Else Beekman
Net als op het Spaanse vasteland hebben ook de Canarische Eilanden steeds vaker te maken met bosbranden die uit de hand lopen. Omdat de factoren die steeds vaker ten grondslag liggen aan grote natuurbranden niet verdwijnen, start het eilandbestuur nu met de inzet van satellieten tegen branden. Deze satellieten zullen dagelijks beelden leveren om risico’s beter in kaart te brengen.
In de afgelopen veertig jaar werden op de eilanden 28 grote branden geregistreerd. Vooral de brand op Tenerife in 2023 staat nog vers in het geheugen. Deze zogenoemde zesde generatiebrand verwoeste tegen 15.000 hectare en had een omtrek van liefst 90 kilometer. Tegen die achtergrond kondigde het eilandsbestuur het ambitieuze satellietplan aan.
Het project wordt uitgevoerd door Telespazio Ibérica, in samenwerking met het Astrofysisch Instituut van de Canarische Eilanden. De opdracht heeft een waarde van 20 miljoen euro. De lancering staat gepland voor eind 2028.
Volgens CEO Carlos Fernández de la Peña draait het bij dit project vooral om vooruitkijken in plaats van om reageren. “Met satellietbeelden kun je bijvoorbeeld vocht in de bodem en vegetatie meten. Zo ontstaat een risicokaart van gebieden waar brand sneller kan uitbreken”, zegt hij in National Geographic.
Hoe werken deze satellieten?
Het project omvat drie toestellen die samen elke dag nieuwe beelden van de eilanden doorgeven. Verschillende camera’s brengen elk iets anders in beeld. De ene legt het landschap vast zoals wij het met het blote oog zouden zien. Een andere camera kijkt met infrarood naar warmte en vocht. Zo vallen bijvoorbeeld droge zones of hete plekken sneller op. Daarnaast is er een thermische camera die de temperatuur van het aardoppervlak meet.
Juist die combinatie maakt het systeem waardevol: de satellieten laten niet alleen zien wat er op de grond gebeurt, maar geven ook informatie over omstandigheden die met een gewone foto niet zichtbaar zijn. Door deze gegevens te combineren ontstaat een gedetailleerd beeld van de situatie op de grond. Dat helpt bij preventie, monitoring tijdens branden én herstel achteraf.
Voordeel boven drones
Hoewel drones steeds vaker worden genoemd als hulpmiddel bij brandbestrijding, hebben satellieten duidelijke voordelen. Ze bieden een veel groter overzicht en worden niet gehinderd door luchtruimbeperkingen of blushelikopters.
Daarnaast wordt gekeken naar tussenvormen, zoals zogeheten HAPS-systemen (platforms op grote hoogte), die langdurig boven een gebied kunnen blijven hangen.
Wat zijn ‘zesde generatie’-branden?
De noodzaak van dit soort technologie groeit. Volgens Fernández de la Peña zijn moderne natuurbranden steeds moeilijker te beheersen. Hij wijst op zogenoemde ‘zesde generatie’-branden, die hun eigen weersystemen creëren. Zo een natuurbrand is zo groot en heet geworden dat die zich niet meer als een gewone bosbrand gedraagt.
Door de extreme hitte ontstaan sterke luchtstromen en soms zelfs een eigen wolk van rook, as en hete lucht, die nieuwe brandhaarden kan veroorzaken. Zulke branden verspreiden zich razendsnel, springen onvoorspelbaar over naar andere plekken en zijn vaak nauwelijks nog te blussen. In de praktijk blijft er dan vaak weinig anders over dan evacueren en wachten tot regen, windstilte of een gebrek aan brandstof het vuur afremt.
“De technologie kan helpen bij preventie,” zegt hij, “maar sommige branden zijn zo krachtig dat bestrijding nauwelijks mogelijk is.”
Breder gebruik van satellietdata
De inzet van de satellieten stopt echter niet bij het opsporen van natuurbranden. Dezelfde technologie blijkt op veel meer terreinen van waarde. Boeren gebruiken bijvoorbeeld satellietbeelden om beter in te schatten hoe gewassen groeien en wanneer ze kunnen oogsten. Ook stedenbouwkundigen maken er gebruik van, bijvoorbeeld om nieuwe wijken te plannen of veranderingen in stedelijke gebieden te volgen.
Daarnaast helpen de beelden bij het monitoren van waterkwaliteit en biodiversiteit. Denk aan het in kaart brengen van vervuiling of het volgen van veranderingen in natuurgebieden. Een opvallende toepassing is het opsporen van gevaarlijke materialen zoals asbestdaken, die vaak nog verspreid aanwezig zijn en risico’s kunnen vormen voor de volksgezondheid.
Het satellietproject ligt in handen van het Cabildo de Tenerife. Deze eilandregering wordt eigenaar van de satellieten én van alle verzamelde gegevens, die vervolgens gebruikt kunnen worden voor beleid, onderzoek en praktische toepassingen op de eilanden.