrid is inmiddels flink verzuurd. Op 14 september was Vivas te gast bij het populaire tv-programma El Hormiguero, zijn eerste tv-optreden sinds de crisis begon. Daar zei hij letterlijk: “De precedenten maken het onmogelijk dat ik erop vertrouw dat Pedro Sánchez Ceuta beschermt.” Hij omschreef zijn stad als “een snelkookpan die elk moment kan ontploffen” en sprak van grote “angst” onder de bevolking.
De centrale regering reageert inmiddels ongeduldig. Minister Ángel Víctor Torres liet doorschemeren dat de verantwoordelijkheid voor minderjarigen die op straat slapen bij Vivas zelf ligt. Ook stelde hij dat de goede samenwerking van eerdere jaren nu ontbreekt. Volgens regeringsbronnen zegt Vivas in besloten gesprekken met Torres of Sánchez andere dingen dan wat hij publiekelijk verkondigt.
Spanning tussen bewoners en migranten
Op straat in Ceuta zelf blijft de situatie gespannen. Bewoners van de wijk El Tarajal klagen al weken over nachtelijke geluidsoverlast rond de opvangplekken, met vragen of kinderen zo nog wel uitgerust naar school kunnen. Er zijn ook protesten geweest van bewoners tegen de opvang van migranten in bepaalde wijken. Tegelijkertijd waarschuwt hulporganisatie Save the Children voor een toename van agressie tegen migranten zelf, en dringt de organisatie aan op directe opvang voor wie nog op straat slaapt, met extra aandacht voor minderjarigen en gezinnen.
Koning Felipe VI liet Vivas op 2 september telefonisch weten dat hij “binnenkort” een bezoek aan Ceuta wil brengen, al is er nog geen datum bekend.