Redden ten koste van allen?

Hoe onoverzichtelijk en verwarrend het huidige, nazomerse beeld van Europa is geworden, blijkt uit een vergelijking van buitenlandse bronnen. Als voorbeeld de berichtgeving over het Duitse wereldconcern Siemens, dat in het kader van bezuinigingen in 2014 zegt zo’n 15.000 medewerkers te willen ontslaan. Daarvan wonen en werken er ruim 5.000 in Duitsland.

Tegelijk komt uit Griekenland het bericht, dat dit concern interesse heeft ROSCO, een onderneming voor het onderhoud van rollend materieel, op te kopen. Siemens is niet de enige bieder en zit in Griekenland verwikkeld in een tamelijk onsmakelijk omkopingsschandaal met politieke implicaties. In Griekenland, dat tegelijk de grootste Duitse schuldenaar is. Is dit geen wonderlijke interpretatie van het begrip ‘bezuinigingen’?

Staatsschuld

Door diezelfde ‘bezuinigingen’ zou naar verwachting de Spaanse staatsschuld in 2014 kunnen toenemen tot een bedrag gelijk aan het bruto nationale product, het BNP. Nu valt het met dat groeien van die schuld wel enigszins mee, omdat het BNP van Spanje daalt. Ondanks hoopgevende ambtelijke berichten daalde het in 2013 met -1.6% ten opzichte van het jaar daarvoor. De prijs-inflatie voor gebruikers ging in augustus zelfs iets terug en kwam uit bij +1.6% van +1.9% in juli.

Kortom, het gegoochel met gegevens die merendeels onnavolgbaar zijn, draagt niet bij aan meer zekerheid en duidelijkheid voor kiezers, danwel de al dan niet nog werkende euro-bevolking of belangstellende, globale investeerders. Het blijft tobben in Euroland.

Reeds in mei 2011 bracht Prof. Dr. Fritz W. Scharpf, emeritus-directeur van het gezaghebbende ‘Max-Planck-Institut für Gesellschaftsforschung’, dit tobben voor het voetlicht tijdens een voordracht op de ‘London School of Economics’ (PDF).

Ondergang democratie?

Een spraakmakend punt daaruit is dat hij kon aangeven dat het behoud van de euro hoogstwaarschijnlijk de ondergang van de democratie zou meebrengen. Het is dit aspect, dat langzaam als een schok begon door te werken bij voor- en tegenstanders van meer Europese integratie en het voortbestaan van de euro-muntunie. De these van Prof. Scharpf staat momenteel dan ook volop in de belangstelling.

Risicopremie

Dat de Spaanse regering niet zit te slapen, blijkt vooral uit de belangstelling van president Rajoy voor het wedervaren van de heer Berlusconi uit Italië en de mogelijke politieke gevolgen van diens optreden. Tijdens zijn bezoek aan Kazakstan meldde Rajoy dat hem de fluctuatie van de risico-toeslagen (risico premie) niet aanstond, die Spanje voor buitenlandse leningen moet gaan betalen. Deze waren iets opgelopen door ‘onevenwichtigheden’ in de politiek van Italië. Daar waren enkele ministers van de partij van Berlusconi opgestapt, wat de kans vergrootte dat hier weer verkiezingen moeten komen. Vrijdag is hierover een beslissing te verwachten. Geldmarkten worden alweer nerveus.

Mevrouw Merkel

Minder nerveus zijn die echter over de schijn-overwinning van de CDU/CSU combinatie in Duitse verkiezingen. Mevrouw Merkel kon geen algemene meerderheid vergaren. Haar liberale regeringspartner, de FDP, struikelde over de (te) hoge 5% drempel die toegang tot het Berlijnse parlement verschaft. Datzelfde geldt voor de anti-euro partij ‘Alternative für Deutschland’ die, naar nu uit peilingen is gebleken, toch 6% der stemmen had kunnen halen. Frau Merkel zal daarom aan tafel moeten met groeperingen die zich inmiddels over het algemeen tamelijk van haar dogmatische standpunten hebben verwijderd. Vooral die over de euro en de Europese economie. Een grote coalitie tussen pro-Europa socialisten van de SPD en haar pro-euro partij CDU/CSU ligt daarom voor de hand. Hoe lang die liefde echter zal duren, staat in de sterren. Want veel hangt af van de verdere erosie van Europa. Een erosie van de geloofwaardigheid en eerlijkheid van politieke uitspraken zoals die worden ondervonden door de bevolking.

Overleven

Intussen worstelt de Spaanse regering verder in haar gevecht om te overleven tussen hamer en aambeeld. De zonder veel publieke ruchtbaarheid sinds 2011 uitgevoerde ‘competitieve devaluatie’, waardoor het Spaanse export-product goedkoper moest worden en dus meer verkocht, werkt lang niet zoals verwacht.

Het achter voorgehouden hand verlagen van premiebetalingen voor bedrijven, waarbij tegelijk de IVA (zeg: BTW) en andere indirecte belastingen werden verhoogd om het kasverschil bij de staat weg te werken, zorgde alleen maar voor meer werkloosheid en nog minder consumptieve bestedingen. Die bestedingen zijn gewoon nodig om Spanje weer aan de slag te krijgen.

Navelstaarders in Brussel

Wil men de euro en de Europese ‘droom’ redden ten koste van alles of van allen? Hoe lang de bevolking dit gehannes nog duldt (en niet alleen in Spanje), is ieders grote vraag, kennelijk met uitzondering van de navelstaarders in Brussel. In dat opzicht is niet te hopen, dat Prof. Scharpf gelijk krijgt met te voorspellen dat het Europese avontuur kwalijk kan aflopen. Vooral wanneer politici volharden in verouderde en achterhaalde economische en sociale inzichten die niet langer geldig blijken. De democratie staat op de tocht. Wat daarvan kan komen, leren de geschiedenisboekjes…