Else Beekman
Jarenlang werkte Madrid als een magneet op Spaanse miljonairs die minder belasting wilden betalen. Alleen is die tijd nu voorbij sinds de regering eind 2022 een extra vermogensbelasting voor de allerrijksten invoerde. Uit een onderzoek blijkt nu dat grote verhogens in Spanje nauwelijks nog tussen regio’s verhuizen, maar de besparing nu zoeken in hun boekhouding.
Dat blijkt uit onderzoek van het World Inequality Lab, waarover El País bericht.
Hoe de vermogensbelasting in Spanje werkt
In Spanje hebben de regio’s de bevoegdheid om kortingen te geven op de vermogensbelasting, de impuesto sobre el patrimonio. Madrid ging daarin van oudsher het verst en gaf een korting van 100 procent. Jaar na jaar vestigden zich meer vermogende Spanjaarden in de hoofdstad dan er vertrokken. Tot eind 2022 de centrale regering ingreep met een tijdelijke solidariteitsbelasting op grote vermogens. In de volksmond werd deze de ‘rijkentaks’ genoemd. Die werkt grotendeels hetzelfde als de gewone vermogensbelasting en geldt voor nettovermogens boven 3,7 miljoen euro. Het grote verschil is alleen dat de opbrengst ervan naar de staatskas gaat en niet naar de regio. Als iemand al regionale vermogensbelasting betaalt, mag hij deze van de landelijke rijkentaks aftrekken. Tot nu toe heeft de regering-Sánchez de belasting steeds verlengd.
Omdat de rijken dus toch moesten betalen, kozen regio’s als Madrid ervoor hun korting te schrappen, om zo het geld in eigen kas te houden. Daarmee verdween ook de financiële reden om te verhuizen. In het eerste jaar kwam het leeuwendeel van de rijkentaks nog uit Madrid. Volgens het ministerie van Financiën ging het om 555 van de 623 miljoen euro. Een jaar later zakte de opbrengst van ruim 600 naar 38 miljoen euro, omdat onder meer Madrid zijn eigen vermogensbelasting weer ging innen, zo schreef Forbes España.
Voor het eerst meer vertrek dan aankomst
Onderzoekers Francisco García-Rodríguez, Dmitry Petrov en Alice Sodano doken in gegevens van de Spaanse belastingdienst over 2016 tot en met 2023. In al die jaren trok Madrid meer vermogende belastingbetalers aan uit de rest van het land dan er vertrokken. In 2023, het eerste volledige jaar met de rijkentaks, draaide dat om en vertrokken er meer mensen met een vermogen boven 3,7 miljoen euro dan er bijkwamen.
Volgens Petrov, econoom aan de Universidad de Alcalá, is het nog te vroeg om de omslag volledig aan de nieuwe belasting toe te schrijven. Eerst moet blijken of de trend de komende jaren aanhoudt. Wel wijst alles op een direct verband, zegt hij tegen El País. Hij verwacht dat de verhuisbewegingen tussen regio’s geleidelijk tot rust komen.
Vermogensbelasting en rijkentaks samen brachten volgens El País in 2023 bijna 2 miljard euro op voor de landelijke schatkist. In 2024 was dat ruim 2,1 miljard. Het ministerie van Financiën kwam in een eerste telling over 2023 iets lager uit, op ruim 1,86 miljard euro.
Rekenen in plaats van verhuizen
Verhuizen loont niet meer en de aandacht verschoof naar de balans. De rijkste Madrilenen gaven in 2023 bijna 6 procent minder belastbaar vermogen op dan vergelijkbare belastingbetalers in andere regio’s. Petrov benadrukt in deze dat zij niet ineens armer werden, maar herschikten hun bezit om optimaal van de vrijstellingen gebruik te maken, vooral die voor het familiebedrijf.
Ze brachten bijvoorbeeld privébezit onder in niet-beursgenoteerde bedrijven, of pastten directiesalarissen aan. Volkomen legaal, maar niet gratis voor de overheid. De onderzoekers schatten dat het Madrid in 2022 en 2023 samen zo’n 73 miljoen euro aan inkomsten kostte.
Het meeste geld zit bij de allergrootste vermogens in bedrijfsaandelen, waar de vrijstellingen dus het grootste verschil maken. Volgens berekeningen in het rapport zou de opbrengst ruim verdubbelen tot bijna 5 miljard euro per jaar als de vrijstelling voor bedrijfsvermogen verdwijnt.
Andalusië aantrekkelijk voor de middengroep
Met de rijkentaks is de concurrentie tussen regio’s niet helemaal verdwenen. Deze begint pas boven 3,7 miljoen euro en daaronder bepalen de regio’s nog steeds zelf de regels. Zowel Madrid als Andalusië geven voor vermogens tussen 700.000 euro en 3,7 miljoen euro nog altijd een korting van 100 procent. Wie in die groep valt en in Andalusië woont, betaalt dus nog steeds nul euro vermogensbelasting.