Else Beekman
Kwame Ondo waarschuwt: als je hem inhuurt voor een tour, moet je bereid zijn onplezierige momenten te ervaren tijdens je vakantie. Hij gaat je onaangename dingen vertellen: “De touroperators hier vertellen je alleen de mooie dingen.”
Sevilla stond bekend als ‘schaakbord’
Kwame, geboren in Equatoriaal-Guinea maar opgegroeid in Spanje, biedt sinds vorig jaar excursies aan om kennis te delen over het slavernijverleden in de hoofdstad van het voormalige Spaanse rijk. Hij nam het idee over van Sevilla Negra, die deze routes organiseert in de Andalusische hoofdstad. Sevilla, de poort naar Indië, stond bekend als het ’schaakbord’ vanwege het grote aantal zwarte mensen dat er woonde.
Historicus in ruste, José Miguel López García, van de Autonome Universiteit van Madrid, schat dat er tijdens het bewind van Carlos III (1759-1788) ongeveer zesduizend slaven in Madrid woonden, dat was 4 procent van de bevolking.
Onbesproken geschiedenis
Weinigen in Spanje kennen de realiteit, die Kwame zichzelf heeft eigengemaakt. “Er is veel geschiedenis waarover nooit wordt gesproken,” zegt hij. “Het is geen vergetelheid. Het zijn bewuste beslissingen die regeringen nemen zodat het niet bekend wordt.” Hij vertelt dat toeristen uit de VS of Canada, bekend met de geschiedenis in Noord-Amerika het slavernijverleden in Europese steden willen leren kennen. Dat is vooral dankzij Black Lives Matter beweging.
Europeanen vereren volkerenmoordenaars
Kwame begint zijn route meestal naast het ruiterstandbeeld van Carlos III, midden op het plein la Puerta del Sol. Hij vertelt dat Carlos III “de beste burgemeester van Madrid” wordt genoemd. Niemand heeft het echter over het feit dat deze koning naar schatting meer dan twintigduizend slaven bezat, waarvan velen in Cuba. Volgens sommige historici was hij de grootste slavenhandelaar van zijn tijd. “Er staat een volkerenmoordenaar midden op la Puerta del Sol,” zegt Kwame. Volgens hem zijn Europeanen er goed in dit soort volkerenmoordenaars te eren op hun pleinen.
Slaven gebrandmerkt
Een ander interessant punt op de route is de Kerk van San Ginés, met een zijdeur in de Calle de Bordadores. In de stenen omlijsting is nog steeds een inscriptie te zien: een ‘s’ doorkruist door een ‘i’. Het was het teken van de sine iure (zonder rechten). Dit symbool werd met ijzer op het gezicht van slaven gebrandmerkt om ze gemakkelijker te herkennen als ze zouden ontsnappen.
Kwame bezoekt meestal ook de buitenkant van het Koninklijk Paleis, waar Karel III zijn vier favoriete slaven in het Casa de los Negros (het huis van de zwarten) onderbracht. Of de Calle Tetuán; het gedeelte dat parallel aan de Calle Montera loopt, droeg tot de 19e eeuw de naam Calle de los Negros (straat van de zwarten). Historici denken dat dit te wijten is aan het feit dat er een raadgever van Indië met zijn slaven woonde.
Vrijwel niemand kent het slavernijverleden van Madrid
Om bekendheid te geven aan zijn tour ging Kwame donderdag op pad met Andrea Bioko, een jonge in Guinee geboren vrouw met ervaring als community manager. Ze filmde hem alsof hij een ‘influencer’ was. Ondertussen ging hij in gesprek met een aantal voorbijgangers over de zwarte geschiedenis van Madrid. Zoals verwacht wist niemand waar hij het over had.
Boek over Madrileense slaven
López García, publiceerde drie jaar geleden een boek waarin hij het verhaal vertelt van de Madrileense slaven. Daarvoor bestudeerde hij meer dan duizend documenten. Slaven werden meestal verkocht tussen particulieren, maar ook op openbare veilingen. De meesten werden ingezet voor huishoudelijk werk, maar deden ook ander werk. Ze werden bijvoorbeeld ingezet bij het aanleggen van de Paseo del Prado.
Spanje laatste Europese land dat slavernij afschafte
De Bourbons stimuleerden de slavenmarkt op de suikerplantages van Cuba. De slavernij in Spanje werd zogenaamd afgeschaft door een koninklijk decreet in 1837. López García legt echter uit dat hij na de publicatie van zijn boek bewijs heeft gevonden dat er ook in het decennium daarna nog steeds mensen tot slaaf werden gemaakt. De daadwerkelijke afschaffing vond plaats in 1886 Daarmee was Spanje het laatste land in West-Europa dat deze stap zette.
Spanje was slavenmacht
Verschillende landen, waaronder Nederland, zijn een debat begonnen over dit verleden. In Spanje hebben velen echter het gevoel dat hier nog veel stappen te zetten zijn. “Dit onderwerp is lange tijd in de doofpot gestopt,” zegt López García. “We moeten nog toegeven dat we een slavenmacht waren, dat de we een fortuin hebben vergaard of dat de tot slaaf gemaakten hun stempel hebben gedrukt op een cultureel erfgoed dat net zo waardevol is als de flamenco.”
Slavernijverleden overal te vinden
Kwame’s route gaat langs drukke plaatsen. “Je hoeft geen stenen te tillen of verborgen steegjes in te gaan om dit verhaal te vertellen”, legt hij uit. Na de wandeling eindigen ze meestal in een Afrikaans restaurant, in Lavapiés of in de buurt van Sol. Hij benadrukt nog dat het geweldig zou zijn als hij met zijn tours in zijn eigen onderhoud kan voorzien én ook kan helpen de samenleving te veranderen.
Lees ook: Madrid brengt eerbetoon aan slaven van Franco