Else Beekman
In Buñol is het weer zover. Vandaag vindt de jaarlijkse Tomatina plaats, een van de bekendste zomerfeesten van Spanje. Zo’n 22.000 deelnemers bekogelen elkaar een uur lang met tomaten. Het hele Valenciaanse dorp, inclusief duizenden deelnemers kleuren rood. Dit jaar wordt hiervoor 150.000 kilo speciaal voor het evenement geteelde tomaten gebruikt. Dat is 30.000 kilo meer dan vorig jaar.
De dag begint met de “palo jabón”: deelnemers klimmen in een ingezeepte paal om de ham bovenin te pakken te krijgen. Om twaalf uur ’s middags vormt een rookbom het echte startsein. Vanaf dat moment gooien inwoners van Buñol vanaf vrachtwagens tomaten naar de deelnemers. Die blijven de vruchten daarna een uur lang op elkaar gooien tot er alleen nog maar tomatenmoes over is.
Om één uur ’s middags gaat opnieuw een rookbom af en is het feest voorbij. Schoonmaakploegen, geholpen door bewoners en deelnemers ontdoen vanaf dat moment de straten weer van de tomatenpulp. Binnen korte tijd is het dorp weer schoon en klaar voor de Tomatina van volgend jaar.
Ontstaan blijft met raadsels omgeven
Over het exacte ontstaan van de Tomatina bestaan verschillende, deels tegenstrijdige verhalen. De meest verspreide versie, ook te vinden op de officiële website van het evenement, wijst naar de zomer van 1945. Tijdens de traditionele optocht mengde een groep jongeren zich zo uitbundig tussen de officiële stoet dat een verklede deelnemer per ongeluk omviel. Die begon vervolgens boos om zich heen te slaan. Omstanders, meegesleept door de chaos grepen tomaten uit de kratten van een groentekraam op die plek en begonnen deze naar elkaar te gooien.
Een andere, minder verspreide versie wijst naar een slechte straatmuzikant op het dorpsplein. Inwoners die het beu waren zouden hem met tomaten van een nabijgelegen kraam hebben bekogeld. Welke versie waar is, is niet met zekerheid te zeggen. Wel zeker is dat een traditie was geboren. Het jaar erop herhaalden de jongeren van Buñol de strijd, dit keer met tomaten van thuis. Toen de autoriteiten het feest wilden verbieden, reageerden de inwoners met een grap: in 1957 hielden ze de “begrafenis van de tomaat”, waarbij ze een grote tomaat in een doodskist door het dorp droegen.
Dat succesje zorgde ervoor dat de Tomatina alsnog werd toegestaan en uitgroeide tot het middelpunt van de dorpsfeesten. Een reportage van de Spaanse publieke omroep TVE maakte het feest daarna landelijk bekend. De roem ging zover dat de Tomatina in 2002 de status van Fiesta de Interés Turístico Internacional kreeg.
Toegangsbewijs verplicht sinds massale drukte
Vanwege het unieke karakter ervan trok het feest elk jaar meer, ook veel internationale, bezoekers. Op een gegeven moment kwamen er meer dan 40.000 mensen op af. Dat was teveel en de gemeente besloot in 2013 het aantal deelnemers te beperken tot 22.000. Wil je nu nog meedoen, dan moet je een toegangsbewijs à 15 euro kopen.
Van Valenciaanse velden naar Extremadura
Van oudsher kwamen de tomaten van coöperaties in Valenciaanse plaatsen als Benicarló en Hellín. Het ging om tomaten die niet verkoopbaar waren omdat ze niet aan de eisen voldeden. Sinds 2025 is dat veranderd. Dit jaar reist ruim 150.000 kilo tomaat, verdeeld over zeven vrachtwagens, zo’n 550 kilometer vanuit Don Benito in de provincie Badajoz naar Buñol.
Het gaat om een industrietomaat van het Heinz-ras. Deze wordt normaal gebruikt voor tomatenconcentraat en -pasta, maar nu speciaal geteeld voor de Tomatina. De rijping wordt daarbij zorgvuldig gestuurd. Zo overleven de vruchten net het transport naar Buñol, maar zijn ze op de dag van het feest toch zacht genoeg om als projectiel te dienen.